به گزارش بازار، با ادامه یافتن جنگ آمریکا و ایران بدون آنکه پایانی برای آن در چشمانداز باشد، معاملهگران نفت و سیاستگذاران با یک پرسش حیاتی دستوپنجه نرم میکنند: آیا ذخایر جهانی نفت به اندازهای هست که اختلالی را که ممکن است به بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ تبدیل شود، جبران کند؟
پاسخ به هیچ وجه روشن نیست؛ زیرا این موضوع نهتنها به این بستگی دارد که چه میزان نفت در انبارها باقی مانده، بلکه به این نیز بستگی دارد که چه مقدار از آن واقعاً قابل عرضه و آزادسازی است.
اختلال عرضه آسانتر نمیشود
مدت زمانی که ذخایر میتوانند دوام بیاورند، تنها با مشخص کردن ابعاد اختلال کنونی قابل تعیین است.
مدیرعامل آرامکوی عربستان معتقد است که از زمان آغاز جنگ، جهان ۲.۶ میلیارد بشکه نفت را از دست داده است؛ رقمی که بر اساس محاسبات رویترز، از نظر مجموع حجم، بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ محسوب میشود.
این میزان، بر اساس تقاضای جهانی نفت پیش از جنگ که روزانه ۱۰۳ میلیون بشکه بود، معادل مصرف عظیم ۲۵ روز نفت در سراسر جهان است.
با این حال، چین در ماههای اخیر تقاضای خود را کاهش داده و این بدان معناست که جهان اکنون نفت کمتری مصرف میکند.
بیشتر تحلیلگران معتقدند شکاف روزانه عرضه برای پوشش تقاضا حدود ۵ میلیون بشکه در روز است، هرچند آرامکو میگوید جهان روزانه ۱۱ میلیون بشکه از عرضه نفت خود را در منطقه خلیج فارس از دست میدهد. این شکاف ممکن است در ماه جولای افزایش یافته باشد، زیرا پهپادهای اوکراینی خط لوله نفتی کنسرسیوم خط لوله خزر قزاقستان را از کار انداختند؛ خط لولهای که روزانه ۱.۸ میلیون بشکه نفت انتقال میدهد.
پس از ۱۸۰ روز خالی میشود
آژانس بینالمللی انرژی، نهاد ناظر بر انرژی در غرب، در ماه مارس از آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری خبر داد و میگوید اقتصاد جهانی همچنان دارای ذخایر قابلتوجهی است.
آژانس بینالمللی انرژی در سال ۱۹۷۴ و در واکنش به یک بحران بزرگ نفتی دیگر، تحریم نفتی کشورهای عربی، ایجاد شد.
ذخایر آژانس بینالمللی انرژی شامل ذخایری است که در اختیار دولتها قرار دارد و همچنین ذخایر تجاری؛ این دو در مجموع ۱.۵ میلیارد بشکه هستند و برای پوشش شکاف فعلی عرضه، که حدود ۵ میلیون بشکه در روز برآورد میشود، برای ۳۰۰ روز کافیاند.
با این حال، آژانس بینالمللی انرژی نمیتواند دستور آزادسازی ذخایر تجاری را صادر کند؛ از جمله ذخایری که پالایشگاهها به دلایل عملیاتی در اختیار دارند.
در نتیجه، تنها ۰.۹ میلیارد بشکه از ذخایر دولتی باقی میماند که برای پوشش شکاف عرضه به مدت ۱۸۰ روز کافی است.
خالی به اندازه دوران ریاستجمهوری ریگان
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است که اگر بحران وخیمتر شود، آماده است ذخایر نفت بیشتری را آزاد کند. این نهاد ترکیب دقیق ذخایر را اعلام نمیکند.
از ذخایر باقیمانده تحت مالکیت دولتها، یکسوم در ایالات متحده نگهداری میشود.
ذخایر نفت خام آمریکا در ذخیرهسازی راهبردی نفت به پایینترین سطح خود از ژانویه ۱۹۸۳، زمانی که رونالد ریگان رئیسجمهور بود، سقوط کرده است.
دفتر پاسخگویی دولت آمریکا در ماه می هشدار داد که زیرساختهای ذخیرهسازی راهبردی نفت بهسرعت در حال فرسوده شدن است و یکچهارم ذخایر دیگر قابل دسترسی نیست.
به گفته تحلیلگران شرکت رپیدان انرژی، این بدان معناست که آزادسازی بیش از ۱۰۰ میلیون بشکه از ذخایر دیگر امکانپذیر نیست.
اگر آمریکا تنها ۲۰۰ میلیون بشکه ذخیره راهبردی نفتِ قابل دسترسی در اختیار داشته باشد، این میزان میتواند فقط برای ۴۰ روز از کسری کنونی عرضه کافی باشد.
کمبود گازوئیل
کریستین ایگلند از شرکت انرژی اسپکتز گفت که آزادسازی محموله جدیدی از ذخایر نفتی توسط آژانس بینالمللی انرژی بعید است، زیرا بسیاری از کشورها ذخایر محدودی در اختیار دارند.
حمد حسین از کپیتال اکونومیکز گفت کاهش موجودی ذخایر، حاشیه ایمنی بازار در برابر شوکهای عرضه را کم کرده و بازار نفت را در برابر افزایش شدید قیمتها آسیبپذیر کرده است.
بر اساس گزارش مورگان استنلی، ذخایر جهانی گازوئیل و سوخت جت در حال حاضر در پایینترین سطح دامنه پنجساله خود قرار دارند.
سوروا سارکار از دیبیاس بانک گفت جنگها به پالایشگاههای خاورمیانه و روسیه آسیب زدهاند و گازوئیل و سوخت جت بهویژه بهشدت تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
چین میتواند بحران را برای مدت بسیار طولانیتری تحمل کند
بر اساس ارزیابی آژانس بینالمللی انرژی، مجموع ذخایر جهانی نفت، شامل انواع ذخایر از جمله ذخایر تجاری، ذخایر راهبردی نفت آمریکا، ذخایر چین و نفت موجود در نفتکشها، در مجموع وضعیت نسبتاً مناسبی دارد.
اما بخش بزرگی از این ذخایر در واقع ذخیره قابل اتکایی برای جبران اختلال در عرضه نیستند؛ برای مثال، نفت موجود روی آب در بسیاری از موارد نفت و سوختی است که قبلاً فروخته شده و در حال انتقال به مقصد است.
چین میزان ذخایر خود را اعلام نمیکند.
شرکت انرژی اسپکتز برآورد میکند که چین در ماه جولای نزدیک به ۱.۷ میلیارد بشکه نفت خام در اختیار داشته است.
با این حال، برآورد مؤسسات مشاورهای مختلف متفاوت است و میزان ذخایر چین را بین ۱.۰ تا ۱.۷ میلیارد بشکه تخمین میزنند.
علاوه بر این، مقادیر نامعلومی از سوخت و محصولات پتروشیمی نیز در انبارهای چین نگهداری میشود.
اگر ذخایر چین ۱.۷ میلیارد بشکه باشد، این کشور میتواند واردات خود پیش از جنگ از طریق تنگه هرمز را ــ که حدود ۵.۵ میلیون بشکه در روز است ــ تقریباً برای یک سال پوشش دهد؛ سطحی که در میان اقتصادهای بزرگ جهان، در کنار ژاپن، از راحتترین وضعیتها محسوب میشود.