حجتالاسلام والمسلمین یوسفی، استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان جنوبی، در گفتوگو با ایکنا از خراسانجنوبی اظهار کرد: برای تحلیل سیره و شهادت امام رضا(ع) باید شرایط سیاسی و اجتماعی دوران ایشان را مورد توجه قرار داد. امام رضا(ع) تا ۳۷ سالگی صاحب فرزند نشدند و در مدینه زندگی میکردند و در ۳۸ سالگی امام جواد(ع) به ایشان عنایت شد.
وی افزود: در دوران زندگی امام رضا(ع)، افراد بسیاری با حضرت دچار چالش شدند و حتی برخی از اقوام ایشان درباره امامت حضرت تردید کردند و میپرسیدند چگونه ممکن است انسانی که فرزند ندارد، امام باشد. در همین شرایط، فرقهای با عنوان واقفیه شکل گرفت.
این استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسانجنوبی ادامه داد: در سه سال پایانی عمر امام رضا(ع)، حضرت را از مدینه به مرو آوردند و در مسیر نیز تأکید شده بود که امام(ع) از داخل شهرهای بزرگ عبور داده نشوند و ارتباط ایشان با مردم به حداقل برسد. هدف این بود که امام رضا(ع) با مردم برخورد و ارتباط گستردهای نداشته باشند. مأمون؛ حاکمی که بهدنبال تثبیت مشروعیت خود بود.
یوسفی با اشاره به شرایط سیاسی مأمون بیان کرد: مأمون حاکمی بسیار زیرک بود. از نظر جایگاه خانوادگی، امین نسبت به مأمون موقعیت بالاتری داشت؛ چراکه امین فرزند همسر اصلی هارون بود و مأمون از کنیز متولد شده بود. پس از مرگ هارون، امین در بغداد به خلافت رسید و مأمون در مرو قرار داشت.
وی افزود: مأمون با وجود جایگاه پایینتر، توانست امین را در بغداد از میان بردارد و در مدت کوتاهی حکومت خود را تثبیت کند. وقتی رقبای او کنار رفتند، بسیاری در برابر او سکوت کردند و جایگاهش را پذیرفتند.
یوسفی گفت: در چنین شرایطی مأمون با مسئلهای مهم مواجه بود؛ او در مرکز خلافت جایگاه مطلوبی نداشت و از سوی علویان و بخشهایی از جامعه نیز با مخالفت روبهرو بود. بنابراین تلاش کرد با آوردن امام رضا(ع) به مرو، بخشی از این خلأ مشروعیت را جبران کند. مأمون میخواست امام رضا(ع) را در ساختار حکومت هضم کند.
این استاد حوزه تصریح کرد: مأمون قصد داشت امام رضا(ع) را در ساختار حکومتی خود هضم کند؛ یعنی جایگاه و مقبولیت امام(ع) را در خدمت حکومت قرار دهد و از این طریق برای خود مشروعیت ایجاد کند. او میخواست امام رضا(ع) را پلهای برای رسیدن به اهداف سیاسی خود قرار دهد و جایگاه ولایت ائمه(ع) را کمرنگ کند.
وی ادامه داد: امام رضا(ع) در این میدان، یک انسان منفعل نبودند. ابتدا پیشنهاد حکومت را نپذیرفتند و در پاسخ به مأمون فرمودند اگر حکومت حق توست، چرا من را در آن جایگاه قرار میدهی و اگر حکومت حق من است، چرا تو بر آن تکیه زدهای و به من بذل و بخشش میکنی؟
یوسفی افزود: در نهایت امام رضا(ع) ولایتعهدی را با شرایطی پذیرفتند؛ از جمله اینکه کسی را عزل یا نصب نکنند و در جلسات حکومتی که قرار است در آن تصمیمگیری شود، شرکت نکنند.
وی گفت: امام رضا(ع) در همین شرایط، معارف اسلامی را تبیین کردند و گفتوگو و مناظره با جریانهای مختلف فکری را آغاز کردند. در واقع حضرت تهدید را به فرصت تبدیل کردند و هیچ گامی از اصول اعتقادی و اخلاقی خود عقب ننشستند.
شهادت امام رضا(ع)؛ فراتر از یک حادثه تاریخی
یوسفی با تأکید بر اینکه شهادت امام رضا(ع) نباید صرفاً یک حادثه تاریخی تلقی شود، اظهار کرد: در شهادت امام هشتم شیعیان، تقابل حق و باطل را بهوضوح میبینیم؛ یک نبرد جدی میان لبه تیز باطل و لبه تیز حق شکل گرفته بود و امام رضا(ع) در این میدان از حقیقت دین و اندیشه اسلامی محافظت و نگهبانی کردند.
وی افزود: امام رضا(ع) میتوانستند با مأمون تعامل کنند و زندگی راحتتری برای خود فراهم کنند، اما این کار را انجام ندادند. حضرت حقیقت را با آسایش خود معامله نکردند.
مناظرات امام رضا(ع)؛ الگویی برای مبلغان و فعالان فرهنگی
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان جنوبی در ادامه به درسهای مناظرات امام رضا(ع) برای جامعه امروز اشاره کرد و گفت: ما گذشتهای داریم که در آن پرسشهایی مطرح شده و برای آنها پاسخ پیدا شده است. اگر امروز تنها همان پاسخهای گذشته را تکرار کنیم، گامی به جلو برنداشتهایم.
یوسفی بیان کرد: امام رضا(ع) براساس واقعیتهای زمان خود و با جریانهای مختلف فکری وارد بحث میشدند و هیچ هراسی از مناظره، مباحثه و چالشهای فکری نداشتند و حرف خود را با بیانهای مختلف مطرح میکردند.
وی افزود: امروز نیز باید براساس نیاز مخاطب، فضای فکری جامعه را بشناسیم و قدرت گفتوگوی خود را افزایش دهیم. باید جرئت داشته باشیم پرسشهای نسل جدید را بشنویم.
یوسفی تصریح کرد: یکی از چالشهای مبلغان و فعالان فرهنگی امروز این است که اساساً پرسشهای نسل جدید را نمیشنوند. در فضایی که نسل جدید حضور دارد، پاسخ فرهنگی ما کمتر حضور دارد یا اساساً حضور ندارد و در مواردی نیز که فعال فرهنگی و پاسخگو حضور دارد، پاسخها کلیشهای میشود.
وی ادامه داد: امام رضا(ع) با مسائل و جریانهای فکری زمان خود وارد گفتوگو میشدند و براساس مبانی اسلامی پاسخ میدادند. بنابراین یکی از درسهای مهم سیره رضوی، پاسخگویی بهروز، شنیدن حرف نسل جوان و توجه به پرسشهای جدید است.
این استاد حوزه علمیه در پاسخ به اینکه مهمترین پیام شهادت امام رضا(ع) برای نسل جوان چیست، گفت: امروز در جامعه شاهد میل بیشتر به آسایش هستیم. آسایش اگر همراه با آرامش باشد، ارزشمند است، اما نباید برای رسیدن به آسایش، حقیقت را قربانی کنیم.
وی افزود: امام رضا(ع) حقیقت را با آسایش خود معامله نکردند. انسان ممکن است فرصتهای ظاهری فراوانی برای خود ایجاد کند، اما نباید حقیقت را با آسایش خود معامله کند.
این استاد حوزه با اشاره به ماجرای عاشورا بیان کرد: در روز عاشورا فردی نزد امام حسین(ع) آمد و گفت که میروم با شمر صحبت میکنم تا کوتاه بیاید. امام حسین(ع) فرمودند که آنها کوتاه نخواهند آمد. آن فرد نزد عمر سعد رفت و از او خواست از این کار دست بردارد، اما عمر سعد بهدنبال ملک ری بود و برای رسیدن به آن، حقیقت را فدای خواسته خود کرد.
یوسفی تصریح کرد: ممکن است انسان فرصتهایی را از راه نامشروع به دست آورد، اما نباید حقیقت را با آسایش خود معامله کند. امام رضا(ع) نیز میتوانستند فرصتهای ظاهری فراوانی برای خود ایجاد کنند، اما هیچگاه حقیقت را فدای مصلحت شخصی خود نکردند.
وی یکی دیگر از پیامهای سیره امام رضا(ع) را پیوند دینداری و عقلانیت دانست و گفت: دینداری با عقلانیت قابل جمع است و اساساً عقل یکی از پایههای دین بهشمار میرود.
یوسفی خطاب به جوانان، فعالان فرهنگی و مبلغان گفت: نسل جدید از گفتوگو با شما واهمه ندارد و شما نیز باید بتوانید با آنها ارتباط برقرار کنید. اگر این دو گروه با یکدیگر برخورد و گفتوگو کنند، اتفاق خوبی در جامعه رقم خواهد خورد.
وی افزود: دستهایی وجود دارد که اجازه نمیدهد این دو گروه با یکدیگر صحبت کنند، اما باید تلاش کنیم فضای گفتوگو میان نسل جوان و فعالان دینی تقویت شود.
از «شور امام رضایی» تا «شعور رضوی»
این استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان جنوبی با تأکید بر ضرورت تبدیل آیینهای مذهبی به سبک زندگی اظهار کرد: ما بهدنبال تمدن اسلامی هستیم و آیینها باید به سبک زندگی و الگو برای مردم تبدیل شوند، نه اینکه صرفاً به یک مراسم سخنرانی، مداحی یا پیادهروی محدود شوند.
یوسفی ادامه داد: اگر بتوانیم از «شور امام رضایی» به «شعور امام رضایی» برسیم، از شور به شناخت، از شناخت به الگوبرداری و از الگوبرداری به عمل برسیم، جایگاه تمدن اسلامی در میان مسلمانان بیشتر خواهد شد.
وی با اشاره به اهمیت فرهنگ گفتوگوی منطقی گفت: امام رضا(ع) ترسی از مناظره نداشتند. اگر فرهنگ گفتوگوی منطقی در خانه، مدرسه، دانشگاه و جامعه تقویت شود و در کنار آن کرامت انسانی حفظ شود، این امر میتواند در حوزههای اخلاقی، اقتصادی، روابط خانوادگی، مسئولیتهای اجتماعی و نحوه مواجهه با چالشهایی که دیگران برای ما ایجاد میکنند، آثار مهمی داشته باشد.
یوسفی در پایان ابراز امیدواری کرد: خداوند متعال زیارت واقعی امام رضا(ع) را که رسیدن به سیره آن بزرگوار و عمل براساس سیره ایشان است، به همه ما عنایت کند.
انتهای پیام