به گزارش مشرق، ترکیه در سالیان گذشته تلاش کرده تا روابط خود را با کشورهای جنوب شرقی آسیا ارتقا دهد و به همین منظور، نگاه ویژهای به آسهآن دارد.
ترکیه، آسهآن را به عنوان یک شریک کلیدی در چارچوب «ابتکار تعامل مجدد با آسیا»ی خود میبیند و روابط خود با آسهآن را از منظری بلندمدت و استراتژیک دنبال میکند.
متقابلاً کشورهای عضو این سازمان نیز نگاه مثبتی به تعامل با ترکیه دارند و در پنجاه و نهمین نشست وزرای امور خارجه آسهآن در فیلیپین، جایگاه ترکیه به سطح «شریک کامل گفتگوها» ارتقا داده شد.
رسانههای نزدیک به حزب حاکم، این دستاورد را به عنوان نتیجه مثبتی از سالها تلاش دیپلماتیک و تعمیق روابط اقتصادی قلمداد کردهاند. اما نکته جالب ماجرا اینجاست که آسهآن، به مالزی ماموریت داده تا به عنوان «هماهنگکننده کشوری روابط گفتگوی آسهآن و ترکیه» نقش ایفا کند.
در چارچوب آسهآن، هماهنگکنندگان کشوری نقش دیپلماتیک مهمی دارند. آنها به عنوان حلقه اصلی بین کشورهای عضو آسهآن و شرکای گفتگوی خارجی عمل میکنند، در عین حال جلسات را هماهنگ میکنند، زمینههای جدید همکاری را شناسایی میکنند و اطمینان حاصل میکنند که حرکت سیاسی به نتایج ملموس تبدیل میشود.
به باور کارشناسان جنوب شرقی آسیا، چشمانداز منطقهای بلندمدت مالزی با چشمانداز استراتژیک خود ترکیه همسو است. مالزی به دروازه اصلی ترکیه به آسیای جنوب شرقی تبدیل شده است. در حالی که ترکیه همچنان به گسترش تعامل خود در سراسر آسهآن ادامه میدهد، حضور تجاری آن در مالزی، اندونزی و فیلیپین بسیار چشمگیر است.
همکاریهای دفاعی از طریق برنامههای دریایی، همکاریهای هوافضا و مشارکتهای صنایع دفاعی به سرعت رشد کرده است. تبادلات آموزشی همچنان در حال شکوفایی است، در حالی که دامنه تجارت دوجانبه فراتر از بخشهای سنتی متنوع شده و شامل فناوری دیجیتال، صنعت حلال، آموزش عالی و تولید پیشرفته شده است. مالزی و ترکیه همچنین همکاری در هوش مصنوعی (AI)، فناوری سبز و هوافضا را تقویت کردهاند.
مشارکت گفتگوی آسهآن جامعترین وضعیت مشارکت خارجی نهادینه شدهای است که آسهآن با کشورهای غیر عضو و سازمانهای بینالمللی ایجاد کرده است. این وضعیت، حق عضویت یا رأی در فرآیندهای تصمیمگیری را اعطا نمیکند. با این حال، مشارکت منظم شرکا در اجلاسها و جلسات مشورتی سطح بالا را تضمین میکند.
این وضعیت همچنین امکان مشارکت جامعتر و پایدارتر در جلسات منطقهای گستردهتر آسهآن مانند اجلاس شرق آسیا و مجمع منطقهای آسهآن را فراهم میکند.
دیگر کشورهایی که به عنوان شریک کامل گفتگوهای آسهآن شناخته میشوند، عبارتند از: آمریکا، اتحادیه اروپا، کانادا، روسیه، چین، ژاپن، کره جنوبی، هند، استرالیا، نیوزیلند و انگلیس.
آسهآن در سال ۱۹۶۷ با هدف تقویت توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و ارتقای صلح و ثبات منطقهای از طریق نهادینه کردن سازوکارهای گفتگو بین کشورهای جنوب شرقی آسیا تأسیس شد. اعضای بنیانگذار آسهآن فیلیپین، مالزی، تایلند، اندونزی و سنگاپور هستند و حالا تعداد اعضا به ۱۱ کشور رسیده است.
اهمیت آسهآن برای ترکیه
آسهآن با جمعیتی ۷۰۰ میلیون نفری و اقتصادی بالغ بر ۳.۹۵ تریلیون دلار، از اهمیت استراتژیکی در مقیاس جهانی برخوردار است. حجم تجارت بین ترکیه و آسهآن در سال ۲۰۱۰ به ۶.۵ میلیارد دلار آمریکا و در سال ۲۰۲۵ به ۱۶.۱۲ میلیارد دلار رسید.
آمارها نشان دهنده این است که مالزی، ویتنام، اندونزی، تایلند و سنگاپور به شرکای تجاری اصلی ترکیه تبدیل شدهاند. همکاری ترکیه و آسهآن از طریق پروژههای مشخص در زمینههایی مانند کشاورزی، توانمندسازی استقلال اقتصادی زنان، مدیریت بلایا، عملیات پاکسازی مین بشردوستانه، امور دریایی، توسعه پایدار، سلامت نوزادان و علم و فناوری همچنان در حال توسعه است.
چشمانداز آسهآن ۲۰۴۵ با هدف ایجاد یک جامعه منطقهای نوآورانه و یکپارچه است که قادر به مدیریت عدم قطعیتها در محیط بینالمللی باشد. طرح «آسیای نو» ترکیه که در سال ۲۰۱۹ آغاز شد، همچنین به دنبال تقویت تعامل نهادی، استراتژیک و اقتصادی در سراسر آسیا است. این دو چشمانداز با تأکید بر اتصال بلندمدت، مشارکتهای متنوع و توسعه پایدار، به عنوان چارچوبهای مکمل عمل میکنند.
در سال ۲۰۱۷، زمانی که ترکیه به شریک گفتگوی بخشی آسهآن تبدیل شد، این همکاری محدود و متمرکز بر مسائل خاص شد. از آن زمان، روابط دوجانبه به طور قابل توجهی گسترش یافته است.
رایزنیهای سیاسی بیشتر شده، شبکههای تجاری بالغتر شدهاند و گفتگوهای استراتژیک گسترش یافتهاند. ارتقاء به وضعیت شریک گفتگو نشان میدهد که تعامل ترکیه اکنون جامعتر از آن است که محدود به بخشهای خاص باشد.
وضعیت ارتقا یافته ترکیه فراتر از روابط دوجانبه، پیامدهای استراتژیک گستردهتری برای منطقه هند و اقیانوسیه دارد. برای قدرتهای میانی مانند استرالیا، کره جنوبی، ژاپن و هند، تعامل فعالتر ترکیه، شبکه شرکای معتبر آسهآن را بدون تضعیف اصل مرکزیت آسهآن گسترش میدهد.از دیگر سو، برای قدرتهای بزرگ از جمله آمریکا و چین، نقش گستردهتر ترکیه نشان دهنده موضع ثابت آسهآن در تنوعبخشی به استراتژیهایش است.
روابط ترکیه و آسهآن
ترکیه در سال ۲۰۱۰ با عضویت در پیمان دوستی و همکاری با جنوب شرقی آسیا، پایههای روابط نهادی خود با آسهآن را بنا نهاد و در سال ۲۰۱۷ به عنوان «شریک گفتگوی بخشی» شناخته شد.
پس از ارتقای جایگاه ترکیه در اجلاس مزبور، وزارت امور خارجه ترکیه با انتشار یک بیانیه اعلام کرد که از تصمیم اتخاذ شده در پنجاه و نهمین اجلاس وزرای امور خارجه آسهآن در مانیل، پایتخت فیلیپین، برای ایجاد مشارکت گفتگو بین ترکیه و آسهآن استقبال میکند.
به باور تحلیلگران، ارتقای جایگاه ترکیه از شریک گفتگوی بخشی به شریک کامل گفتگو، مدل روابط مبتنی بر پروژه با جغرافیای آسهآن را در چارچوب سازوکارهای همکاری و مشاوره نهادی تعمیق میبخشد، مشارکت مؤثرتر در عرصههای سیاسی و امنیتی منطقهای را امکانپذیر میسازد و تحرک استراتژیک ترکیه را به سمت جغرافیای آسیا تقویت میکند.
وزارت امور خارجه ترکیه در سال ۲۰۱۹ میلادی، با ارائه طرحی به نام «دوباره آسیا» (YENİDEN ASYA) تلاش برای اتخاذ یک یک سیاست جامع، منسجم و بلندمدت نسبت به آسیا را ایجاد کرد.
اهداف رسمی این طرح عبارتند از: افزایش تجارت، افزایش سرمایهگذاری، دستیابی به فناوریهای پیشرفته، مشارکت در صنایع دفاعی، همکاری در بخشهای زیرساخت و لجستیک و حمل و نقل، انرژی سبز، گردشگری، آموزش، علم و فناوری و فرهنگ و ارتباطات اجتماعی. بنابراین توجه ویژه به آسهآن نیز در تداوم مسیر سیاسی – اقتصادی؛ «دوباره آسیا» است.
در سال ۲۰۱۰ میلادی، مجموع تجارت ترکیه با کشورهای آسهآن، ۶ و نیم میلیارد دلار بود اما در سال ۲۰۲۵ میلادی به ۱۶ میلیارد و ۱۲۰ میلیون دلار رسید و طی ۱۵ سال تقریباً ۲.۵ برابر شده است.
البته در این میان، یک ملاحظه مهم وجود دارد و آمارها نشان دهنده این است که در این تجارت بزرگ، تراز به شدت به نفع کشورهای آسهآن است. به نحوی که ترکیه تنها ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار به این کشورها کالا فروخته اما نزدیک به ۱۴ میلیارد دلار از آنها کالا خریده است. به عبارتی دیگر، رشد تجارت اتفاق افتاده، اما رشد متوازن تجارت هنوز اتفاق نیفتاده است.
با این حال از نظر تیم اقتصادی اردوغان، ساختار اقتصادی آسهآن مکمل اقتصاد ترکیه است. بهخصوص اندونزی برای ترکیه، کشوری است که آن را باید ترکیبی از بازار عظیم، مواد خام، میل به خرید محصولات صنایع دفاعی و مرکز انرژی دانست.
ستون مهم دیگر برای ترکیه، مالزی است. چرا که مالزی نیز به عنوان ترکیبی از فناوری، صنایع الکترونیک، نفت و گاز، نیاز به صنایع دفاعی و بازار اسلامی، اهمیت ویژه دارد.
علاوه بر اندونزی و مالزی، چهار عضو مهم دیگر آسهآن نیز برای ترکیه اهمیت استراتژیک دارند:
سنگاپور به خاطر اهمیت مالی و موقعیت آن در زنجیره تدارک و فن آوری و تجارت جهانی.
ویتنام به خاطر زنجیرههای تولید، الکترونیک و صادرات.
فیلیپین به خاطر نیاز به صنایع دفاعی ترکیه، تنوع خدمات و زیرساخت و برخورداری از بازار مصرف بزرگ.
تایلند نیز کشوری است که در سه حوزه توریسم، خودرو و صنایع، برای ترکیه مهم است.
در شرایطی که در چند سال گذشته، ترکیه بخش بزرگی از تجارت خود را به اروپا، چین، روسیه و خاورمیانه وابسته کرده و هر کدام از آنها مخاطرات خاصی دارند، اندیشیدن به تنوع جغرافیایی زنجیره تأمین و بازار اهمیت حیاتی دارد و اینجاست که کشورهای عضو آسه آن میتوانند به داد ترکیه برسند.