معصومه صابری، مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا (سلاماللهعلیها) ساری، در آستانه سالروز شهادت حضرت رسول اکرم (ص) در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: سیره پیامبر اسلام (ص) تنها موضوعی اعتقادی نیست، بلکه میتوان آن را از منظرهای اخلاقی، اجتماعی، تاریخی و تمدنی نیز بررسی کرد.
وی با اشاره به شرایط جامعه عربستان در زمان ظهور اسلام افزود: پیامبر اکرم (ص) در جامعهای قبیلهمحور ظهور کرد که در آن نسب، قدرت و پیوندهای خونی نقش مهمی در جایگاه اجتماعی افراد داشت و در کنار برخی فضایل اخلاقی، تعصبات قبیلهای، تبعیض و بیعدالتی نیز وجود داشت.
صابری ادامه داد: اسلام با ارائه معیار جدیدی برای کرامت انسان، تقوا را جایگزین شاخصهایی همچون ثروت، نژاد و قبیله کرد و پیامبر اکرم (ص) نیز در عمل نشان داد که ارزش انسان به رفتار و اخلاق او وابسته است.
اخلاق؛ پایه اعتماد عمومی به پیامبر(ص
مدرس حوزه علمیه اخلاق را یکی از مهمترین ابعاد شخصیت پیامبر (ص) دانست و گفت: حضرت محمد (ص) پیش از بعثت نیز به امانتداری و درستکاری شناخته میشد و لقب «امین» داشت.
وی افزود: صداقت پیامبر تنها در گفتار خلاصه نمیشد، بلکه در معاملات، وفای به عهد و نحوه برخورد با مردم، بهویژه محرومان و اقشار ضعیف جامعه، نمود داشت و همین سرمایه اخلاقی، زمینه پذیرش دعوت توحیدی ایشان را فراهم کرد.
صابری توحید را نیز زیربنای نظام اخلاقی و اجتماعی پیامبر (ص) عنوان کرد و گفت: توحید در اسلام صرفاً یک باور فردی نیست، بلکه آثار اجتماعی و تمدنی گستردهای دارد؛ زیرا همه انسانها را در مقام بندگی خداوند برابر میداند و مبنای برتریجویی بر اساس نژاد، قبیله و ثروت را نفی میکند.
وی با اشاره به جایگاه عدالت و احسان در آموزههای نبوی تصریح کرد: رسالت پیامبر اکرم (ص) با کرامت انسان، مسئولیت اجتماعی و تلاش برای شکلگیری جامعهای عادلانه پیوندی ناگسستنی دارد.
پیمان مدینه؛ نمونهای از مدیریت اجتماعی پیامبر(ص)
مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا (س) ساری، تشکیل جامعه اسلامی پس از هجرت به مدینه را یکی از جلوههای مهم رهبری اجتماعی پیامبر (ص) دانست و بیان کرد: «پیمان مدینه» از نمونههای قابل توجه تنظیم روابط اجتماعی و سیاسی در جامعه نوپای اسلامی است و بر قرارداد، مسئولیت متقابل و نظم اجتماعی تأکید داشت.
وی مشورت را از دیگر ویژگیهای مدیریت پیامبر (ص) برشمرد و گفت: سبک رهبری نبوی بر گفتوگو، مشارکت و همفکری استوار بود و این شیوه میتواند در الگوهای مدیریت اجتماعی امروز نیز مورد توجه قرار گیرد.
صابری همچنین عدالت حتی در برابر مخالفان را از اصول مهم سیره پیامبر (ص) دانست و اظهار کرد: در منطق قرآن، دشمنی با یک گروه نمیتواند مجوز بیعدالتی باشد و بررسی حوادث صدر اسلام نیز باید با توجه به شرایط سیاسی، اجتماعی و قبیلهای آن دوران انجام شود.
خانواده؛ عرصه مهم سنجش اخلاق
وی با اشاره به جایگاه خانواده در سیره نبوی افزود: اخلاق انسان تنها در عرصه عمومی سنجیده نمیشود، بلکه نحوه رفتار او با اعضای خانواده نیز معیار مهمی برای شناخت شخصیت اخلاقی است.
مدرس حوزه علمیه ادامه داد: رفتار محبتآمیز و احترامآمیز پیامبر (ص) با همسر و فرزندان و سفارشهای ایشان درباره حسن معاشرت، الگویی ارزشمند برای تقویت بنیان خانواده و کاهش آسیبهای اجتماعی در جوامع امروز است.
صابری در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه علم و دانش در تعالیم نبوی اشاره کرد و گفت: آغاز وحی با فرمان «اقرأ» نشان میدهد که خواندن، آموختن و تفکر در جهانبینی اسلامی از جایگاه ویژهای برخوردار است.
وی افزود: هرچند شکوفایی علمی تمدن اسلامی در دورههای بعد و با تلاش دانشمندان مسلمان شکل گرفت، اما پیامبر اکرم (ص) مبانی اعتقادی و فرهنگی جامعهای را پایهگذاری کرد که در آن علمآموزی یک ارزش دینی و اجتماعی محسوب میشد.
رحمت؛ محور رسالت پیامبر اسلام(ص)
مدرس مدرسه علمیه تخصصی الزهرا (س) ساری، رحمت را از مهمترین شاخصههای رسالت پیامبر اکرم (ص) عنوان کرد و گفت: پیامبر اسلام (ص) برای یک قوم یا جغرافیای خاص مبعوث نشد، بلکه رسالت ایشان بر پایه رحمت و خیرخواهی برای جهانیان استوار بود.
وی با اشاره به نمونههای متعدد گذشت، حمایت از محرومان و توجه به حقوق دیگران در سیره نبوی خاطرنشان کرد: این نگاه رحمانی هم در اخلاق فردی و هم در عرصه مدیریت و حکمرانی اجتماعی قابلیت الگوبرداری دارد.
صابری در جمعبندی سخنان خود، نقش پیامبر اکرم (ص) را در شکلگیری تمدن اسلامی بنیادی دانست و گفت: تمدن اسلامی حاصل تلاش نسلهای متعدد و تعامل با تمدنهای مختلف بود، اما چارچوب اعتقادی و اخلاقی آن از قرآن و سیره پیامبر اسلام (ص) الهام گرفت.
وی مهمترین مؤلفههای سیره نبوی را توحید، عدالت، امانتداری، صداقت، رحمت، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی و توجه به دانش برشمرد و تأکید کرد: بازخوانی علمی سیره پیامبر با استفاده همزمان از منابع اصیل اسلامی و یافتههای مطالعات تاریخی و اجتماعی معاصر، میتواند زمینهساز بازاندیشی در اخلاق فردی، مدیریت جامعه و گفتوگوی میان تمدنها باشد.