خبرگزاری بین المللی اهل بیت(ع)-ابنا: هر ساله، میلیونها دلداده از اقصی نقاط جهان، مسیر نجف تا کربلا را با پای پیاده طی میکنند تا در گردهمایی عظیم اربعین حسینی شرکت کنند. آنچه در ظاهر یک راهپیماییِ پر مشقت به نظر میرسد، در باطن، سفری است که همزمان بر جسم و جان زائر تأثیری شگرف میگذارد. در این نوشتار، با تکیه بر یافتههای علمی معاصر و روایات معتبر، به ابعاد گوناگون این تأثیرات شگفتانگیز میپردازیم.
ابعاد روانشناختی: سفری به سوی آرامش و تعالی
الف) تخلیه هیجانی و کاهش استرس: پیادهروی اربعین، بستری منحصربهفرد برای «تخلیه روانی-هیجانی» فراهم میآورد. پژوهشهای علمی نشان داده است که این آیین مذهبی با دربرگرفتن روشهایی چون دعا، نیایش، گریه، و گفتگو با دیگران، به افراد کمک میکند تا فشارهای روانیِ انباشتهشده را به شکلی سالم بروز داده و تخلیه کنند. در واقع، زیارت اربعین به عنوان یک «فرآیند درمانیِ روانشناختی» عمل کرده و به ارتقای سطح سلامت روان یاری میرساند.(۱)
ب) افزایش هوش معنوی و شادکامی: مطالعات تطبیقی نشان میدهد افرادی که در پیادهروی اربعین شرکت کردهاند، از «هوش معنوی» و «شادکامی» به مراتب بالاتری نسبت به کسانی که هرگز در این مراسم شرکت نکردهاند، برخوردارند.(۲) این یافته، گویای آن است که این سفر معنوی، صرفاً یک رخداد مقطعی نیست، بلکه به عنوان تجربهای تحولآفرین، منجر به «شکوفایی انسان» و شکلگیری «خشنودیِ عمیقِ وجودی» در زائر میشود.
ج) تحولِ مثبت و خودشکوفایی: این پیادهروی، با تقویت همدلی، ایجاد تعادل زیستی-عصبی و تعدیل استرس، فرد را از «حالت بقا» به «حالت رشد» منتقل میسازد. این تحولِ مثبتِ روانی، نتیجهی تعامل مؤلفههای روانی، اجتماعی و ایدئولوژیک نهفته در این زیارت عظیم است.(۳)
ابعاد جسمانی: کالبدی در مسیر سلامتی
الف) آرامش فیزیولوژیک: پژوهشی تجربی بر روی ۱۰۰ زائر نشان داد که طی مسیر پیادهروی اربعین، شاخصهای فیزیولوژیک مرتبط با آرامش به طور چشمگیری بهبود مییابد. به طوری که میانگین «ضربان قلب» از ۸۸ به ۶۷ ضربه در دقیقه و «سطح استرس» از ۵۴ به ۲۵ واحد کاهش یافته و «اشباع اکسیژن خون» از ۹۵٪ به ۹۹٪ افزایش مییابد.(۴) این یافتهها، نشاندهندهی عملکرد مسیر اربعین به عنوان یک «چشماندازِ درمانی-معنوی» است که ویژگیهای محیطی آن، به طور مستقیم بر وضعیت فیزیولوژیک زائران تأثیر میگذارد.
ب) تقویت قلب و مغز: پیادهروی به عنوان یک فعالیت ورزشی مؤثر، دارای «اثر تقویتی مثبتی بر تمام بدن و از جمله قلب و مغز» است.
ج) چالشها و تدابیر: البته این سفر با چالشهای جسمانی مانند خستگی، تاول پا و مشکلات گوارشی نیز همراه است. اما با آگاهی و رعایت توصیههای بهداشتی، میتوان از بروز بسیاری از این مشکلات پیشگیری کرد.
گامهایی به سوی آمرزش و تعالی
اهمیت و عظمت این سفرِ پیاده، ریشه در منابع وحیانی و روایی دارد که به زیارتِ پیادهی امام حسین (ع) اشاره کردهاند.
· حدیثِ «أفضل الأعمال أحمزها»: پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «أفضل الأعمال أحمزها» یعنی «برترین اعمال، سختترین آنهاست».(۵) بر این اساس، هر چه عبادتی با رنج و مشقت بیشتری همراه باشد، ارزش و فضیلت آن افزونتر خواهد بود.
ثوابِ هر گام: در روایتی از امام صادق (ع) آمده است: «کسی که حسین (ع) را برای رضای خدا زیارت کند... به ازای هر گامی که برمیدارد، ثواب یک حج و به ازای هر بار که پا را از زمین برمیدارد، ثواب یک عمره برای او نوشته میشود». همچنین در روایتی دیگر از همان حضرت نقل شده که «خداوند متعال به هر گامی که برداشته و به هر قدمی که از زمین بلند نموده و بر آن نهاده، ثواب آزاد کردن بندهای از اولاد حضرت اسماعیل (ع) را میدهد».(۶)
استجابت دعا در روز اربعین:
امام کاظم (ع) نیز فرمودهاند که دعای زائر امام حسین (ع) در روز اربعین مستجاب میشود. (۷). این روایت، بر عظمت ویژهی این روز و اهمیت حضور در آن تأکید دارد.
هماهنگیِ دل، جان و تن
پیادهروی اربعین، فراتر از یک حرکتِ سادهی جسمانی، پدیدهای است جامع که در آن، ابعاد روحی، روانی و جسمانی در هم میآمیزند. از یک سو، علمِ امروز، کاهش استرس، افزایش شادکامی و بهبود شاخصهای فیزیولوژیک را در این سفر به اثبات رسانده است و از سوی دیگر، روایاتِ نورانیِ اهل بیت (ع) که در بحارالانوار گرانقدر ثبت شده، بر پاداشهای عظیمِ معنوی و تأثیراتِ عمیقِ اخرویِ این عبادتِ عاشقانه صحه میگذارند. اربعین، گویای آن است که میتوان با گامهایی که بر زمین مینهیم، به آسمانِ معرفت و سلامت راه یافت و هماهنگیِ شگفتانگیزی را میان قلبِ تپنده و جانِ مشتاقِ خویش به نظاره نشست.
پی نوشت:
۱.اصفهانی خالقی، آتنا؛ امیر، سید (۱۴۰۰). مقایسه میزان هوش معنوی و شادکامی افرادی که در پیادهروی اربعین شرکت کردهاند با افرادی که شرکت نکردهاند. دوفصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات اسلام و روانشناسی، دوره ۱۵، شماره ۲۸، صفحات ۲۵۵-۲۷۲
۲.همان
۳.همان
۴.کیانی، کیوان و بمانیان، محمدرضا. (۱۴۰۵). «تأثیر پویاییهای کالبدی-فضایی مسیر پیادهروی اربعین بر شاخصهای فیزیولوژیکی گردشگران (نمونه مورد مطالعه پیاده روی اربعین از عمود صفر تا صد)». نشریه، دوره ۲۵، شماره ۸۲، صفحات ۸۷-۱۰۳.
۵.مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار (ع)، جلد ۷۹، صفحه ۲۲۹.
۶.مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار (ع)،ج ۷۰، ص۱۹۱.
۷.مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۳۳۵
فیروزه دلداری(پژوهشگر، فعال رسانه و مجازی)