شفقنا – پس از صرف ناهار در روز چهارشنبه، دو خلبان ناسا سوار یک هواپیمای پژوهشی خواهند شد و از فرودگاه کِفلاویک در منتهیالیه غربی ایسلند به پرواز درخواهند آمد. آنها به سمت شمال، در جهت گرینلند، اوج خواهند گرفت و سپس با گردش به سمت جنوب، در مسیری با انحنایی ملایم، حدود ۴۰ مایل (۶۴ کیلومتر) دور از ساحل ایسلند پرواز خواهند کرد.
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، میتوان مأموریت آنها را «تعقیب یک خورشیدگرفتگی» توصیف کرد، اما در واقع این خورشیدگرفتگی است که آنها را تعقیب میکند. هنگامی که هواپیما در ارتفاع ۵۰ هزار فوتی (۱۵ هزار متری) با سرعت حرکت میکند، سایهٔ ماه از پشت سر هواپیما با شتاب به آن نزدیک خواهد شد و با سرعتی بیش از ۲ هزار مایل در ساعت (۳۲۰۰ کیلومتر در ساعت) از فراز اقیانوس زیرین عبور خواهد کرد. خلبان تلاش خواهد کرد درست در لحظهای که سایه به آنها میرسد، به نقطهٔ بیشترین گرفت برسد؛ یعنی لحظهای که بیشترین بخش خورشید توسط ماه پوشانده شده است.
برای هر کسی که دقیقاً در زیر این نقطه ایستاده باشد ــ یا با توجه به موقعیت جغرافیایی، در آب شناور باشد ــ جهان به مدت ۲ دقیقه و ۱۸ ثانیه تاریک خواهد شد. اما خلبان با پرواز با سرعت ۴۶۰ مایل در ساعت در امتداد مسیر خورشیدگرفتگی میتواند مدت زمان گرفت کامل را به نزدیک سه دقیقه افزایش دهد. این زمان بیشتری برای مشاهدهٔ خورشیدِ پوشیدهشده در اختیار آنها قرار میدهد.
کری کِلِم، اپراتور تجهیزات حسگر در مرکز فضایی جانسون ناسا در هیوستون که پیشتر نیز در مأموریتهای مربوط به خورشیدگرفتگی پرواز کرده است، تجربهٔ این پدیده را در ارتفاع بالا چنین توصیف کرد: تفاوت بزرگ این است که در کابین خلبان یک هواپیما در ارتفاع ۵۰ هزار فوتی، زیر نور خورشید همهچیز بسیار روشن است. هیچ ابری بالای سرتان وجود ندارد و بعد ناگهان با چنین ضربهٔ شدیدی از سایه مواجه میشوید.
«احساس میکنید دما بهسرعت پایین میآید؛ متوجه میشوید که به نور بیشتری از سوی ابزارهای هواپیما نیاز دارید و نوعی سایهٔ عجیب و وهمآور شما را احاطه میکند. این سایه دور تا دور منظرهای را که از کابین خلبان میبینید، دربرمیگیرد.»
در دماغهٔ هواپیمای WB-۵۷ چهار دوربین پنهان شده است. این دوربینها در هر ثانیه دهها عکس از خورشیدِ پوشیدهشده، در طولموجهای مختلف نور، ثبت خواهند کرد. انتظار میرود این تصاویر نوارهای بزرگ و حلقهمانند پلاسما را که «برجستگیهای خورشیدی» نام دارند، و همچنین انفجارهای مغناطیسی موسوم به «نانوفلرها» را ثبت کنند. تنها زمانی که درخشش شدید قرص خورشید مسدود شده باشد، انجام چنین مشاهداتی امکانپذیر است.
دکتر امیر کَسپـی، پژوهشگر اصلی این مأموریت در مؤسسهٔ پژوهشی ساوتوِست در بولدرِ کلرادو، گفت: واقعاً هیجانزدهام. خورشیدگرفتگیها به ما فرصتی میدهند تا علمی را انجام دهیم که در هیچ زمان دیگری نمیتوانستیم انجامش دهیم.
با وجود نامشان، نانوفلرها پدیدههایی بسیار پرقدرت هستند؛ هر یک از آنها هنگام وقوع، انرژیای معادل هزاران بمب اتم آزاد میکند و این انفجارها در اطراف خورشید رخ میدهند. این شرارهها دستکم تا حدی یکی از بزرگترین رازهای خورشید را توضیح میدهند: اینکه چرا تاج خورشیدی، یا همان جو بیرونی خورشید، با دمایی بیش از یک میلیون درجهٔ سانتیگراد اینچنین داغ است، در حالی که دمای سطح خورشید تنها حدود ۶۰۰۰ درجهٔ سانتیگراد است.
برای انجام این مشاهدات، هواپیماها بهسختی رقیبی دارند. دوربینهای مستقر روی زمین باید با ابرها و اختلالات جوی دستوپنجه نرم کنند. دوربینهای فضایی از این مشکلات در امان هستند، اما تنها میتوانند حجم محدودی از دادهها را به زمین ارسال کنند.
کَسپـی گفت: همانطور که میتوانید تصور کنید، اینجا با ترابایتها اطلاعات سروکار داریم.
هواپیمای WB-۵۷ بر اساس بمبافکن انگلیش الکتریک کانبرا ساخته شده است؛ همان هواپیمای تاکتیکی حملهٔ هستهای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا در دوران جنگ سرد که برای پرواز در استراتوسفر و بالاتر از ابرها طراحی شده بود.
با این حال، هواپیماهای دیگری نیز برای مأموریتهای مربوط به خورشیدگرفتگی مورد استفاده قرار گرفتهاند. در سال ۱۹۲۳، نیروی دریایی ایالات متحده ناوگانی از هواپیماهای دوباله را برای مشاهدهٔ یک خورشیدگرفتگی اعزام کرد، اما این تلاش موفقیت چندانی نداشت. پنجاه سال بعد، دانشمندان فرانسوی را متقاعد کردند که در سقف یک نمونهٔ اولیه از هواپیمای کنکورد سوراخهایی ایجاد کنند؛ آنها در حالی که با سرعت ماخ ۲ بر فراز صحرای بزرگ آفریقا حرکت میکردند، توانستند به مدت ۷۴ دقیقه با سایهٔ خورشیدگرفتگی همراه بمانند.
هرچه دانشمندان شناخت بیشتری از خورشید پیدا کنند، بهتر میتوانند «آبوهوای فضایی» را درک کنند؛ یعنی هجوم ذرات پرانرژی و تابشی که برای فضانوردان و ماهوارهها خطرناک است و حتی میتواند شبکههای برق و سامانههای ارتباطی روی زمین را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
کَسپـی گفت: درک آبوهوای فضایی برای ما، بهعنوان یک گونهٔ فناورانه، حیاتی است و این کار با درک فرایندهایی که در خورشید رخ میدهند آغاز میشود.
با این حال، خورشیدگرفتگیها فقط دربارهٔ علم نیستند.
کَسپـی گفت: چه درصدی از بشریت تاکنون یک خورشیدگرفتگی کامل را از نزدیک دیده است؟ این میزان کسری از کسری از یک درصد است. اگر شما عضوی از آن گروه نادر باشید، به زمین و خورشید و منظومهٔ شمسی متصل میشوید. این تجربه حیرتانگیز است. باعث میشود احساس کنید بسیار خاص هستید، اما در عین حال احساس میکنید بسیار کوچکید، چون شما ذرهای کوچک در این جهان هستید.
این خبر را اینجا ببینید.