به گزارش ایرنا، این روزها نام روستای هدف گردشگری «چنشت» بیش از هر زمان دیگری در محافل رسانهای و تخصصی میراث فرهنگی کشور شنیده میشود سرزمینی که به واسطه تنوع بصری خیرهکننده و حفظ آداب سنتی، به سرزمین رنگها شهرت یافته و اکنون پرونده ثبت جهانی آن در مراحل پایانی و تکمیلی قرار دارد.
این گنجینه زنده کالبدی و رفتاری، در دل کوههای به هم پیوسته سربیشه به عنوان یکی از منحصربهفردترین زیستبومهای سنتی ایران، خود را برای یک جهش بزرگ بینالمللی آماده میکند تا هویت تاریخی شرق کشور را به قضاوت و تماشای ناظران جهانی بگذارد.
برای درک اهمیت این رویداد، باید به جغرافیای میزبان یعنی خراسان جنوبی نگریست پهنهای پهناور در شرق ایران که با وجود محدودیتهای اقلیمی و خشکسالیهای مستمر روی گنجینهای از آثار ثبتجهانیشده ملموس و ناملموس ایستاده است.
این استان مرزی با برخورداری از قنوات تاریخی، آسبادها، باغهای باستانی و کویرهای بکر نشان داده که فراتر از یک منطقه کویری، شاهراهی از تمدن، هنر و سازگاری انسان با طبیعت است و ارتقای زیرساختها در این خطه کلید گشایش بنبستهای توسعهای منطقه به شمار میرود.
تجربههای موفق پیشین خراسان جنوبی در عرصه ثبتهای بینالمللی، بهویژه درخشش اخیر روستای تاریخی «اصفهک» در طبس به عنوان دومین روستای جهانی ایران در سال ۲۰۲۴، گواهی روشن بر پتانسیلهای پنهان این منطقه است.
این دستاوردها ثابت کرد که روستاهای شگفتانگیز این پهنه جغرافیایی استانداردهای سختگیرانه سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) را دارا هستند، موفقیتی ملّی که انگیزه متولیان امر و جوامع محلی را برای شتابدهی به پرونده چنشت و تکرار این سناریوی موفق دوچندان کرده است.
در این میان، روند تکمیل پرونده ثبت جهانی چنشت را نباید تنها یک اقدام اداری یا نمایشی دانست بلکه این فرآیند بخشی از یک استراتژی کلان برای خروج مناطق کمترتوسعهیافته از انزوای جغرافیایی است.
ثبت جهانی یک اثر یا روستا مهر تاییدی بینالمللی بر ارزشهای منحصربهفرد آن است که هدایت تورهای بزرگ گردشگری بینالمللی، جذب اعتبارات صیانتی و تعریف استانداردهای نوین رفاهی و اقامتی را برای آن منطقه به ارمغان میآورد و نام آن را در نقشههای گردشگری دنیا برجسته میسازد.
از سوی دیگر، توسعه گردشگری روستایی در مناطقی همچون سربیشه که در مجاورت مرزهای شرقی کشور قرار دارند ابزاری کارآمد در حوزه پدافند غیرعامل و دیپلماسی فرهنگی است.
جذب فعالان بینالمللی و گردشگران کشورهای همسایه به این مناطق نهتنها تصویر ذهنی مثبتی از امنیت و پویایی مرزهای ایران منعکس میکند که زمینهساز پیوندهای عمیق فرهنگی و مبادلات اقتصادی پایدار میان ملتها میشود پیوندهایی که بر پایه اشتراکات عمیق تاریخی استوار است.
علاوه بر ابعاد اقتصادی، لزوم ثبت جهانی روستاهایی با بافت ارزشمند همچون چنشت، از منظر صیانت از اصالتهای بومی در عصر تاختوتاز مدرنیته اهمیت مییابد. زمانی که یک روستا در آستانه ثبت جهانی قرار میگیرد ضوابط حفاظتی سختگیرانهای برای حفظ بافت سنتی جلوگیری از ساختوسازهای ناهمگون و احیای صنایعدستی و پوششهای محلی اعمال میشود امری که مانع از استحاله فرهنگی روستا شده و پایداری کالبدی و اجتماعی آن را تضمین میکند.
عبور از پهنه مباحث نظری و درک اهمیت جایگاه چنشت در نقشه توسعه استان لزوم واکاوی اقدامات عملی، برنامهریزیهای زیرساختی و تصمیمات متولیان میراث فرهنگی و گردشگری را دوچندان میسازد اقداماتی که در گام نخست، در راهبردها و نگاه مدیریتی معاونت گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی به عنوان متولی اصلی این پرونده نمود یافته است تا مسیر ناهموار جهانیشدن این نگین کویری، با شتابدهی به پروژههای اقامتی و پذیرایی هموار شود.
معاون گردشگری، سرمایهگذاری و تامین منابع ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی با اشاره به چشماندازهای نوین توسعهای استان، بر این باور است که این خطه با برخورداری از اکوتوریسم، ژئوتوریسم، گردشگری نجومی، سلامت و میراث فرهنگی غنی، شایستگی تبدیل شدن به پایلوت گردشگری روستایی کشور را دارد.
محمد عرب با تکیه بر تجربه موفق ثبت جهانی روستای اصفهک در سال ۲۰۲۴، تاکید میکند که الگوی موفق این روستا اکنون به عنوان نقشه راهی برای سایر نقاط استان مطرح است تا با بهرهگیری از ظرفیتهای محلی، نام این پهنه جغرافیایی به عنوان قطب بلامنازع گردشگری روستایی در ابعاد ملی و بینالمللی تثبیت شود.
تدوین سند راهبردی توسعه زیرساختها در ۲۷ روستای هدف
بخش دیگری از برنامههای این معاونت، بر مدیریت هماهنگ و استراتژیک در پهنه استانی تمرکز دارد، وی با تشریح جزئیات نقشه راه توسعه گردشگری استان، از تدوین برنامهای جامع برای ارتقای خدمات و زیرساختها در ۲۷ روستای برتر خراسان جنوبی خبر میدهد.
به گفته وی، اجرای موفق این سند بلندمدت و استراتژیک، نیازمند همپیمانی وثیق میان دستگاههای اجرایی متولی و جوامع محلی است تا برنامههای نظری و اسنادی به واقعیتهایی ملموس و عینی در سیمای زیستبومهای روستایی استان تبدیل شوند.
وی با تمرکز بر وضعیت ویژه روستای چنشت به عنوان یکی از اولویتهای اصلی ثبت جهانی، روند توسعه فضاهای اقامتی را در این روستا مطلوب ارزیابی میکند.
معاون گردشگری استان با اشاره به اینکه سرزمین رنگها در مسیر عملیاتی جهانی شدن قرار گرفته، از استقبال کمنظیر سرمایهگذاران بومی سخن میگوید به طوری که پس از اعطای نخستین مجوز اقامتگاه بومگردی در سال گذشته، پرونده دومین اقامتگاه و همچنین دو خانه مسافر دیگر در دست اقدام است که تا پایان شهریورماه سال جاری، نخستین واحد بومگردی رسما به بهرهبرداری خواهد رسید.
شناسایی و فعالسازی ظرفیتهای کالبدی روستا با بازدیدهای کارشناسی
عرب همچنین نتایج بازدیدهای میدانی و بررسیهای کارشناسی در بافت روستای چنشت را نویدبخش میداند. او با تاکید بر شناسایی ۱۳ واحد واجد شرایط با پتانسیل بالا برای فعالیتهای گردشگری و صنایعدستی در این روستا، تصریح میکند که این ادارهکل با تسهیل فرآیند صدور مجوزها، ارائه مشاورههای تخصصی و تسهیل در پرداخت تسهیلات مالی، در پی تکمیل زنجیره پذیرایی و رفاهی در چنشت است تا شرایط لازم برای کسب نشان جهانی از سوی سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) به طور کامل محقق شود.
معاون گردشگری ادارهکل میراثفرهنگی خراسان جنوبی پایداری اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی را از معیارهای اصلی و سختگیرانه سازمان جهانی گردشگری برمیشمرد، شاخصهایی که به گفته او انطباق کاملی با برنامههای در حال اجرای میراث فرهنگی در چنشت دارند.
عرب تاکید میکند که در این رویکرد، گردشگری صرفا به عنوان یک فعالیت اقتصادی زودگذر دیده نمیشود بلکه به عنوان پیشران و محرک اصلی توسعه متوازن روستایی و ارتقای کیفیت زندگی و رفاه پایدار ساکنان بومی منطقه ایفای نقش خواهد کرد.
در مسیر نیل به این هدف بینالمللی، مدیریت عالی دولت در شهرستان سربیشه نیز تمام ظرفیتهای اجرایی و اعتباری منطقه را برای تسهیل روند ثبت جهانی چنشت بسیج کرده است.
فرماندار شهرستان سربیشه با تاکید بر اینکه پرونده جهانی شدن این روستا از اولویتهای راهبردی توسعه گردشگری و اقتصادی منطقه به شمار میرود، از اجرای زنجیرهای از پروژههای عمرانی، خدماتی و حفاظتی خبر میدهد.
جواد میرزاجانی با اشاره به همافزایی دستگاههای اجرایی شهرستان، تصریح میکند که بهسازی سیمای روستا حمایت از سرمایهگذاری بخش خصوصی و تقویت زیرساختهای رفاهی با جدیت در دست اقدام است.
حمایتهای اعتباری و تسهیلات مالی برای بومگردیها
وی با تشریح اقدامات انجامشده در حوزه پشتیبانی مالی از فعالان محلی، به نقش کلیدی اقامتگاههای بومگردی در ماندگاری گردشگران اشاره کرده و میگوید: به منظور توسعه زیرساختهای اقامتی تاکنون سه موافقتنامه اصولی صادر و دو واحد اقامتی نیز موفق به دریافت پروانه بهرهبرداری شدهاند ضمن اینکه پرداخت ۳۰ میلیارد ریال تسهیلات حمایتی به متقاضیان جان تازهای به ظرفیتهای پذیرایی چنشت بخشیده است.
فرماندار سربیشه همچنین به تخصیص ۱۰ میلیارد ریال اعتبار برای ساخت و تکمیل سرویسهای بهداشتی و خدمات رفاهی روستا اشاره میکند که نیمی از آن هزینه شده و مابقی عملیات اجرایی آن در حال انجام است.
وی بخش دیگری از اقدامات را متوجه حوزه بهسازی کالبدی و دسترسیهای فیزیکی روستا دانسته و میافزاید: با اعتباری معادل ۴۳ میلیارد ریال و با همکاری بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، عملیات اجرای پنج هزار و ۱۵۰ مترمربع آسفالت معابر و احداث ۳۹۰ متر دیوار حفاظتی به سرانجام رسیده است که نقش مهمی در ایمنی بافت و ارتقای سیمای بصری چنشت دارد.
وی همچنین با اشاره به اختصاص سه میلیارد ریال جهت طراحی و ساخت تابلوهای راهنمای گردشگری، تاکید میکند که پیشبینی اعتبارات سال آینده نیز برای ادامه این پروژهها انجام شده تا فرآیند آمادهسازی این میراث ارزشمند بدون وقفه ادامه یابد و ثبت جهانی آن به رونق اشتغال، جذب سرمایهگذاری و توسعه پایدار شهرستان مرزی سربیشه منجر شود.
استانداردسازی مسیرها و نصب تابلوهای راهنما در گامهای عملیاتی
از سوی دیگر، نظارت فنی و میدانی بر انطباق پروژهها با استانداردهای سختگیرانه بینالمللی بر عهده متولیان محلی میراث فرهنگی در شهرستان قرار دارد.
سرپرست نمایندگی میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان سربیشه با تشریح اقدامات میدانی در بافت تاریخی روستا از آغاز عملیات جانمایی و نصب تابلوهای راهنمای مسیر خبر میدهد.
هادی حقپناه با بیان اینکه این پروژه با حضور کارشناسان ادارهکل، دهیار و اعضای شورای اسلامی چنشت مورد بررسی دقیق قرار گرفته، اظهار میدارد: انتخاب بهترین نقاط برای نصب این علائم با هدف تسهیل در هدایت گردشگران و معرفی شایسته هویت تاریخی و فرهنگی روستا صورت گرفته است.
حقپناه با تاکید بر اینکه رعایت استانداردهای بصری و کالبدی از الزامات اساسی در ارزیابیهای سازمان جهانی گردشگری است، نصب تابلوهای استاندارد را گامی کوچک اما مؤثر در ساماندهی مسیرهای دسترسی ارزیابی میکند.
وی با قدردانی از مشارکت صمیمانه دهیاری، شورای اسلامی و همراهی اهالی روستا، خاطرنشان میکند که حفظ بافت سنتی و ارتقای خدمات گردشگری بدون تعامل جوامع محلی ناممکن است و تداوم این همپیمانی، بستر مناسبی را برای معرفی چنشت در تراز بینالمللی و عبور موفقیتآمیز از مراحل ارزیابی ثبت جهانی فراهم خواهد ساخت.
تکمیل پرونده ثبت جهانی چنشت و آمادهسازی این روستا برای حضور در عرصه بینالمللی تنها به اقدامات متولیان گردشگری محدود نمیشود و تحقق آن، همراهی دستگاههای اجرایی در حوزههای مختلف و پشتیبانی نهادهای تصمیمگیر را میطلبد.
از این منظر مطالبه برای شتاببخشی به روند ثبت جهانی چنشت در سطح ملی نیز دنبال شده است، موضوعی که در دیدار نماینده مردم نهبندان و سربیشه در مجلس شورای اسلامی با مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی مورد تاکید قرار گرفت.
تاکید نماینده مجلس بر شتاببخشی به روند ثبت جهانی چنشت
نماینده مردم شهرستانهای نهبندان و سربیشه در مجلس شورای اسلامی با اشاره به اقدامات انجامشده برای ثبت جهانی روستای هدف گردشگری چنشت، فعالیتهای ادارهکل میراثفرهنگی خراسان جنوبی در این زمینه را شایسته قدردانی دانست و بر ضرورت ورود جدیتر دستگاههای اجرایی به این فرآیند تاکید کرد.
مصطفی نخعی با بیان اینکه برای پیگیری موضوع ثبت جهانی چنشت، کمیته تخصصی به دبیری ادارهکل میراثفرهنگی استان تشکیل شده است افزود: این موضوع ماهیتی فرابخشی دارد و تحقق آن مستلزم همکاری هماهنگ دستگاههایی است که در حوزههای زیرساختی، خدماتی و عمرانی مسئولیت دارند.
به گفته نخعی، دستگاههای متولی باید در کوتاهترین زمان به تعهدات خود عمل کنند تا کاستیهای احتمالی در مسیر تکمیل پرونده و آمادهسازی روستا برطرف شود.
در همین چارچوب، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان جنوبی نیز از سرعت گرفتن اقدامات تخصصی و اجرایی برای تکمیل پرونده ثبت جهانی چنشت خبر داده و بر ضرورت همراهی سایر دستگاهها تاکید کرده است.
این نگاه نشان میدهد که ثبت جهانی روستا یک پروژه محدود به حوزه میراث فرهنگی نیست بلکه به مجموعهای از اقدامات هماهنگ در زمینه راههای دسترسی، خدمات عمومی، حفاظت از بافت، تامین زیرساختهای اقامتی و مشارکت جامعه محلی نیاز دارد.
تاکید نماینده مردم نهبندان و سربیشه بر ورود فوری دستگاههای مسئول از آن جهت اهمیت دارد که موفقیت چنشت در این فرآیند میتواند آثار آن را فراتر از محدوده روستا و شهرستان گسترش دهد.
قرار گرفتن چنشت در فهرست روستاهای جهانی علاوه بر ارتقای جایگاه گردشگری سربیشه، زمینه معرفی ظرفیتهای فرهنگی، طبیعی و صنایعدستی خراسان جنوبی را در مقیاسی گستردهتر فراهم میکند و میتواند به افزایش ماندگاری گردشگران و تقویت اقتصاد محلی بینجامد.
از این منظر، تشکیل کمیته تخصصی ثبت جهانی چنشت را باید گامی برای ایجاد هماهنگی میان مجموعههای مسئول دانست کمیتهای که کارآمدی آن در گرو تعیین دقیق وظایف، زمانبندی اجرای تعهدات و نظارت مستمر بر روند پیشرفت طرحهاست، هر اندازه این هماهنگی با جدیت بیشتری دنبال شود امکان تکمیل بهموقع پرونده و رفع موانع موجود نیز افزایش خواهد یافت.
روستای چِنِشت از توابع شهرستان مرزی سربیشه در ۶۰ کیلومتری جنوب شرقی بیرجند مرکز استان واقع شده و یکی از بکرترین نقاط ایران است.
بافت مسکونی روستا، آرامگاه یا مزار سید حامد علوی و فرزندانش، غار چنشت و چهل چاه از جمله آثار تاریخی این روستای شگفت انگیز است که به نسبت سایر روستاهای خراسان جنوبی کمتر دچار تحولات و تغییرات فرهنگی شده و فرهنگ روستایی آن محفوظ مانده است.
مردم روستای چنشت به ویژه زنان و دختران اغلب از پوشاک محلی و سنتی استفاده میکنند و دختران چنشتی لباسهای بلندی مانند دامن پاچیندار، قبای بلند، روسری و سربند و شلیتههای خراسانی میپوشند.
بخشی از فرهنگ کهن این روستا مربوط به برگزاری عروسی سنتی آن است که در تقویم رویدادهای گردشگری کشور ثبت شده و با توجه به منحصر بهفرد بودن، به عنوان یکی از جاذبههای گردشگری خراسان جنوبی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی مورد توجه قرار گرفته است.
استان خراسان جنوبی با جمعیتی معادل ۸۰۰ هزار نفر دارای ۱۲ شهرستان و ۳۲ شهر است.