به گزارش سلامت نیوز به نقل از forbes، داروهای خانواده GLP-1 مانند اوزمپیک (Ozempic)، ویگووی (Wegovy)، مونجارو (Mounjaro) و زپباند (Zepbound) طی سالهای اخیر به یکی از مؤثرترین درمانها برای چاقی و دیابت نوع ۲ تبدیل شدهاند. بیشتر افراد عوارض شناختهشده این داروها مانند تهوع، استفراغ، یبوست، اسهال و خستگی را میشناسند، اما پژوهشی جدید نشان میدهد برخی عوارض کمتر شناختهشده نیز ممکن است در مصرفکنندگان دیده شود.
محققان در مطالعهای که فروردین ۱۴۰۵ (آوریل ۲۰۲۶) در نشریه Nature Health منتشر شد، با استفاده از هوش مصنوعی بیش از ۴۱۰ هزار پست منتشرشده در ردیت را بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ تحلیل کردند. از میان بیش از ۶۷ هزار کاربری که اعلام کرده بودند از سماگلوتاید یا تیرزپاتاید استفاده میکنند، حدود ۴۴ درصد دستکم یک عارضه جانبی را گزارش کرده بودند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که دادههای ردیت نمیتوانند میزان واقعی شیوع یا رابطه علت و معلولی این عوارض را ثابت کنند، اما تصویری از تجربه بیماران در دنیای واقعی ارائه میدهند.
۱. تغییرات قاعدگی و پدیده «نوزاد اوزمپیکی»
حدود ۳.۸ درصد از کاربران تغییرات مرتبط با چرخه قاعدگی را گزارش کردند؛ از جمله خونریزی بین دو قاعدگی، خونریزی شدید، نامنظمی چرخه و درد بیشتر هنگام قاعدگی.
پزشکان میگویند کاهش سریع وزن میتواند تعادل هورمونهای جنسی را تغییر دهد. از سوی دیگر، داروهای GLP-1 روی بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس اثر میگذارند که در تنظیم چرخه قاعدگی نیز نقش دارد.
در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلیکیستیک (PCOS)، این تغییرات حتی میتواند به بازگشت تخمکگذاری و افزایش باروری منجر شود؛ موضوعی که باعث شکلگیری اصطلاح «نوزاد اوزمپیکی» شده است.
نکته مهم این است که تیرزپاتاید ممکن است اثربخشی قرصهای ضدبارداری خوراکی را نیز کاهش دهد. به همین دلیل توصیه میشود زنان در شروع درمان یا هنگام افزایش دوز، با نظر پزشک از روشهای پیشگیری غیرخوراکی یا روش کمکی استفاده کنند.
۲. تغییر حس چشایی، بویایی و آروغ گوگردی
برخی مصرفکنندگان اعلام کردهاند که طعم غذاها برایشان تغییر کرده، نسبت به برخی بوها حساستر شدهاند یا طعم فلزی در دهان احساس میکنند. همچنین حدود ۶.۹ درصد از کاربران از آروغهای بدبو با بوی گوگرد شکایت داشتند.
به گفته پژوهشگران، این داروها علاوه بر اثر بر مراکز اشتها در مغز، حساسیت گیرندههای چشایی را نیز تغییر میدهند؛ به همین دلیل بسیاری از افراد میل کمتری به غذاهای شیرین و پرچرب پیدا میکنند.
آروغ گوگردی نیز معمولاً به دلیل کند شدن تخلیه معده و تخمیر طولانیتر غذا ایجاد میشود.
برای کاهش این مشکل، مصرف وعدههای غذایی کوچکتر، محدود کردن غذاهای بسیار چرب یا حاوی گوگرد زیاد، پرهیز از نوشیدنیهای گازدار و حفظ آب کافی بدن میتواند کمککننده باشد. در صورت همراه بودن این علائم با استفراغ یا درد شدید شکم، مراجعه به پزشک ضروری است.
۳. احساس سرما، لرز یا گرگرفتگی
برخی افراد در طول درمان دچار لرز، احساس سرمای غیرعادی یا گرگرفتگی میشوند.
دانشمندان معتقدند علت این موضوع احتمالاً تأثیر داروهای GLP-1 بر مرکز تنظیم دمای بدن در مغز و همچنین کاهش سریع چربی زیرپوستی است که نقش عایق حرارتی بدن را دارد.
اگر این علائم مداوم باشند، لازم است احتمال کمبود آهن، ویتامین B12 یا اختلالات تیروئید نیز توسط پزشک بررسی شود.
۴. ریزش مو
حدود ۳.۱ درصد از کاربران ریزش مو را گزارش کردند.
پزشکان تأکید میکنند که این مشکل معمولاً ناشی از کاهش سریع وزن است، نه خود دارو. کاهش ناگهانی وزن میتواند فولیکولهای مو را وارد مرحله استراحت کند و ریزش مو معمولاً دو تا سه ماه پس از شروع کاهش وزن ظاهر میشود.
در اغلب موارد، با تثبیت وزن طی ۶ تا ۹ ماه رشد موها به حالت طبیعی بازمیگردد. دریافت پروتئین کافی و پیشگیری از کمبود آهن، روی، ویتامین D و سایر ریزمغذیها نیز اهمیت دارد.
۵. «صورت اوزمپیکی» و کاهش حجم چربی بدن
یکی از عوارضی که در سالهای اخیر توجه زیادی جلب کرده، اصطلاح «صورت اوزمپیکی» (Ozempic Face) است.
کاهش سریع وزن باعث از دست رفتن چربی زیرپوستی صورت میشود و ممکن است گونهها و شقیقهها توخالیتر به نظر برسند یا پوست شلتر شود.
همین روند میتواند در سایر بخشهای بدن، از جمله ناحیه تناسلی خارجی زنان نیز رخ دهد که به آن اصطلاحاً «Ozempic Vulva» گفته میشود.
کارشناسان میگویند کاهش تدریجی وزن، دریافت پروتئین کافی، انجام تمرینات قدرتی و در صورت نیاز استفاده از روشهای زیبایی مانند فیلرها میتواند به کاهش این تغییرات کمک کند.
آنچه بیماران باید بدانند
متخصصان تأکید میکنند که این یافتهها به معنای ناکارآمد یا خطرناک بودن داروهای GLP-1 نیست. این داروها همچنان از مؤثرترین درمانهای چاقی و دیابت نوع ۲ به شمار میروند و برای بسیاری از بیماران فواید آنها از خطرات احتمالی بیشتر است.
با این حال، آگاهی از عوارض احتمالی، افزایش تدریجی دوز دارو، مصرف کافی پروتئین، نوشیدن آب کافی، انجام تمرینات مقاومتی و اطلاع دادن هر علامت غیرعادی به پزشک میتواند به ایمنتر و موفقتر شدن روند درمان کمک کند.