همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: گرمای هوا نباید بهانهای برای حذف سالمندان از چرخه فعالیت، تحرک و زندگی اجتماعی باشد. نگاه امروز به سالمندی دیگر بر ناتوانی و محدودیت تأکید ندارد، بلکه بر مفهوم «سالمندی فعال» استوار است. چالش اصلی این روزها، ایجاد تعادل میان محافظت از سالمندان در برابر گرما و پیشگیری از عوارض بیتحرکی است؛ چرا که کمتحرکی خود یکی از عوامل مهم تهدیدکننده سلامت سالمندان به شمار میرود.
دکتر ماهان منصوری، متخصص ورزش سالمندان، در گفتوگو با همشهری درباره علت حساسیت بیشتر سالمندان به گرما میگوید: با افزایش سن، تغییرات طبیعی در بدن رخ میدهد که توانایی مقابله با گرما را کاهش میدهد. سیستم تنظیم دمای بدن مانند دوران جوانی عمل نمیکند، میزان تعریق کمتر میشود، حس تشنگی کاهش مییابد و بدن دیرتر به افزایش دما واکنش نشان میدهد.
او ادامه میدهد: از سوی دیگر، بیماریهای مزمن مانند بیماریهای قلبی، فشار خون، دیابت و مشکلات کلیوی در سالمندان شیوع بیشتری دارد. به همین دلیل روزهای بسیار گرم سال نیازمند توجه ویژه خانوادهها، مراقبان، مدیران مراکز سالمندی و برنامهریزان حوزه سلامت است. اما راهحل، حذف فعالیت بدنی نیست؛ بلکه انجام ورزشی هوشمندانه و ایمن است.
سالمند بدون حرکت، سالمند توانمند نیست
این متخصص ورزش سالمندان با تأکید بر اهمیت تحرک در دوران سالمندی عنوان میکند: یکی از باورهای اشتباه این است که سالمندان برای حفظ سلامت باید بیشتر استراحت کنند. در حالی که مطالعات متعدد نشان دادهاند کاهش فعالیت بدنی به سرعت باعث افت قدرت عضلانی، کاهش تعادل، افزایش خطر زمینخوردن، کاهش استقلال فردی و حتی تشدید مشکلات روحی مانند افسردگی و انزوای اجتماعی میشود.
به گفته او، عضلات سالمندان تنها برای حرکت اهمیت ندارند، بلکه نقش مهمی در حفظ استقلال فردی ایفا میکنند. توانایی بلند شدن از صندلی، بالا رفتن از پلهها، انجام کارهای روزمره و حضور فعال در اجتماع، همگی به آمادگی جسمانی وابسته است.
ورزش در گرما؛ توقف ممنوع، اصلاح ضروری
منصوری با اشاره به ضرورت تغییر برنامه ورزشی سالمندان در فصل گرما میگوید: برنامههای ورزشی باید با شرایط محیطی و وضعیت جسمی هر فرد هماهنگ باشد. بهترین زمان فعالیت بدنی، ساعات خنکتر روز مانند صبح زود یا عصر است، زیرا ورزش در اوج گرما فشار بیشتری بر سیستم قلبی ـ عروقی وارد میکند.
بیشتر بخوانید:
- ۱۰ سرگرمی که تابستان را برای سالمندان لذتبخش میکند
- محدودیت حرکتی دارید؟ این تمرینها میتوانند زندگیتان را تغییر دهند
او یکی دیگر از چالشهای مهم سالمندان را کمآبی بدن عنوان میکند و میافزاید: به دلیل کاهش حس تشنگی، بسیاری از سالمندان بدون آنکه متوجه شوند دچار کمبود مایعات میشوند. بنابراین مصرف منظم آب، بهویژه قبل و بعد از فعالیت بدنی، باید به بخشی از برنامه مراقبتی آنان تبدیل شود.
کدام ورزشها مناسبترند؟
این متخصص ورزش سالمندان درباره فعالیتهای مناسب فصل تابستان میگوید: پیادهروی کنترلشده، تمرینات تعادلی برای پیشگیری از سقوط، تمرینات قدرتی سبک برای حفظ توده عضلانی، حرکات کششی برای افزایش انعطافپذیری و همچنین ورزش در آب و آبدرمانی، از بهترین گزینهها برای سالمندان در روزهای گرم سال هستند.
منصوری با تأکید ویژه بر مزایای ورزش در آب هم بیان میکند: فعالیت در آب در سالهای اخیر بیش از گذشته مورد توجه متخصصان قرار گرفته است. آب علاوه بر کاهش فشار وارد بر مفاصل، به کنترل بهتر دمای بدن نیز کمک میکند و برای سالمندانی که از دردهای مفصلی، مشکلات حرکتی یا محدودیتهای جسمانی رنج میبرند، گزینهای بسیار مناسب محسوب میشود.
فناوری در خدمت سالمندی فعال
او معتقد است توسعه سالمندی فعال تنها بر عهده سالمندان یا خانوادههایشان نیست و توضیح میدهد: جامعه سالمندمحور به زیرساختهایی مانند پارکهای مناسب، فضاهای ورزشی ایمن و در دسترس، برنامههای گروهی در ساعات مناسب، آموزش خانوادهها و تربیت مربیان متخصص ورزش سالمندان نیاز دارد. کشورهایی که در مسیر سالمندی فعال حرکت کردهاند، ورزش سالمندان را نه یک فعالیت تفریحی، بلکه بخشی از نظام پیشگیری و ارتقای سلامت میدانند.این متخصص همچنین با اشاره به نقش فناوری در حفظ تحرک سالمندان عنوان میکند: امروز ابزارهای پوشیدنی، برنامههای ثبت فعالیت، یادآورهای مصرف آب و اپلیکیشنهای تمرینی میتوانند به مدیریت بهتر فعالیت بدنی سالمندان کمک کنند. البته فناوری نباید جایگزین ارتباط انسانی شود. بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که دانش علمی، حمایت خانواده، حضور اجتماعی و استفاده هوشمندانه از فناوری در کنار یکدیگر قرار گیرند.