قیمت نفت و فرآوردهای نفتی پس از اینکه آمریکا و ایران در اواسط ماه ژوئن (۲۸ خرداد ۱۴۰۵) تفاهمنامه خاتمه جنگ را امضا کردند کاهش یافت، به طوری که قیمت نفت برنت از بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه به محدوده ۷۰ دلار افت کرد، اما با نقض مفاد تفاهمنامه از سوی آمریکا، درگیریها دوباره آغاز و تنگه هرمز بسته شد. این اتفاق قیمت جهانی نفت را دوباره افزایش داد به طوری که نفت برنت جمعه گذشته با افزایش بیش از یک درصدی به بالای ۹۰ دلار در هر بشکه رسید. نفت برنت در ماه جولای ۲۰۲۶ (ماه گذشته) با تشدید درگیریها، افزایش حملات نظامی و نگرانی از اختلال در صادرات نفت، حدود ۲۳ درصد افزایش یافت که یکی از بزرگترین رشدهای ماهانه بازار نفت در سالهای اخیر به شمار میرود. تحلیلگران بینالمللی معتقدند مهمترین عامل این جهش قیمتی، نگرانی از اختلال در عرضه جهانی نفت بود. ادامه جنگ در خلیجفارس، مختل شدن عبور نفتکشها از تنگه هرمز و بابالمندب و افزایش هزینه حملونقل دریایی موجب شد بازار بیش از هر زمان دیگری نسبت به امنیت عرضه حساس شود. بررسی گزارشهای رسانههای بینالمللی نشان میدهد ادامه جنگ و افزایش نگرانیها درباره امنیت عرضه، بازار نفت را وارد مرحلهای تازه از نوسانات قیمتی کرده است. بانک Barclays نیز هشدار داد اگر وضعیت تنگه هرمز برای یک تا سه ماه دیگر ادامه پیدا کند، قیمت نفت برنت میتواند بین ۷ تا ۱۰ دلار بالاتر از برآوردهای فعلی قرار گیرد و حتی در بازار نقدی دوباره به ۱۵۰ دلار برسد. مؤسسه ING نیز تأکید کرد تشدید جنگ و تداوم اختلال در مسیرهای انتقال انرژی میتواند قیمت نفت را بار دیگر به کانال ۱۰۰ دلار یا بالاتر بازگرداند.
تولید از دست رفته خلیجفارس
با گذشت پنج ماه از تجاوز آمریکایی-صهیونی به ایران، اداره اطلاعات انرژی آمریکا از افت ۸ میلیون و ۲۹۰ هزار بشکهای تولید روزانه نفت از منطقه خلیجفارس در ماه ژوئن خبر داد. در نخستین ماه حمله به ایران، تولید نفت کشورهای منطقه ۸ میلیون و ۸۹۰ هزار بشکه در روز، در ماه آوریل ۱۰ میلیون و ۵۲۰ هزار بشکه در روز و در ماه می ۱۱ میلیون و ۲۵۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته بود. تولید نفت منطقه در ماه فوریه، یعنی پیش از آغاز درگیریها ۲۵ میلیون و ۲۰۰ هزار بشکه در روز اعلام شده بود.
به گزارش این نهاد وابسته به وزارت انرژی آمریکا، عربستان بیشترین کاهش تولید نفت در ماه ژوئن را داشته است، اما آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد تولید نفت ایران در ماه ژوئن فقط ۵۸۰ هزار بشکه در روز کمتر از ماه فوریه، یعنی پیش از درگیریها بوده و به ۲ میلیون و ۸۱۰ هزار بشکه در روز رسیده است. ایران در ماه ژوئن ۲۰۰ هزار بشکه در روز بیشتر نسبت به ماه مینفت تولید کرده است.
سقوط ذخایر نفت آمریکا
براساس گزارش رسانههای آمریکایی، دونالد ترامپ در یک قمار استراتژیک، با هدف مهار قیمتهای جهانی انرژی در بحبوحه جنگ با ایران، بخش بزرگی از ذخایر نفت خام خود را به حراج گذاشته است. گزارش فایننشال تایمز نشان میدهد آمریکا، عملا بازوهای دفاعی خود را در برابر شوکهای احتمالی بازار انرژی فلج کرده است. براساس دادههای رسمی منتشر شده، ذخایر نفت خام تجاری آمریکا طی هفته گذشته ۲/۷ میلیون بشکه و ذخایر استراتژیک این کشور نیز ۸/۳ میلیون بشکه کاهش یافته و به حدود ۷/۳۰۷ میلیون بشکه رسیده است؛ رقمی که در بیش از ۴۰ سال گذشته (از مارس ۱۹۸۳) بیسابقه بوده و عملا کشور را در وضعیت آسیبپذیری حداکثری قرار داده است. مت اسمیت، تحلیلگر بازار انرژی میگوید مجموع ذخایر تجاری و استراتژیک آمریکا از ماه آوریل تاکنون حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است. کارشناسان معتقدند استراتژی کنترل قیمت از طریق عرضه ذخایر که کاخ سفید برای مهار تورم داخلی و تأثیرگذاری بر بازار جهانی در پیش گرفته بود، اکنون به نقطه انفجار رسیده است. فایننشال تایمز با تاکید بر این نکته نوشت: این وضعیت، راه را برای جهشهای قیمتی بیسابقه در بازارهای جهانی نفت هموار میکند؛ جهشهایی که حتی اگر آمریکا قصد کنترل آن را داشته باشد، دیگر مهماتی در انبار استراتژیک خود نخواهد داشت.
وضعیت فعلی قیمت بنزین
انجمن خودروی آمریکا نیز اعلام کرد که میانگین قیمت بنزین در این کشور به ۱/۴ دلار برای هر گالن رسیده که نزدیک به یک دلار بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز اعلام کرد که پالایشگاههای این کشور در این ماه حدود ۹۷ درصد از ظرفیت عملیاتی خود کار کردهاند. میانگین قیمت بنزین در آمریکا در ماه مه به ۵۶/۴ دلار برای هر گالن رسید و پس از توافق اولیه صلح در ماه گذشته میلادی، تا حدی کاهش یافت.ایبیسی نیوز هم نوشت: براساس آخرین گزارش دولت آمریکا، سرعت رشد اقتصاد این کشور در ماههای نخست جنگ با ایران، همزمان با شدت گرفتن تورم، بیش از پیشبینیها کاهش یافت. اقتصاد آمریکا در ۳ ماه منتهی به ژوئن با نرخ سالانه ۵/۱ درصد رشد کرد که کمتر از رشد ۱/۲ درصدی در دوره سهماهه قبل از آن است.
هشدار مدیران نفتی آمریکایی
پولیتیکو نیز در گزارشی نوشت: ظرفیت مازاد جهانی برای تولید بنزین و گازوئیل به شدت کاهش یافته و این مسأله چالشی جدی برای کاخ سفید در مهار قیمتها ایجاد کرده است. مدیران عامل شرکتهای اکسون موبیل و شورون اعلام کردند که پالایشگاههای تولیدکننده سوخت هماکنون با حداکثر ظرفیت در حال فعالیت هستند و عملا امکان افزایش چشمگیر تولید برای جبران کمبودهای جهانی ناشی از جنگ در ایران و سایر مناطق تنشزا وجود ندارد. آنها هشدار دادند که این وضعیت احتمالا در ماههای آینده به افزایش قیمت سوخت برای مصرفکنندگان منجر خواهد شد.
دارن وودز، مدیرعامل اکسون موبیل، گفت: انسداد تنگه هرمز روزانه ۳ میلیون بشکه از ظرفیت پالایش را از مدار خارج کرده و در کنار محدودیت صادرات فرآوردههای نفتی توسط چین و روسیه (که در مورد روسیه ناشی از حملات اوکراین به پالایشگاههاست)، مجموعا دستکم ۵ میلیون بشکه در روز از ظرفیت جهانی خارج شده است. وودز در گفتوگو با سیانبیسی بیان کرد: بازار نفت اکنون با نوعی فشار همزمان در سمت عرضه خام و ظرفیت پالایشی مواجه است. او تأکید کرد که در چنین فضایی، حتی اگر قیمت نفت خام کاهش یابد، این کاهش الزاما بهسرعت در قیمت بنزین و دیگر فرآوردهها منعکس نمیشود، زیرا محدودیت اصلی در بخش پالایش قرار دارد.
به گفته مدیرعامل اکسون، افت اخیر قیمت نفت نتیجه همزمان افزایش عرضه و نگرانی نسبت به کندی رشد اقتصاد جهانی بوده است. وودز تأکید کرد که برای تحلیل وضعیت کنونی بازار سوخت باید همزمان به دو متغیر کلیدی توجه کرد: قیمت نفت خام و ظرفیت پالایش، زیرا محدودیت در هر یک از این دو بخش میتواند قیمت سوخت را در سطوح بالا حفظ کند. با توجه به موارد مطرح شده توسط مدیرعامل اکسون به نظر میرسد با توجه به کاهش ظرفیت پالایشی چه در کشورهای جنوبی خلیجفارس و چه در روسیه، قیمت جهانی سوخت حتی در صورت پایان جنگ و کاهش تنشها همچنان بالاتر از آغاز جنگ آمریکا علیه ایران باقی بماند.
تورم منطقه یورو صعودی شد
برآورد اولیه اداره آمار اروپا موسوم به یورواستات، نشان میدهد تورم سالانه مصرفکننده در منطقه یورو در ژوئیه به ۹/۲ درصد افزایش یافته است که افزایش اندکی را نسبت به ماه قبل از آن نشان میدهد. به گزارش آناتولی وبراساس دادههای یورواستات، تورم سالانه مصرفکننده در منطقه یورو طی ماه ژوئن ۸/۲ درصد ثبت شده بود. قیمت انرژی در میان مؤلفههای اصلی، بیشترین افزایش سالانه را ثبت کرد و در ژوئیه ۱۰ درصد افزایش یافت؛ در حالی که این رقم در ژوئن ۵/۸ درصد بود. افزایش تورم در منطقه یورو در حالی رخ داده است که بانک مرکزی اروپا نرخ تورم ۲ درصدی را هدفگذاری کرده است. افزایش هزینههای انرژی میتواند فشار بیشتری بر قیمتها وارد کند چرا که انرژی یکی از هزینههای اصلی تولید و حملونقل است.
فشار جنگ با ایران بر جیب انگلیسیها
روزنامه گاردین انگلیس هم در گزارشی اعلام کرد: قیمت بنزین در جایگاههای سوخت این کشور به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ علیه ایران رسیده و فشار مالی بر میلیونها خانواری را که در آستانه سفرهای سالانه تابستانی هستند، افزایش داده است. کانون اتومبیلرانی سلطنتی انگلیس اعلام کرد میانگین قیمت بنزین در جایگاههای این کشور به ۱۶۰ پنس برای هر لیتر رسیده است. این رقم در اوایل ژوئیه، پس از اعلام آتشبس در خاورمیانه، به ۱۵۱ پنس کاهش یافته بود. قیمت گازوئیل نیز ۵/۱۴ پنس افزایش یافته و به ۱۷۹ پنس در هر لیتر رسیده است. سایمون ویلیامز، مسئول سیاستگذاری کانون اتومبیلرانی سلطنتی گفت: هزینه پر کردن باک یک خودروی خانوادگی با بنزین معمولی اکنون به ۸۸ پوند رسیده است، در حالی که پر کردن باک یک خودروی دیزلی ۱۰ پوند بیشتر هزینه دارد. اگر قیمت نفت به میزان قابلتوجهی کاهش نیابد، احتمالا در چند هفته آینده به ۱۸۵ پنس در هر لیتر خواهد رسید.
گزارش رسانهها و مؤسسات بینالمللی نشان میدهد سه سناریو برای آینده بازار نفت قابل تصور است. در سناریوی نخست، اگر تنشها کاهش یابد و صادرات به وضعیت عادی بازگردد، قیمت نفت در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار تثبیت خواهد شد. در سناریوی دوم، ادامه درگیریهای محدود و اختلالهای مقطعی در حملونقل دریایی میتواند نفت را در بازه ۹۰ تا ۱۰۰ دلار نگه دارد، اما در سناریوی سوم که بدبینانهترین حالت محسوب میشود، بسته شدن طولانیمدت تنگه هرمز یا اختلال گسترده در صادرات کشورهای منطقه میتواند قیمت نفت را به بیش از ۱۵۰ دلار در هر بشکه برساند؛ سناریویی که بسیاری از بانکها و مؤسسات بینالمللی همچنان آن را از ذهن دور نمیدانند.
کمبود ذخایر گاز و دیزل برای زمستان اروپا
کاهش عرضه جهانی نفت و گاز، به دلیل وابستگی قابل توجه اروپا به واردات انرژی، این منطقه را در مسیر زمستانی دشوار در سال جاری قرار میدهد؛ به ویژه که گاز موجود در ذخایر بسیار کمتر از حد مجاز است و کمبود دیزل، امنیت تأمین سوخت نفت کوره را در فصل سرما تهدید میکند.
نخستین نشانههای هشدار در اوایل ماه مارس آشکار شد؛ زمانی که در پی تجاوز آمریکا و رژیم صهیونی به ایران، زیرساختهای صادرات گاز طبیعی مایع (الانجی) قطر دچار اختلال شد و این کشور خلیجفارس ناچار شد برای صادرات خود وضعیت «فورس ماژور» اعلام کند.
اروپا و به طور خاص اتحادیه اروپا، از زمان پایان واردات گاز روسیه از طریق خط لوله در بحبوحه تحریمهای مرتبط با جنگ اوکراین، به شدت به واردات گاز مایع وابسته است. این وابستگی باعث شده هزینه واردات گاز به این منطقه به طور قابل توجهی افزایش یابد در حالی که گاز مایع قطری گزینه ارزانتری بود.
با این اوصاف، اتحادیه اروپا که طبق آمار رسمی یورواستات، حدود ۲۱ درصد از انرژی خود را از گاز طبیعی تأمین میکند، باید بیشتر به گاز مایع آمریکا متکی شود و این بسیار گران است. شرکت وود مکنزی اخیرا گزارش داد که قیمت پایه گاز در اتحادیه اروپا از اواسط ژوئن ۵۰ درصد افزایش یافته و ذخایر گاز فقط کمی بالاتر از ۵۰ درصد پر شده که برای این وقت از سال، سطح بیسابقهای است و این نگرانیهایی را در مورد تأمین میزان گازی اروپا پیش از فصل تقاضای گرمایش زمستانی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ ایجاد میکند.
قیمت گاز احتمالا بیشتر افزایش مییابد، زیرا تأمین گاز برای زمستان یک موضوع ترجیحی نیست، بلکه امری ضروری است. با وجود تمام تلاشهایی که برای ساخت نیروگاههای بادی و خورشیدی بهعنوان جایگزین برای تولید برق از طریق بار پایه انجام میشود، صنایع اتحادیه اروپا هنوز بخش قابل توجهی از برق خود را از گاز دریافت میکنند و گاز ۳۰ درصد از نیازهای گرمایشی خانوار را نیز تأمین میکند. در عین حال، عرضه سوختها نیز، به ویژه دیزل در حال کاهش است.
انرژی اسپکتس تنها شرکت تحلیلی نیست که این هشدارها را صادر میکند. در حالی که اکثر ناظران بر جریان نفت خام از خلیجفارس تمرکز دارند، برخی خاطرنشان کردهاند این منطقه سوختهای پالایش شده زیادی نیز صادر کرده است. این سوختها اکنون از بین رفتهاند و بقیه جهان ظرفیت پالایشگاهی محدودی و همچنین، عرضه نفت خام محدودتری دارند. علاوه بر این، حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه باعث ممنوعیت صادرات دیزل شد - و طبق دادههای منتشره در فایننشال تایمز، روسیه با حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار بشکه در روز صادرات، یکی از بزرگترین صادرکنندگان دیزل است.
جانیو شاه، تحلیلگر شرکت «ریستاد انرژی» به فایننشال تایمز گفت: «این حجم از نظر تعادل جهانی عرضه و تقاضا قابل توجه است، زیرا کشورهای مقصد فعلی اکنون برای حجمی که اروپا جذب میکند نیز رقابت خواهند کرد.» او به تکرار وضعیت الانجی برای اتحادیه اروپا، اما در مورد دیزل اشاره کرد - که سوختی ضروری برای هر اقتصادی است، حتی کشورها که مصمم به برقیسازی هستند.
ذخایر دیزل در اروپا حتی از ذخایر گاز هم کمتر است. طبق گزارش رویترز، در واقع، دیزل موجود در ذخایر از سال ۲۰۲۲، در پایینترین حد قرار دارد و در همین حال، ذخایر دیزل در آمریکا نیز به طور قابل توجهی کاهش یافته است، بنابراین بزرگترین صادرکننده دیزل در جهان، حتی با وجود پالایشگاههایی که با نرخ بیسابقهای فعالیت میکنند، فضای محدودی برای افزایش صادرات این سوخت دارد.