گروه بین‌الملل دفاع‌پرس: تنگه هرمز به عنوان یکی از حیاتی‌ترین و راهبردی‌ترین گلوگاه‌های حمل و نقل انرژی در جهان، این روز‌ها به کانون اصلی درگیری‌های نظامی میان ایران و دولت تروریستی آمریکا تبدیل شده است. این آبراه باریک که سهم عمده‌ای از عرضه نفت و گاز طبیعی کره زمین را بر عهده دارد، پس از تحولات اخیر و فروپاشی آتش‌بس شکننده، بار دیگر به صحنه رویارویی و اعمال اهرم‌های فشار تبدیل شده است. اقداماتی نظیر مسدودسازی مسیر، استقرار مین‌های دریایی و اعمال محاصره‌های دریایی، چرخه عرضه انرژی در بازار‌های جهانی را به شدت مختل و هزینه‌های گزافی را به اقتصاد بین‌الملل تحمیل کرده است. این بحران نه تنها تامین انرژی کشور‌های مختلف را با چالش جدی مواجه ساخته، بلکه چالش‌های راهبردی پیچیده‌ای را پیش روی سیاست‌گذاران جهانی قرار داده است.

اندیشکده «شورای روابط خارجی» در گزارشی تحلیلی به بررسی پیامد‌های فروپاشی آتش‌بس میان آمریکا و ایران، نقش این آبراه حیاتی به عنوان اهرم فشار ژئوپلیتیک و چالش‌های سنگین ایجاد شده در بازار‌های جهانی نفت و گاز پرداخته است. متن کامل تحلیل اندیشکده بدین شرح است:

تنگه هرمز به عنوان یکی از پرتردد‌ترین آبراه‌های جهان به محلی برای تشدید تنش‌های آمریکا و ایران تبدیل شده است. جنگ منطقه‌ای ایران، این تنگه را در میانه میدان نبرد قرار داده و باعث افزایش شدید قیمت نفت و گاز در سراسر جهان شده است.

تنگه هرمز پس از فروپاشی آتش‌بس شصت روزه که در اواسط ژوئن ۲۰۲۶ منعقد شده بود، همچنان نقطه کانونی درگیری آمریکا و ایران به شمار می‌رود. پس از از سرگیری حملات تلافی‌جویانه، دو کشور بار دیگر درگیر مبارزه برای کنترل این آبراه مهم هستند که یک گلوگاه دریایی مهم برای تامین انرژی جهانی محسوب می‌شود.

آژانس بین‌المللی انرژی، تنگه هرمز را یکی از مهمترین گلوگاه‌های حمل و نقل نفت جهان توصیف می‌کند. کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس از جمله کویت و عربستان، برای دسترسی به بازار‌های جهانی نفت به عبور آزاد از این تنگه متکی هستند.

طبق گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در نیمه اول سال ۲۰۲۵ تقریباً ۲۱ میلیون بشکه در روز نفت خام و فرآورده‌های نفتی از تنگه هرمز عبور کرده است. این آبراه تقریباً عرضه یک پنجم از عرضه نفت و گاز طبیعی جهان را از خود عبور می‌دهد.

ایران چگونه کنترل تنگه هرمز را به دست گرفت؟

پس از حمله اولیه آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه که منجر به شهادت حضرت آیت الله سید علی خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی شد، تهران با حمله به کشتی‌ها در تنگه هرمز و انسداد این تنگه پاسخ داد. داده‌های ترافیک کشتی‌ها نشان داد که پس از آغاز عملیات خشم حماسی، تعداد کشتی‌هایی که از این تنگه عبور می‌کردند ۷۰ درصد کاهش و قیمت نفت و گاز افزایش یافته است.

در ماه‌های پس از آغاز جنگ منطقه‌ای، تنش‌ها بر سر کنترل این تنگه افزایش یافت. آمریکا علیه ایران محاصره دریایی اعمال کرد و به کشتی‌های ایرانی حمله‌ور شد. در مقابل، ایران مین‌های دریایی را در خلیج فارس پراکنده کرد و بار‌ها تنگه را به روی همه کشتی‌ها بست. اقدامات تهران، تمایل و توانایی آن را نه تنها برای مختل کردن عبور آزاد از تنگه، بلکه برای استفاده از کنترل تنگه هرمز به عنوان اهرم فشار، برجسته کرد.

طبق گزارش گروه انرژی «راپیدان»، یک شرکت مستقل بازار انرژی مستقر در واشنگتن، انسداد این تنگه باعث بزرگترین اختلال جهانی نفت در تاریخ شده است؛ انسدادی که سه برابر بزرگتر از تحریم نفتی اعراب در سال ۱۹۷۳ محسوب می‌شود. شرکت‌های کشتیرانی برای جلوگیری از درگیری در تنگه هرمز، کشتی‌های خود را به سمت جنوب آفریقا هدایت کرده‌اند که به گفته کارشناسان، هم هزینه و هم زمان حمل و نقل را افزایش می‌دهد. این تأثیرات به بازار‌های خریداران، از جمله چندین کشور آسیایی، سرایت کرده و باعث کمبود سوخت، خاموشی و اقدامات مختلف برای حفظ منابع محدود انرژی شده است.

وضعیت کنونی تنگه هرمز

 پس از آنکه مذاکره‌کنندگان آمریکایی و ایرانی در ژوئن ۲۰۲۶ به توافق آتش‌بس دست یافتند، قرار شد تنگه هرمز بازگشایی شده و جنگ به مدت شصت روز متوقف شود. هدف از این توافق، هموار کردن راه برای مذاکره در مورد مسائل بحث‌برانگیزتر میان دو کشور، مانند برنامه غنی‌سازی هسته‌ای ایران و گروه‌های شبه‌نظامی نیابتی در غرب آسیا بود. با این حال، «مکس بوت» کارشناس مسائل نظامی معتقد بود: «این توافق به عنوان مماشات از سوی ترامپ پس از شکست در بازگشایی این تنگه با نیروی نظامی یا دستیابی به سایر اهداف نظامی‌اش شناخته شده و به شدت از سوی افکار عمومی مورد انتقاد قرار گرفت.» ایران برای مدت کوتاهی تنگه را باز کرد و اجازه عبور و مرور محدود از طریق این تنگه را داد.

اما پس از حملات مجدد و پی در پی میان دو کشور، آتش‌بس در ۸ ژوئیه از بین رفت. چند روز بعد، ایران اعلام کرد که تنگه هرمز دوباره بسته شده است، در مقابل، ترامپ اعلام کرد که محاصره دریایی آمریکا بازگشته است و افزود که عوارض ۲۰ درصدی بر محموله‌هایی که از این تنگه عبور می‌کنند، اعمال خواهد شد.

استفاده ایران از تنگه هرمز به ​​عنوان یک ابزار چانه‌زنی و ایجاد تنش در این منطقه بی‌سابقه نیست. مقام‌های ایرانی در آوریل ۲۰۱۹ و پس از آنکه ترامپ معافیت‌های تحریمی برای واردکنندگان نفت ایران را لغو و عملاً یک منبع درآمد حیاتی برای تهران را از بین برد، تهدید به بستن این آبراه کردند. همچنین در طول جنگ ایران و عراق، کشتی‌های نیروی دریایی آمریکا تانکر‌های نفتی را از طریق تنگه اسکورت می‌کردند و در سال ۱۹۸۷، نیروی دریایی آمریکا به نیرو‌های ایرانی که در خلیج فارس مین‌گذاری می‌کردند، شلیک کرده و چهار ملوان را کشتند.

با این حال، کارشناسان معتقدند که حتی پس از بازگشایی کامل تنگه هرمز، ماه‌ها و حتی سال‌ها، طول خواهد کشید تا تجارت و حمل و نقل در این تنگه برای اکثر کشور‌های منطقه به حالت عادی بازگردد. از زمان اعلام آتش‌بس در ماه ژوئن، کشتی‌های بسیار کمی توانسته‌اند از تنگه هرمز عبور کنند و درگیری‌های مجدد، فرصت بازگشت به وضعیت عادی در آینده نزدیک را از بین برده است.

انتهای پیام/ 999