نفت در «تنگای تنگهها» با بحرانی عمیق روبروست که همزمان دو شاهراه حیاتی انرژی را تحت تأثیر قرار داده و بازارهای جهانی را با شوکی جدی مواجه کرده است. وضعیت نفت در دو تنگه استراتژیک هرمز و بابالمندب در هفتههای اخیر به شدت بحرانی شده و هر دو شاهد کاهش چشمگیر تردد نفتکشها بودهاند.
تنگه هرمز: عبور نفت به پایینترین حد رسیده
· به دلیل درگیریهای اخیر، تردد نفتکشها به شدت کاهش یافته. روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از این تنگه عبور میکردند، اما با تنش های اخیر فقط روزانه کمتر از ۱۰ کشتی عبور کردند. در ۲۳ ژوئیه تنها یک نفتکش از آن عبور کرد. همچنین حجم نفت عبوری از حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز (۲۰٪ تجارت جهانی نفت) به ۳ تا ۵ میلیون بشکه در اواسط ژوئیه سقوط کرد و این رقم همچنان پایین است. از سوی دیگر، تنگه عملاً ناامن شده و به میدان درگیری تبدیل شده است.
عبور تنها ۱۱ کشتی از بابالمندب
پس از اعلام «محاصره دریایی» علیه کشتیهای مرتبط با عربستان توسط انصارالله (حوثیها) و حملات به تاسیسات نفتی این کشور، تردد کشتیها در این تنگه ۵۶ درصد کاهش یافت. روز یکشنبه تنها ۱۱ کشتی از این تنگه عبور کردند که پایینترین رقم در ماههای اخیر بود. از این تعداد، ۷ فروند نفتکش بودند که فقط ۳ فروند وارد دریای سرخ شدند. بسیاری از کشتیها مجبور به دور زدن آفریقا از طریق دماغه امید نیک شدهاند که بسیار گرانتر و زمانبر است.
بازار نفت در سایه جنگ
حلیمه کرافت، رئیس استراتژی کالای جهانی، به شبکه سیانبیسی درباره بازار نقت گفته است: «بازار نفت اکنون با جنگهایی در چندین جبهه دست و پنجه نرم میکند. قیمت نفت در ماه ژوئیه بیش از 30 درصد افزایش یافته است و نفت برنت روز پنجشنبه برای اولین بار از ماه مه، مرز 100 دلار در هر بشکه را شکست، زیرا وضعیت امنیتی در جنوب دریای سرخ و هرمز به سرعت رو به وخامت گذاشته است.» کرافت گفت: «محمولههای نفتی دریایی از خاورمیانه به دلیل اختلالات در دریای سرخ، به طور فزایندهای با سناریوی «راه گریزی نیست» مواجه هستند. در دریای سیاه، کنسرسیوم خط لولهی خزر به دلیل حملات به شناورها، بارگیری نفتکشها را در بندر نووروسیسک روسیه متوقف کرده است. کرافت در یادداشتی به مشتریان خود در این هفته گفت که قزاقستان حدود 80 درصد نفت خام خود را از طریق این خط لوله صادرات میکند. قزاقستان جایگزینهای محدودی برای این خط لوله دارد، به این معنی که تولید حدود 1.7 میلیون بشکه در روز این کشور در ماه ژوئن ممکن است با تعطیلی مواجه شود. این تحلیلگر افزود که اوکراین همچنین پالایشگاههای روسیه را بمباران کرده که منجر به از کار افتادن بیش از 50 درصد ظرفیت این کشور شده است.»
کرافت همچنین پیشبینی کرد که تشدید تنش در خاورمیانه به طور بالقوه میتواند قیمت نفت برنت را فراتر از بالاترین سطح سال 2022 یعنی 128 دلار در هر بشکه (پس از حمله روسیه به اوکراین) افزایش دهد. در بدترین سناریو، در صورت وقوع جنگ تمامعیار در منطقه، برنت میتواند از رکورد 148 دلاری سال 2008 نیز فراتر رود.
حملات دریای سرخ اکنون میلیونها بشکه نفت در روز را تهدید میکند که عربستان با توجه به وضعیت امنیتی در هرمز، از طریق خط لوله به سمت ساحل غربی خود هدایت کرده است. صادرات عربستان از تنگهیبابالمندب عبور میکند، یک نقطهای که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند. دیمیتریس مانیاتیس، مدیرعامل سرویس ریسک دریایی ماریسکس مستقر در آتن، در این زمینه گفته است: «ایران و یمن اکنون ضربهای بسیار قابل توجه به منافع ملی آمریکا، شرکتهای نفتی آمریکا و البته عربستان سعودی وارد میکنند. اما موفق به خفه کردن کامل صادرات نشدهاند.»
تحلیلگران معتقدند طی ماههای گذشته آزادسازی ذخایر راهبردی نفت و همچنین تسهیل غیررسمی اجرای برخی تحریمها، تا حد زیادی مانع از آشکار شدن کمبود واقعی عرضه در بازار شده بود، بهباور آنها، اکنون این ابزارها عملاً کارآیی خود را از دست دادهاند و بازار با واقعیت محدودیت عرضه روبهرو شده است؛ موضوعی که موجب شده است تولیدکنندگانی که در مناطق امن و دارای زیرساخت صادراتی قرار دارند، بیشترین منفعت را از شرایط جدید ببرند.
اوپک دیگر ظرفیت سابق را ندارد
در شرایطی که بازار با اختلال در مسیرهای صادراتی روبهرو شده است، ظرفیت مازاد تولید نیز به پایینترین سطوح سالهای اخیر رسیده است. برآوردها نشان میدهد ظرفیت مازاد تولید اوپک که در سال 2020 حدود 6.5 میلیون بشکه در روز بود، تا سال 2026 به حدود 2.4 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است،
همچنین امارات متحده عربی که یکی از معدود دارندگان ظرفیت مازاد واقعی تولید محسوب میشد، از ابتدای ماه مه 2026 بهطور رسمی از اوپک و اوپکپلاس خارج شده است و دیگر مشمول نظام سهمیهبندی این سازمان نیست.
همزمان سه گلوگاه مهم نفت جهان درگیر بحران شدند
بهخلاف بحرانهای گذشته، این بار تنها تنگه هرمز با ریسک امنیتی مواجه نیست. در دریای سیاه نیز حملات اوکراین به کشتیها و زیرساختهای روسیه افزایش یافته است و مسیر انتقال نفت روسیه از طریق این منطقه نیز با مخاطرات جدی روبهرو شده است.در مجموع، سه شاهراه اصلی انتقال نفت جهان شامل تنگه هرمز، بابالمندب و مسیرهای دریای سیاه بهطور همزمان در معرض تهدید قرار گرفتهاند؛ مسیرهایی که مجموعاً نزدیک به نیمی از نفت دریابرد جهان از آنها عبور میکند و سهم تنگه هرمز بهتنهایی بیش از 20 درصد تجارت جهانی نفت است.
نفت در تنگنای تنگهها
صاحبخبر -
∎