فاطمه ترکاشوند

طرح «تسهیم از مبدأ فروش بلیت سینماهای کشور» از دیروز و با برگزاری مراسم رونمایی رسمی، وارد مرحله اجرا شد؛ طرحی که قرار است یکی از مسائل قدیمی چرخه اقتصادی سینمای ایران، یعنی فاصله زمانی میان فروش بلیت و پرداخت سهم ارکان مختلف اکران را برطرف کند.

تا پیش از اجرای این طرح، فروش بلیت در زمان اکران انجام می‌شد اما سهم تهیه‌کننده، دفتر پخش و سینمادار الزاماً هم‌زمان با فروش در اختیار آن‌ها قرار نمی‌گرفت. در بسیاری از موارد، تسویه‌حساب میان سینمادار و دفتر پخش و سپس میان دفتر پخش و تهیه‌کننده، پس از پایان اکران و گاه با فاصله‌ای طولانی انجام می‌شد؛ روندی که علاوه بر کند کردن گردش مالی، می‌توانست زمینه اختلاف و بی‌اعتمادی میان ارکان مختلف سینما را فراهم کند.

حالا با توسعه زیرساخت‌های فنی توسط مؤسسه سینماشهر و سمفا و همکاری سامانه‌های فروش بلیت، سازوکار جدیدی شکل گرفته است. در این مدل، سامانه فروش بلیت به‌صورت مستقیم با سینمادار و ارکان تولید و پخش در ارتباط است و سهم هر یک از سه ضلع اصلی چرخه اکران ــ تهیه‌کننده، دفتر پخش و سینمادار ــ هم‌زمان با فروش بلیت و به‌صورت جداگانه تسهیم و پرداخت می‌شود.

سامانه «آی‌تیکت» به‌عنوان مجری طرح تسهیم از مبدأ، با همکاری سامانه‌های فروش بلیت از جمله «سینماتیکت» و «ایران‌تیک»، اجرای این فرآیند را برعهده دارد. به این ترتیب، رابطه‌ای که پیش از این عمدتاً به شکل دوجانبه میان سامانه فروش و سینمادار و سپس میان سینمادار و دفتر پخش شکل می‌گرفت، به یک چرخه سه‌جانبه و مستقیم میان سامانه فروش، سینمادار و تهیه‌کننده و دفتر پخش تبدیل می‌شود.

اجرای این طرح البته صرفاً یک تغییر نرم‌افزاری نیست. برای عملیاتی شدن آن، جلسات جداگانه‌ای با ذی‌نفعان مختلف برگزار شده و مسائل حقوقی، فنی و اجرایی آن مورد بررسی قرار گرفته است.

این تجربه ارزشمند در تنظیم‌گری حرفه‌ای از طریق ایجاد بسترها و زیرساخت‌ها و سازماندهی نامحسوس روابط صنفی را باید مرهون هماهنگی درون و میان دستگاهی دانست که در نوع خود، تجره تازه‌ای به حساب می‌آید. چنان که اتفاق افتاده، پس از شکل‌گیری اراده جدی در راس سازمان سینمایی، نقش معاونت نظارت و ارزشیابی در ایجاد هماهنگی میان ذی‌نفعان و همچنین نقش مؤسسه سینماشهر در تسهیل و پیشبرد اقدامات لازم برای تامین زیرساخت‌های فنی این فرآیند پررنگ بوده است. همراهی اصناف مربوطه خصوصا ریاست شورای صنفی نمایش نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد.

این تجربه را باید به فال نیک گرفت. حالا یکی از نتایج مورد انتظار این سازوکار جدید، افزایش اعتماد میان ارکان سینماست. در مدل جدید، به‌جای آن‌که پرداخت سهم‌ها به روابط صنفی و زمان‌بندی تسویه‌های جداگانه وابسته باشد، فرآیند پرداخت در بستر دیجیتال و بر اساس داده‌های ثبت‌شده در سامانه انجام می‌شود؛ به‌عبارت ساده‌تر، هر یک از طرفین با فروش بلیت، سهم خود را در همان چرخه دریافت می‌کند.

این اتفاق می‌تواند برای سینماداران نیز از منظر مالیاتی اهمیت داشته باشد و بخشی از پیچیدگی‌های ناشی از گردش مالی و تسویه‌های چندمرحله‌ای را کاهش دهد. در سطح کلان‌تر نیز دیجیتالی شدن فرآیند، شفافیت و عدالت بیشتری را در توزیع درآمد حاصل از فروش بلیت ایجاد می‌کند.

تسهیم از مبدأ را می‌توان بخشی از تغییر رویکرد مدیریتی در حکمرانی سینما دانست؛ رویکردی که به جای مداخله مستقیم، بر تنظیم‌گری، ایجاد زیرساخت و تسهیل روابط میان ارکان صنعت تمرکز دارد. در صورت اجرای موفق، این طرح می‌تواند با افزایش سرعت گردش مالی، قدرت اقتصادی تهیه‌کنندگان را افزایش دهد، منابع را سریع‌تر به چرخه تولید بازگرداند و در بلندمدت بر اقتصاد سینمای ایران اثر بگذارد.