الموت‌پژوه و رييس كتابخانه مركز دایره ‌المعارف بزرگ اسلامي
قدمت قلعه الموت يا هسته اصلي قلعه، به روزگاري كهن‌تر و دست‌كم به سده ۳ق باز مي‌گردد. اگرچه بنا بر بعضي روايات محلي و بسيار متأخر، وقتي حسن صباح به الموت آمد، استحكامات و قلعه وجود نداشت، ولي اين روايت با گزارش مورخان كهن - كه در وقايع پايان سده ۳ و اوايل سده ۴ ق به آنجا اشاره كرده‌اند - منافات دارد. جويني به استناد كتاب تاريخ جيل و ديلم كه براي فخرالدوله ديلمي نوشته شده است و اكنون در دست نيست، آورده كه يكي از ملوك ارجستان [بايد خوانده شود: جستانيان] در ۲۴۶ ق بر كوهي كه قلعه الموت بر آن است، عمارتي كرد و ملوك ديلم به اين دژ مفتخر بودند و شيعه اسماعيليه بدان پشتگرمي داشتند. حمدالله مستوفي آن را ساخته الداعي الي الحق، حسن بن زيد، در همان سال دانسته است؛ اما ابن اسفنديار در شرح وقايع سال ۳۰۷ق آورده است كه علي بن وهسودان تصميم گرفت داعي صغير را «به قلعه پدران خود، يعني الموت» فرستند و از گزارش مرعشي در همين باب كه «علي، داعي را به قلعه الموت كه موطن اصلي او بود، فرستاد»، مي‌توان حدس زد كه مراد، قلعه پدران و موطن اصلي خود علي بن وهسودان جستاني است كه الموت روزگاري در قلمروی ايشان بود. به عقيده برناردلويس، دژ الموت را يكي از شهرياران ديلم در پي شناسايي صخره الموت توسط عقاب دست‌آموز خود ساخت و در ۲۴۶ق يكي از حكمرانان علوي آن را تجديد بنا كرد. 
به نظر مي‌آيد كه مرزبان در اينجا نام خاص نيست، بلكه عنوان پادشاه است. اما منابع ديگر به صراحت نام پدر وهسودان را جستان ديلمي آورده‌اند؛ به هر روي، روشن نيست كه مقصود كدام جستان است، يعني بايد سلسله نسب وهسودان را وهسودان ابن مرزبان بن جستان بدانيم يا وهسودان بن جستان بن مرزبان ابن جستان.
براي مطالعه كامل مطالعات قلعه الموت دایره ‌المعارف بزرگ اسلامي؛ جلد ۱۰، صفحه ۹۲ و جلد ۱۸، صفحه ۱۲۴ را بخوانيد.