به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، کمتر از یک ماه از برگزاری اجلاس سران ناتو در آنکارا سپری شده و حالا میتوان به طور تدریجی، تلاش برای افزایش نقش نظامی ترکیه در این ائتلاف نظامی غربی را مشاهده کرد.
ماجرا از این قرار است که برای نخستین بار، ماموریت نظارت هوایی بالتیک ناتو به ترکیه سپرده شده و فرماندهی اسکادران جت 181 نیروی هوایی این کشور با 5 فروند هواپیمای جنگنده اف-16 و 76 نفر پرسنل شامل خلبانان، خدمه تعمیر و نگهداری، کارکنان برنامهریزی و عناصر پشتیبانی، این ماموریت را بر عهده گرفته است.
جتهای ترکیه که در پایگاه هوایی آماری در استونی مستقر هستند، 24 ساعته و 7 روز هفته در حالت آمادهباش علیه نقض حریم هوایی و هواپیماهای ناشناس خواهند بود. در حالی که این ماموریت رسماً علیه یک کشور خاص هدایت نمیشود، طبق گفته منابع ناتو و استونی، خطر اصلی در این زمینه، تهدیدات هوایی از سوی هواپیماهای نظامی و پهپادهای روسی است.
فرماندهی اسکادران 181 جت - اسکادران پارس - که به فرماندهی پایگاه اصلی جت هشتم در دیاربکر متصل است، از آگوست تا نوامبر 2026 در پایگاه هوایی آمارای در استونی مستقر خواهد شد.
قبل از آن که ماموریت مزبور به اسکادران پارس ترکیه داده شود، یک واحد نیروی هوایی پرتغال این ماموریت را بر عهده داشت.
به گفته متخصصین قرارگاه مرکزی ناتو در بروکسل، اسکادران پارس هواپیماهای خود را در حالت آمادهباش برای استقرار سریع در طول ماموریت که حریم هوایی استونی، لتونی و لیتوانی را پوشش میدهد، حفظ خواهد کرد.
این واحد نیروی هوایی ترکیه میتواند در صورت بروز هر نوع تنش، از مرکز عملیات هوایی مشترک ناتو در آلمان، فرمان اسکرامبل به معنای برخاستن اضطراری را درخواست کند.
سرهنگ دوم خلبان هوایی اوزدمیر، فرمانده اسکادران پارس، در گفتگو با خبرگزاری آناتولی درباره اهمیت این مأموریت گفته است: «ما یک مراقبت واکنشی-هشدار 24 ساعته را در برابر نقض مرزها و هواپیماهای ناشناس حفظ خواهیم کرد و با سایر کشورهای متحد مأموریتهای مشترک انجام خواهیم داد».
اما تحلیلگران دفاعی ترکیه پرسیدهاند: چرا درباره ماموریت جدید، توضیحات روشنی داده نشده است. به عنوان مثال، چرا آشکارا به این اشاره نمیشود که هشدار و مراقبت، درباره تحرکات کدام کشور خواهد بود؟ آن هم در شرایطی که خود قرارگاه مرکزی ناتو، بارها به صراحت اعلام کرده که بخش قابل توجهی از هشدارهای ارسالی برای شناسایی هواپیماهای نظامی روسیه است.
هواپیماهای روسی، هنگام پرواز بر فراز دریای بالتیک بین سرزمین اصلی روسیه و کالینینگراد، گاهی اوقات فرستندههای خود را خاموش میکنند، برنامههای پرواز را گزارش نمیکنند یا با کنترل ترافیک هوایی ارتباط برقرار نمیکنند. در این شرایط، جتهای ناتو برای تأیید هویت و مسیر هواپیماهای روسی به آنها نزدیک میشوند.
بنابراین، گشتزن جنگندههای اف 16 ترکیه به دلیل شرایط جغرافیایی و نظامی، تمرکز عملی بر هواپیماهای جنگی، شناسایی و ترابری روسیه خواهد داشت.
خطرات احتمالی
ماموریت نظارت بالتیک، به طور بالقوه خطراتی برای نیروی هوایی ترکیه به همراه خواهد داشت. به عنوان مثال، سال گذشته میلادی، یک فروند جنگنده سوخو-35 روسی حریم هوایی استونی را نقض کرد. این واقعه در ماه مه 2025 میلادی روی داد و یک جت جنگنده سوخو-35 روسی به طور ناگهانی بر فراز خلیج فنلاند وارد حریم هوایی استونی شد. نیروهای دفاعی استونی اعلام کردند که این هواپیما هیچ برنامه پروازی نداشته، فرستنده خود را خاموش کرده و ارتباط دو طرفه با کنترل ترافیک هوایی برقرار نکرده است. پس از این حادثه، هواپیماهای اف-16 پرتغالی مستقر در آمارا به پرواز درآمدند و پروازهای شناسایی و تعیین هویت انجام دادند.
در واقعهای دیگر در همان منطقه جغرافیایی، در ماه مه 2026 میلادی یک هواپیمای بدون سرنشین که از حریم هوایی روسیه وارد استونی شده بود، توسط یک اف-16 رومانیایی که در حال انجام ماموریت ناتو بود، سرنگون شد. این حادثه نشان میدهد که نظارت هوایی بالتیک حساس است و پهپادهایی که از منطقه جنگی خارج میشوند، به یک تهدید فزاینده تبدیل میشوند.
به گزارش رسانههای استونی، کشورهای ناتو در اجلاسی که در ماه ژوئیه در آنکارا برگزار شد، تصمیم گرفتند ماموریت پلیس هوایی بالتیک را به یک ماموریت دفاع هوایی جامعتر تبدیل کنند.
انتظار میرود این سیستم جدید به فرماندهی و خلبانان ناتو این اختیار را بدهد که در مواجهه با تهدیدات هوایی، سریعتر و انعطافپذیرتر عمل کنند. وضعیت پایگاه آماری نیز از یک پایگاه کمکی به یکی از پایگاههای هوایی عملیاتی رسمی ناتو ارتقا خواهد یافت. بنابراین، ماموریت ناوگان ترکیه با دورهای همزمان خواهد شد که امنیت هوایی بالتیک به ساختاری قویتر و عملیاتیتر تبدیل میشود.
دولت استونی تصمیم ترکیه برای شرکت در این ماموریت را به عنوان نشانهای از همبستگی ناتو میداند.
مارگوس تساخنا، وزیر امور خارجه استونی اعلام کرده که اعزام خلبانان و جتهای جنگنده توسط ترکیه به آمارا «پیام روشنی از اتحاد متحدان و تمایل به مشارکت در امنیت اتحاد» ارسال میکند.
تساخنا تأکید کرد که در یک محیط امنیتی پرتنش، حضور مستمر و قابل مشاهده کشورهای متحد در منطقه بالتیک از اهمیت حیاتی برخوردار است.
پس از ماموریت استونی، قرار است نیروی هوایی ترکیه از دسامبر 2026 تا مارس 2027 دوباره وظایف پلیس هوایی را در رومانی بر عهده بگیرد. ماموریت اسکادران پارس در استونی، دید ترکیه را در جناح شرقی ناتو افزایش میدهد، ضمن اینکه به خلبانان ترکیه تجربه مستقیم در مقابله با تهدیدات هواپیماها و پهپادهای روسی و عملیات مشترک با نیروهای هوایی مختلف ناتو را میدهد.
تحلیل ماموریت ترکیه از منظر ژئوپلیتیکی
به باور تحلیلگران دفاعی، ماموریت نظارت هوایی بالتیک برای اسکادران نیروی هوایی ترکیه، چیزی فراتر از یک مأموریت عادی هوایی است. این مأموریت را باید در چارچوب تحول بزرگ ناتو پس از جنگ اوکراین و افزایش همکاری ترکیه – ناتو پس از برگزاری جلاس سران این پیمان در آنکارا تحلیل کرد.
نکته مهم این است که با این مامورتی جدید، ترکیه عملاً از «جناح جنوبی» به «جناح شرقی» ناتو منتقل میشود. قبلاً و در طول جنگ سرد و حتی تا چند سال پیش، نقش سنتی ترکیه مبتنی بر مشارکت در امنیت دریای سیاه، تنگههای بسفر و داردانل، مدیترانه شرقی، سوریه، تا حدودی عراق و سوریه و قفقاز بود. اما اکنون برای نخستین بار میبینیم که ترکیه در شمال اروپا نیز نقش عملیاتی بر عهده میگیرد.
چنین چیزی به این معنی است که ناتو دیگر ترکیه را صرفاً محافظ مرزهای جنوبی نمیبیند. بلکه ترکیه را به عنوان یک «نیروی قابل اعزام» (Deployable Power) ارزیابی میکند.
از جهت دیگر، موضوع اعتماد عملیاتی ناتو باعث میشود که افزایش سطح ایفای نقش ترکیه، منجر به افزایش اتصال به شبکه فرماندهی ناتو، بالا رفتن میزان اشتراک اطلاعات، مداخله در رهگیری هواپیماهای روسی و نقش آفرینی در واکنش سریع شود.
برخی از تحلیلگران دفاعی ناتو، به این اشاره کردهاند که ترکیه در حال تبدیل شدن به صادرکننده امنیت است و اگر قبلاً فقط در سطح یک مصرفکننده تلقی میشد، حالا علاوه بر نقش آفرینی در توسعه صنایع دفاعی، در تامین نیرو برای ماموریتهای گسترده نیز آمادگی بالایی دارد.
ترکیه به عنوان عضو ناتو، قبلاً در سومالی، لبنان، کوزوو، بوسنی، لیبی و دریای سیاه ایفای نقش کرده و حالا در بالتیک نیز فعال شده است. هم اکنون ناتو به سمت سیاست بازدارندگی انعطافپذیر رفته و به جای استقرار دائمی، کشورها به صورت چرخشی نیرو اعزام میکنند و ترکیه نیز تبدیل به بخشی از همین مدل شده است.
اندیشکدهها و رسانههای نزدیک به حزب عدالت و توسعه در ترکیه، با اشاره به موارد بالا، بر این موضوع تاکید میکنند که ترکیه برای ناتو غیرقابل جایگزین است و از دریای سیاه گرفته تا خاورمیانه، قفقاز و بالتیک، حضور فعال دارد. اما باید دید، آیا افزایش نقش ارتش ترکیه در ناتو، به معنی برخوردارشدن این کشور از برخی تسلیحات پیشرفته مانند هواپیماهای جنگنده و سامانههای موشکی خواهد بود یا قرار است صرفاً از ظرفیت نظامی ترکیه استفاده شود و در تصمیم گیریهای کلان و برخورداری از تسلیحات مدرن، مورد بیاعتنایی قرار بگیرد؟
انتهای پیام/