به گزارش ایرنا، بیش از دو سوم وسعت سمیرم، این شهرستانی کوهستانی در دامنههای جنوبی زاگرس، به مراتعی اختصاص دارد که علاوه بر تأمین علوفه دام، زیستگاه صدها گونه گیاهی دارویی، خوراکی و مرتعی است. این سرمایه طبیعی اما در سالهای اخیر با تهدیدات متعددی از جمله فشار خشکسالی، تغییرات اقلیمی، چرای بیرویه و ورود زودهنگام دام روبرو بوده که اکنون اجرای برنامههای علمی احیای مراتع، امید را به بازگشت حیات به این زیست بوم یا اکوسیستم ارزشمند زنده کرده است.
سمیرم؛ گنجینهای از مراتع و گیاهان ارزشمند
شهرستان سمیرم با ۹.۴ درصد از مساحت استان اصفهان در حاشیه جنوب شرقی رشتهکوه زاگرس و در دامنههای دنا قرار گرفته است. حدود ۶۷ درصد وسعت این شهرستان را مراتع تشکیل میدهد؛ مراتعی که نزدیک به ۳۹۰ هزار هکتار آن در رده مراتع درجه یک، ۵۹ هزار هکتار در رده مراتع درجه ۲ و بقیه در گروه مراتع فقیر قرار دارند.
پوشش جنگلی منطقه شامل گونههایی مانند ارژن، بادام کوهی، سیب و گلابی وحشی، زالزالک، کاج وحشی و گون گزی است، همچنین دهها گونه دارویی و خوراکی از جمله ریواس، کنگر، موسیر، تره کوهی، سیر چمنی، گل گاوزبان، آویشن، شاهتره، بارهنگ، خاکشیر، بابونه، گلپوره و شیرینبیان در این منطقه میرویند؛ گونههایی که بخشی از آنها در اثر چرای بیرویه و برداشتهای غیر اصولی در معرض نابودی قرار گرفتهاند.
احیای مراتع با کاشت گونههای مرتعی و اجرای قُرُق شتاب گرفته است
رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان سمیرم در گفت و گو با خبرنگار ایرنا ضمن بیان اینکه اجرای طرحهای قُرُق و کاشت گونههای مرتعی مرغوب در مناطق حفاظت شده این شهرستان، روند احیای پوشش گیاهی را شتاب بخشیده است گفت: در صورت اجرای صحیح این طرحها در مراتع، تولید علوفه میتواند تا ۶۰ کیلوگرم در هر هکتار افزایش یابد.
سید حسن فاطمی اظهار داشت: طرح قُرُق در محدوده ایستگاه حفاظت شده شهید حمزوی اجرا میشود؛ ایستگاهی که در سالهای گذشته نیز فاقد دامدار بوده و اجرای آن همراه با کاشت گونه مرتعی «سکاله» موجب ذخیره بهتر نزولات جوی، تقویت و احیای گونههای سکاله و اروشیا و رشد رویشی بسیار مطلوب این گیاهان شده است.
وی افزود: طرح اجرا شده با هدف تکثیر گونههای مرتعی سکاله و اروشیا و بذرگیری از این ۲ گونه بوده و هیچ دامداری در محدوده اجرای طرح وجود نداشته است.
فاطمی درباره وضعیت مراتع شهرستان نیز بیان کرد: مراتع سمیرم به دلیل تفاوت میزان بارش در سه بخش پادنا، مرکزی و وردشت شرایط متفاوتی دارند. در منطقه پادنا با توجه به بارش طبیعی، میانگین تولید علوفه به حدود ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار رسیده و وضعیت مراتع مطلوب است اما در بخشهای مرکزی و وردشت به دلیل بارش کمتر از حد طبیعی و حدود نصف میانگین بلندمدت، مراتع با کاهش تولید علوفه، کمبود آب و آسیب به گونههای ارزشمند مواجه هستند.
وی با اشاره به تغییر الگوی کوچ عشایر افزود: تغییرات اقلیمی، از بین رفتن ایلراهها، نبود همکاری مناسب برخی دستگاههای مرتبط در مدیریت کوچ عشایر در استانهای جنوبی، حمل دام با کامیون به جای کوچ پیاده و عوامل دیگر، زمان ورود دام به مراتع ییلاقی را از اواخر خرداد به اواخر اردیبهشت و در سالهای اخیر حتی به اواخر فروردین رسانده است.
وی تاکید کرد: ورود دام همزمان با رویش گیاهان و بارشهای بهاره و همچنین سمکوب شدن خاک، موجب تخریب گسترده مراتع شده و فرصت احیای پوشش گیاهی را از بین میبرد.
رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سمیرم درباره اقدامات انجام شده برای کنترل چرای زودهنگام گفت: این اداره از اسفندماه و پیش از حرکت عشایر از استانهای جنوبی با توزیع اخطاریه و برگزاری جلسات توجیهی، عشایر را به حرکت در زمان مناسب ترغیب میکند.
وی ادامه داد: همچنین سه پاسگاه ثابت و ۲ پاسگاه سیار در مبادی ورودی شهرستان مستقرند تا از ورود زودهنگام دام جلوگیری شود؛ ظرفیت سالانه مراتع نیز توسط کارشناسان واحد مرتع تعیین و در صورت مشاهده تخلف، با تشکیل پرونده قضایی نسبت به برخورد قانونی اقدام میشود.
فاطمی درباره نقش دستگاههای مختلف در مدیریت مراتع تصریح کرد: اداره امور عشایر در طرح قُرُق و احیای ایستگاه شهید حمزوی هیچ نقشی نداشته است اما در سطح مراتع با ارائه خدماتی مانند توزیع آب و سوختهای فسیلی، به توزیع مناسب بین عشایر، کاهش مصرف هیزم و حفاظت از پوشش جنگلی مراتع کمک میکند.
وی اظهار داشت: مدیریت و کنترل مراتع بر عهده اداره منابع طبیعی و آبخیزداری است و یکی از مهمترین چالشهای موجود، کمبود اعتبارات برای تأمین علوفه مورد نیاز دام بهویژه هنگام ورود زودهنگام عشایر و استقرار دام در مبادی ورودی شهرستان است.
رییس اداره منابع طبیعی و آبخیزداری سمیرم با تأکید بر ضرورت اجرای طرحهای مرتعداری گفت: قُرق همراه با کاشت گونههای مرتعی مرغوب، همانند آنچه در ایستگاه حنا اجرا شده، موجب تقویت پوشش گیاهی و افزایش تولید مرتع میشود اما اجرای این طرحها نیازمند انجام مطالعات کارشناسی، تهیه طرح و همکاری مرتعداران در اجرای قُرق است.
وی یادآور شد: اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان هر سال پس از خروج دام از مراتع در اواخر تابستان و اوایل پاییز و پیش از آغاز بارندگیها، طرحهای مدیریتی را در مراتع دارای طرح اجرا میکند و در حال حاضر نیز این اداره در مرحله دریافت درخواست مرتعداران و بررسی آنها برای ارسال به استان و تأمین اعتبار قرار دارد.
گونههای ارزشمند مرتعی در حنای سمیرم به بذر نشستند
محققان مرکز تحقیقات کشاورزی و آموزش منابع طبیعی استان اصفهان نیز پیش از از اجرای برنامههای اصلاحی شامل مرمت قُرق و مدیریت چرای دام در مرتع ایستگاه حنای سمیرم گفته بودند. طرحی که موجب احیای چشمگیر پوشش گیاهی، افزایش غنا و تنوع زیستی و به بذر نشستن گونههای ارزشمند مرتعی شده است و این دستاورد، استمرار پایداری این اکوسیستم و تقویت ظرفیت تولید علوفه در سالهای آینده را نوید میدهد.
رییس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان درباره این طرح توضیح داد: با پیگیریهای مستمر محققان مرتع این مرکز و همکاری موثر رییس بخش منابع طبیعی، عملیات مرمت قُرُق و مدیریت چرای دام از طریق استراحت یکساله مرتع و جلوگیری از چرای دام در ایستگاه حنای سمیرم به اجرا درآمد.
مسعود ترابی در گفت و گو با ایرنا افزود: نتایج بازدیدهای میدانی اخیر نشان دهنده احیای چشمگیر پوشش گیاهی و افزایش قابل توجه غنا و تنوع گونهای در این مرتع است که بیانگر موفقیت برنامههای اصلاحی و حفاظتی اجرا شده در این منطقه است.
وی ادامه داد: گونههای خوشخوراک و ارزشمند مرتعی از جمله بروموس (Bromus tomentellus)، اسپرس (Onobrychis melanotricha)، گون علوفهای (Astragalus cyclophyllon) و سایر گونههای بوتهای، علاوه بر رشد رویشی مطلوب، وارد مرحله زایشی شده و به بذر نشستهاند؛ موضوعی که نویدبخش استمرار پایداری مرتع و تقویت توان بازسازی طبیعی آن در سالهای آینده خواهد بود.
ترابی با بیان اینکه این دستاورد نتیجه مدیریت علمی چرای دام و ایجاد فرصت استراحت برای مرتع است، گفت: اجرای قُرُق و مدیریت چرای دام متناسب با شرایط اقلیمی و مدیریتی، یکی از مؤثرترین راهکارها برای احیای مراتع، افزایش پوشش گیاهی، حفظ تنوع زیستی و ارتقای تولید علوفه به شمار میرود.
به گزارش ایرنا، شهرستان سمیرم در ۱۶۰ کیلومتری جنوب اصفهان و ۱۶۴ کیلومتری شمال یاسوج، واقع شده است.