به گزارش ایرنا، پزشکان معتقدند: دمای طبیعی بدن انسان حدود ۳۶ تا ۳۸ درجه سانتیگراد است و زمانی که میزان گرمای دریافتی بدن بیش از مقدار دفع آن باشد، دمای داخلی بدن افزایش یافته و فرد دچار گرمازدگی میشود.
این عارضه بیشتر در ماههای گرم سال رخ میدهد و میتواند موجب اختلال در عملکرد سیستم تنظیم دمای بدن شود و با علائمی مانند سرگیجه، سردرد، ضعف، تهوع، تعریق شدید و گاهی قطع تعریق همراه باشد.
اگرچه همه افراد در معرض گرمازدگی قرار دارند، اما کودکان و سالمندان بیش از سایر گروهها در این زمینه آسیبپذیر هستند.
متولیان حوزه سلامت در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با هشدار در خصوص عوارض جدی گرمازدگی و لزوم آشنایی با علایم این بیماری به ارائه راهکارهای پیشگیرانه از ابتلا به این بیماری پرداختند که در این گزارش به آن میپردازیم.
بیشتر بخوانید:
افزایش دمای هوا و خطر جدی گرمازدگی
افزایش دمای بدن و بروز علائم ناشی از استرس گرمایی و گرمازدگی
معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد در خصوص مکانیسمهای تنظیم دمای بدن و عوارض ناشی از افزایش حرارت آن گفت: بدن انسان از طریق مکانیسمهای پیچیدهای مانند تعریق و تبخیر، دمای داخلی خود را در شرایط مختلف ثابت نگه میدارد، اما در شرایطی مانند فعالیت شدید بدنی یا قرار گرفتن طولانیمدت در هوای گرم، این سیستم دچار اختلال شده و دمای بدن افزایش مییابد.
دکتر مهدی قلیان اول افزود: زمانی که دمای بدن از حدود ۳۸.۴ درجه سانتیگراد فراتر رود و بدن قادر به دفع حرارت اضافی نباشد، علائم ناشی از استرس گرمایی و گرمازدگی ظاهر میشود که میتواند به درجات مختلف از خستگی گرمایی تا گرمازدگی شدید منجر شود.
خستگی گرمایی در اثر از دست رفتن آب و الکترولیتها از طریق تعریق شدید ایجاد میشود و میتواند با علائمی مانند ضعف، سرگیجه، تهوع، سردرد و افت فشار خون همراه باشد
وی با بیان اینکه خستگی گرمایی شایعترین اختلال ناشی از گرما است، گفت: این وضعیت در اثر از دست رفتن آب و الکترولیتها از طریق تعریق شدید ایجاد میشود و میتواند با علائمی مانند ضعف، سرگیجه، تهوع، سردرد و افت فشار خون همراه باشد.
به گفته وی، در این حالت پوست معمولا سرد، مرطوب و رنگپریده است و فرد باید سریعا به محیط خنک منتقل شده، در وضعیت خوابیده قرار گیرد و در صورت هوشیاری مایعات خنک دریافت کند.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد گفت: یکی از نخستین تظاهرات ناشی از گرما، گرفتگیهای دردناک عضلانی است که معمولا پس از فعالیت شدید در محیط گرم رخ میدهد و بیشتر در عضلات شکم و پاها دیده میشود.
دکتر قلیان اول اقدامات اولیه در این شرایط را شامل خروج فرد از محیط گرم، استراحت دادن به عضلات و مصرف مایعات خنک همراه با مقدار کمی نمک مانند دوغ عنوان کرد.
بیشتر بخوانید:
خطر گرمازدگی و زندگی در تابستان داغ
گرمازدگی و لزوم انجام اقدامات فوری
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه گرمازدگی یک وضعیت اورژانسی است، بر لزوم شناخت علائم اولیه و اقدامات فوری در مواجهه با آن تاکید کرد و گفت: در این شرایط دمای بدن به سرعت افزایش یافته و ممکن است به ۴۱ درجه سانتیگراد یا بیشتر برسد که در صورت عدم درمان میتواند منجر به آسیب بافتی و حتی مرگ شود.
دکتر قلیان اول افزود: در گرمازدگی، اختلالات عصبی، کاهش سطح هوشیاری، تغییر رفتار، نبض ضعیف و افت فشار خون از علائم مهم محسوب میشوند و مداخله فوری برای کاهش دمای بدن ضروری است.
به گفته وی کودکان، سالمندان، زنان باردار، بیماران قلبی- عروقی، بیماران کلیوی، افراد مبتلا به دیابت، بیماریهای مزمن تنفسی و افراد دارای محدودیت حرکتی، افراد دارای اضافه وزن، کارگران فضای باز، ورزشکاران و افرادی که داروهای مدر، ضدافسردگی یا آنتیکولینرژیک مصرف میکنند بیش از سایرین در معرض خطر گرمازدگی قرار دارند و باید مراقبتهای ویژهای برای این گروهها در نظر گرفته شود.
علایم گرمازدگی و اقدامات اولیه مقابله با آن
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در خصوص علائم خطر گرمازدگی بیان کرد: مشاهده علائمی مانند افزایش دمای بدن (اغلب بالاتر از ۴۰ درجه)، پوست داغ و خشک یا گاهی مرطوب، سردرد شدید، تهوع یا استفراغ، تپش قلب، گیجی، اختلال در تکلم، رفتار غیرطبیعی، کاهش سطح هوشیاری یا تشنج، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
دکتر سحر روانشاد درباره اقدامات اولیه در صورت بروز علائم گرمازدگی گفت: تا زمان رسیدن اورژانس باید فرد را به سرعت به محیطی خنک منتقل، لباسهای اضافی او را خارج و با استفاده از آب خنک بدن را مرطوب کرد. همچنین استفاده از کمپرس سرد در نواحی گردن، زیر بغل و کشاله ران میتواند به کاهش دمای بدن کمک کند.
وی افزود: در صورتی که فرد هوشیار باشد میتوان به او مایعات خنک، نه بسیار سرد داد، اما اگر فرد دچار بیهوشی شده باشد نباید چیزی به او خورانده شود.
بیشتر بخوانید:
گرمازدگی؛ از پیشگیری تا کمکهای اولیه
خودداری از دادن داروهای تببر به فرد گرمازده
رییس گروه کاهش خطر بلایا و حوادث دانشگاه علوم پزشکی مشهد درباره علائم هشداردهنده گرمازدگی گفت: بروز علائمی مانند گیجی، ضعف، تشنگی شدید، اضطراب یا سردرد از نشانههای اولیه است که در این شرایط اقدامات اولیه در مواجهه با فرد دچار گرمازدگی این است که فرد باید سریعا به محیط خنک منتقل شود و در حالت خوابیده قرار گیرد، بهگونهای که پاها و لگن کمی بالاتر از سطح بدن قرار داشته باشد.
بایستی از دادن داروهای تببر مانند استامینوفن به فرد گرمازده خودداری شود و در صورت بیهوشی، فرد به پهلو خوابانده شود.
دکتر محمدرضا جویا افزود: خارج کردن لباسها، خنک کردن اندامها، قرار دادن کیسه آب سرد روی گردن، شانهها و کشاله ران، باد زدن و اسپری کردن آب خنک روی بدن از اقداماتی است که میتواند به کاهش دمای بدن کمک کند.
وی تاکید کرد: همچنین بایستی از دادن داروهای تببر مانند استامینوفن به فرد گرمازده خودداری شود و در صورت بیهوشی، فرد به پهلو خوابانده شود.
این مسوول ادامه داد: اگر پس از فعالیت در هوای گرم، گرفتگی عضلانی دردناک بهویژه در ران، بازوها یا شکم ایجاد شود، لازم است فرد در محیطی خنک استراحت کرده و از محلولهای جبرانکننده مایعات استفاده کند ، در صورتی که این وضعیت بیش از یک ساعت ادامه یابد، مراجعه به پزشک ضروری است.
جویا تصریح کرد: در صورت مشاهده علائمی مانند پوست خشک و داغ، هذیان، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری، وضعیت اورژانسی محسوب میشود و باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفته شود تا اقدامات درمانی لازم در کوتاهترین زمان ممکن انجام شود.
تاخیر در درمان گرمازدگی و ایجاد آسیب دائمی به اندامها
متخصص بیماریهای داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به افزایش بیماریهای ناشی از گرمای هوا در فصل تابستان گفت: اختلالات ناشی از گرما، شامل طیفی از مشکلات است که از گرفتگی عضلانی ناشی از گرما و خستگی گرمایی آغاز میشود و در نهایت به گرمازدگی میرسد که یک اورژانس پزشکی محسوب میشود.
دکتر سحر روانشاد با بیان این که گرمازدگی شدیدترین و خطرناکترین نوع این اختلالات است افزود: گرمازدگی زمانی رخ میدهد که بدن دیگر قادر به تنظیم دمای خود نباشد و دمای مرکزی بدن معمولا به بیش از ۴۰ درجه سانتیگراد برسد.
وی ادامه داد: در چنین شرایطی سیستم تنظیم حرارت بدن از کار میافتد و اختلال در عملکرد مغز و سایر اندامهای حیاتی ایجاد میشود که تاخیر در درمان سریع آن، میتواند منجر به عوارض جدی و آسیب دائمی اندامها از جمله آسیب مغزی، نارسایی کلیه، اختلالات انعقادی و حتی مرگ شود لذا آگاهی عمومی نقش مهمی در پیشگیری و تشخیص زودهنگام این عارضه دارد.
بیشتر بخوانید:
نشانههای هشداردهنده گرمازدگی را بشناسید/۱۲ اقدام فوری برای درمان
راهکارهای پیشگیری از گرمازدگی
متخصص بیماریهای داخلی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به راهکارهای پیشگیری از گرمازدگی گفت: نوشیدن منظم آب حتی پیش از احساس تشنگی، پرهیز از فعالیتهای شدید در ساعات اوج گرما، استفاده از لباسهای نخی، روشن و گشاد، حضور در محیطهای دارای تهویه مناسب و توجه ویژه به سالمندان و کودکان از مهمترین اقدامات پیشگیرانه محسوب میشود.
دکتر روانشاد تاکید کرد: حس تشنگی بهویژه در سالمندان شاخص دقیقی برای نیاز بدن به آب نیست و کاهش حس تشنگی با افزایش سن یکی از عوامل مهم بروز کمآبی و گرمازدگی در این گروه به شمار میرود.
وی ادامه داد: گرمازدگی یک اورژانس پزشکی جدی اما قابل پیشگیری است و افزایش آگاهی عمومی، توجه به گروههای پرخطر و اقدام سریع در مواجهه با علائم هشدار میتواند از بروز عوارض جبرانناپذیر جلوگیری کند.
پیشگیری از گرمازدگی با نوشیدن مایعات حاوی مقدار کمی نمک
مدیر گروه تغذیه بالینی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به افزایش تعریق در فصل تابستان و از دست دادن بخش قابل توجهی از آب و نمک بدن، بر ضرورت مصرف کافی مایعات در روزهای گرم سال تاکید کرد و گفت: برای جبران آب و املاح از دست رفته بدن بر اثر تعریق، مایعات مصرفی باید حاوی مقدار کمی نمک باشند تا تعادل الکترولیتهای بدن حفظ شده و خطر گرمازدگی کاهش یابد.
دکتر محمد صفریان با تاکید بر نقش تغذیه در تامین آب مورد نیاز بدن، افزود: مصرف میوههای آبدار مانند هندوانه، خیار و سایر میوههای فصل، در کنار نوشیدنیهای سنتی و طبیعی، میتواند به تأمین آب مورد نیاز بدن و پیشگیری از کمآبی کمک کند.
بیشنر بخوانید:
چگونه از گرمازدگی پیشگیری کنیم؟
پیشگیری از گرمازدگی با خنک نگه داشتن محیط زندگی
رییس گروه کاهش خطر بلایا و حوادث معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به اهمیت خنک نگه داشتن محیط زندگی در پیشگیری از گرمازدگی افزود: بسته نگه داشتن پنجرهها در طول روز، استفاده از پرده یا کرکره در صورت تابش مستقیم آفتاب به داخل منزل و باز کردن پنجرهها در ساعات شب که دمای هوا کاهش مییابد، میتواند به خنک شدن فضای خانه کمک کند.
دکتر محمدرضا جویا افزود: البته در محیطهایی که از دستگاه تهویه هوا استفاده میشود، درها و پنجرهها باید بسته بمانند.
وی با اشاره به این که استفاده از پنکههای برقی میتواند تا حدی احساس گرما را کاهش دهد، اما در دماهای بالاتر از ۳۵ درجه سانتیگراد تاثیر چندانی در پیشگیری از گرمازدگی ندارد بیان کرد: در چنین شرایطی استراحت در خنکترین اتاق خانه بهویژه در ساعات شب و مصرف کافی مایعات اهمیت بیشتری پیدا میکند.
پیشگیری از گرمازدگی با خنک نگه داشتن بدن
رییس گروه کاهش خطر بلایا و حوادث دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تاکید بر خنک نگه داشتن بدن برای پیشگیری از گرمازدگی گفت: دوش یا حمام آب خنک میتواند به کاهش دمای بدن کمک کند.
جویا با بیان این که پوشیدن لباسهای سبک، گشاد و روشن با الیاف طبیعی و استفاده از کلاه لبهدار و عینک آفتابی هنگام حضور در فضای باز نیز توصیه میشود، افزود: همچنین میتوان از حوله یا اسفنج خیس، کیسه آب سرد یا شستوشوی پاها با آب خنک استفاده کرد.
وی ادامه داد: افرادی که دارو مصرف میکنند نیز بهتر است درباره تنظیم دمای بدن و تعادل مایعات با پزشک خود مشورت کنند و داروها باید مطابق دستورالعمل درجشده روی بستهبندی و در دمای مناسب نگهداری شوند.
به گفته وی.رعایت اقدامات پیشگیرانه و نکات سادهای همچون خودداری از قرار دادن کودکان و سالمندان در خودروهای خاموش و پارکشده، پرهیز از حضور در فضای باز و انجام فعالیتهای بدنی سنگین در ساعات گرم روز، در سایه قرار گرفتن هنگام حضور در فضای باز، اجتناب از مصرف نوشیدنیهای بسیار شیرین در پیشگیری از گرمازدگی در روزهای گرم موثر است.
پیشگیری از گرمازدگی با پرهیز از پرخوری
مسوول برنامه طب ایرانی و مکمل معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان اینکه در طب سنتی ایرانی، گرمازدگی ناشی از غلبه کیفیت گرمی و خشکی در بدن دانسته میشود، گفت: هضم مواد غذایی در هوای گرم نسبت به هوای سرد کندتر انجام میشود و پرخوری میتواند مشکلات گوارشی ایجاد کند؛ از اینرو پرهیز از پرخوری و درهمخوری در این شرایط ضروری است.
پرخوری میتواند مشکلات گوارشی ایجاد کند؛ از اینرو پرهیز از پرخوری و درهمخوری در این شرایط ضروری است.
دکتر زهرا نیکاختر با تاکید بر پرهیز از مصرف غذاهای چرب، شیرین، پرادویه و سرخکردنی افزود: استفاده از غذاهای آبکی و انواع سوپ در روزهای گرم و افزودن مقدار کمی آبلیمو یا سرکه به آب یا غذا میتواند به کاهش تشنگی کمک کند.
وی ادامه داد: همچنین باید از مصرف چای پررنگ و قهوه برای پیشگیری از گرمازدگی خودداری شود و به جای آن از شربتهایی مانند سکنجبین، آبلیمو، گلاب و بیدمشک به همراه خاکشیر و تخم شربتی استفاده شود چرا که این نوشیدنیها به حفظ آب بدن کمک میکنند و گزینههای مناسبی برای فصل گرما هستند.
به گفته وی، استفاده از سبزیها و میوههایی مانند کاهو، اسفناج، کدو، هندوانه، خربزه، هلو و آلو نیز با تامین آب و املاح مورد نیاز بدن، در پیشگیری از گرمازدگی و حفظ تعادل مزاج موثر است.
راهکارهای رفع گرفتگی عضلانی و سردردهای ناشی از گرمازدگی
مدیر طب ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد در خصوص راهکارهای مقابله با آسیبهای ناشی از گرمای تابستان، بیان کرد: در صورت بروز گرفتگی عضلانی، نوشیدن یک نوشیدنی شور و خنک مانند دوغ توصیه میشود و در موارد خستگی گرمایی، استراحت در مکان خنک و مصرف آبمیوه طبیعی یا محلول قندی ـ نمکی (ORS) میتواند موثر باشد.
دکتر محمدرضا مهری در خصوص راهکارهای رفع سردردهای ناشی از گرما افزود: انتقال فرد به محیط خنک، استفاده از عطرهای خوش و خنک مانند گلاب، به، سیب، بنفشه و کافور و نیز بهکارگیری ضماد سرکه و گلاب بر سر، از جمله اقدامات توصیهشده است.
وی ادامه داد: نوشیدن عصارههای طبی نظیر عرق کاسنی، بید، بیدمشک، شربت عناب، آلو، نارنج، لیمو و سکنجبین، در کنار مصرف هندوانه، میتواند در کاهش این نوع سردردها موثر باشد.
به گفته وی، در موارد خوندماغ، علاوه بر فشار دادن بینی، استفاده از ضماد ختمی و سرکه بر سر پیشنهاد میشود و در صورت تداوم مشکل، تماس با اورژانس ضروری است.
بیشتر بخوانید:
توصیههای اورژانسی برای پرهیز از گرمازدگی؛ به طور منظم آب بنوشید
رفع تشنگی با مصرف شربتهای خنک
مدیر طب ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به برخی نکات رفتاری موثر در پیشگیری از کمآبی بدن عنوان کرد: برای رفع تشنگی، مصرف شربتهای خنک مانند آلبالو، خاکشیر، سکنجبین شکری، لیمو، بهلیمو، زرشک و عناب میتواند مفید باشد.
دکتر محمدرضا مهری با بیان این که برای کاهش احساس تشنگی میتوان از روشهای سادهای مانند نگه داشتن آلو بخارا یا تمرهندی در دهان استفاده کرد افزود: همچنین هنگام تشنگی نباید حجم زیادی از آب، بهخصوص آب بسیار سرد، بهصورت یکباره نوشیده شود.
وی ادامه داد: همچنین پرهیز از فعالیتهای شدید و سریع، محدود کردن تکلم زیاد بهویژه با صدای بلند و اجتناب از خوردن غذای داغ و نوشیدنیهای پررنگ مانند چای و قهوه، از جمله توصیههای مهم در این زمینه است.