سرزمين پهناور ايران با وجود دارا بودن هر چهار نوع اقليم گرم و خشك، گرم و مرطوب، معتدل و مرطوب و سرد، اما روي هم رفته با خشك بودن 85 درصد از مساحتش، سرزميني خشك و نيمه خشك محسوب ميشود. با اين حال يكي از بزرگترين تمدنهاي باستاني جهان و يكي از بزرگترين امپراتوريهاي جهان در همين اقليم شكل گرفته و از نخستين سرزمينهايي بوده كه از حدود 6 هزار سال پيش كشاورزي در آن آغاز شده و براي اولينبار دام پرورش داده. فناوري قنات يا كاريز حدود ۸۰۰ سال قبل از ميلاد مسيح در مناطقي از ايران گسترش داشته و سپس به ساير مناطق جهان رفته. سازههاي آبي شوشتر يك نمونه ديگر از فناوريهاي ايرانيان براي استفاده بهينه از آب بوده و با قدمتي بيش از 2 هزار سال سيستمي هيدروليكي متشكل از پلها، بندها، آبشارها، تونلها و كانالها دارد. حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پيش از ميلاد مسيح، تاريخ استفاده از آهن و ساير فلزات در ايران بوده. تاريخچه صنايع دستي در ايران نيز به هزاران سال پيش برميگردد. كاوشهاي باستاني در مناطقي مانند تپههاي سيلك كاشان، شهر سوخته سيستان و چغازنبيل خوزستان شواهدي از سفالگري، بافندگي و ابزارسازي را نشان ميدهد. پيدايش دولت ايلام يا سلسله ايلاميان را ۳۲۰۰ سال پيش از ميلاد به عنوان نخستين قدرت متمركز در فلات ايران دانستهاند و حدود ۵۵۰ سال قبل از ميلاد «كشوري» به نام «ايران» تاسيس شده و در همين دوران ايران اولين كشوري بوده كه سيستمهاي اداري ازجمله «چاپار» يا نامهرساني شخص به شخص و چيزي شبيه «پُست» امروزي داشته. اين تاريخچه مختصر و ذكر چند نمونه از صدها نمونه براي آن بود كه به گوشهاي از تاريخ، تمدن و فرهنگ ايران اشاره شود. حالا اگر تمامي جنگهايي كه از ۳۳۰۰ سال قبل يعني از زمان شكلگيري كشوري به نام «ايران» تاكنون را كه از سر گذرانده شده و تمامي شكستها و پيروزيهايي كه به دست آمده را هم اضافه كنيم مشخص ميشود آنچه اكنون و با همين مرزهاي امروزي به عنوان «كشور ايران» داريم، چگونه شكل گرفته؟ كافي است يك نمونه را مشاهده كنيم؛ نيشابور، دومين شهر بزرگ خطه خراسان، شهري آباد، سرسبز، زيبا و پرجمعيت، زماني در حمله مغول با خاك يكسان شده و حتي سگها و گربههاي شهر را هم كشته بودند. از خودمان بپرسيم چه عاملي باعث ماندگاري اين سرزمين بوده؟ به نظر نگارنده يكي از مهمترين دلايل، مولفهاي به نام «هوش» است.
در ستايش هوش ايرانيان
نسرین ضمیری
صاحبخبر -
∎