نیروی دریایی یمن روزگذشته مانع عبور دو نفتکش سعودی از دریای سرخ شد و آنها را مجبور به عقب نشینی به سمت کانال سوئز کرد. همچنین هشدار موثر نیروهای مسلح یمن به 6 فروند کشتی موجب انصراف آنان از حرکت به سمت عربستان شد. برگ برنده یمن در این رویارویی، توانایی آن در تبدیل یک درگیری منطقهای به یک بحران ژئواکونومیک با ابعاد جهانی است که میتواند معادلات قدرت را در منطقه به نفع خود تغییر دهد. حالا ۴.۵ میلیون بشکه نفتی که از بندر ینبع عربستان در ساحل دریای سرخ صادر میشود، در محاصره قرار گرفته است.
پس از هدف قرار دادن فرودگاه صنعا توسط عربستان سعودی و تجاوز به حریم هوایی یمن که با پاسخ متقابل نیروهای مسلح این کشور همراه بود، توجهها به سمت این احتمال معطوف شده است که نیروهای مسلح یمن فراتر از رویکرد «چشم در برابر چشم» به استراتژی «انتقام» برای 11 سال تجاوز و محاصره روی آورند و طبق برنامههای «نبرد موعود و جهاد مقدس»، تشدید همهجانبهای را در جبههها و محورهای مختلف آغاز کنند.
تواناییهای یمن امروز بر اساس موشکهای بالستیک، کروز، خوشهای و مافوق صوت، پهپادها، نیروی زمینی با تجربه انباشته شده از سال 2004 و نیروی دریایی است که موفقیت خود را در طول عملیات طوفان الاقصی ثابت کرد و قدرتمندترین کشورهای جهان را مجبور به فرار با ناوهای هواپیمابر و ناوگانهای خود از ترس غرق شدن در دریاهای سرخ و عربی کرد و مانع از ناوبری دشمن اسرائیلی از طریق دریای سرخ شد.
زیرساختهای انرژی سعودیها در بانک اهداف یمن
تأسیسات آرامکو و سابک، از جمله پالایشگاههای بزرگ در بقیق و ینبع، و همچنین زیرساختهای انرژی مانند نیروگاهها و شرکتهای پتروشیمی، علاوه بر هفت بندر بزرگ در دریای سرخ، اهداف استراتژیک بسیار حساسی محسوب میشوند.
هرگونه اختلال در این تأسیسات، عرضه جهانی نفت را 6 میلیون بشکه در روز تهدید میکند، به این معنی که هرگونه تشدید درگیری در یمن، اقتصاد بینالمللی را در حالت آمادهباش قرار میدهد و فشار جهانی را بر ریاض برای پایان دادن به جنگ، لغو محاصره و اشغال و جلوگیری از تشدید بیشتر درگیری در باب المندب اعمال میکند.
سناریوی بسته شدن همزمان تنگه هرمز و بابالمندب و فاجعه اقتصادی در جهان
بعد از جنگ منطقهای اخیر معادله تأمین انرژی در حال حاضر با دو خطر همزمان روبرو است که بر ترافیک در خطوط اصلی دریایی تأثیر میگذارد. تنگه هرمز مهمترین گذرگاه در سطح جهان است که روزانه حدود 20.9 میلیون بشکه نفت و 11.4 میلیارد فوت مکعب گاز طبیعی از آن عبور میکند.
این در حالی است که تنگه باب المندب از نظر اندازه با تنگه هرمز قابل مقایسه نیست و هر اختلالی در آن به دلیل تاثیرش بر مسیر حمل و نقل جهانی، بحران اقتصادی جهان را دوچندان میکند. بنابراین اگر تنگه هرمز و باب المندب به شکل همزمان بسته و یا دچار اختلال شوند این امر فاجعه بزرگی در حمل و نقل و اقتصاد دنیا ایجاد خواهد کرد.
علاوه بر این، سناریوی خفقان اقتصادی با تمرکز بر پالایشگاههای بزرگ نفت وجود دارد که منجر به فروپاشی موقت صادرات نفت عربستان خواهد شد. این به نوبه خود، هزینه بیمه دریایی و هزینههای انرژی جهانی را افزایش میدهد.
همچنین یک سناریوی دیگر این است که یمنیها همزمان با بستن تنگه باب المندب، بنادر عربستان را هدف قرار دهند که نبرد را به یک رویارویی فراگیر تبدیل میکند و با تعطیلی کامل بنادر عربستان همراه خواهد بود؛ همانند تعطیلی بندر ایلات در فلسطین اشغالی در جریان محاصره دریایی یمن ضد صهیونیستها برای حمایت از غزه.
برخی ناظران معتقدند که هدف قرار دادن فرودگاههای عربستان و تعطیلی آنها میتواند برای تجدید نظر این کشور در محاسباتش مقابل یمن کافی باشد؛ قبل از اینکه محاصره هوایی یمن ضد عربستان شامل همه فرودگاههای این کشور شده و به منابع انرژی و برق، ناوبری دریایی و جنگ بنادر گسترش یابد. اما در هر صورت باید منتظر ادامه تحولات، چه در سطح یمن و چه منطقه باشیم.
عرضه 7 درصد نفت جهانی در معرض خطر
البته انصارالله پیشتر توانایی خود را برای مختل کردن تردد دریایی در بابالمندب به اثبات رسانده است؛ بهگونهای که این جنبش بدون در اختیار داشتن خط ساحلی مجاور تنگه، بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ با استفاده از قایقهای کوچک، پهپادها و موشکها بیش از یکصد کشتی تجاری را هدف قرار داد و عبور از این مسیر باریک را برای بخش بزرگی از شرکتهای کشتیرانی پرهزینه و مخاطرهآمیز کرد. در همین زمینه آلیسون مینور، کارشناس مسائل غرب آسیا در شورای آتلانتیک معتقد است که مقاومت یمن توانست در برابر سعودیها و آمریکاییها، توانایی و اراده خود را برای اعمال کنترل بر بابالمندب و دریای سرخ، به اثبات برساند. او تأکید میکند که «انصارلله اهرم فشار کارآمدی برای اعمال فشار بر اقتصاد جهانی در اختیار دارد و از این طریق میتواند منافع یمن را تقویت کند. اکنون اعلام محاصره عربستان، روزانه بیش از هفت میلیون بشکه نفت عبوری از بابالمندب، معادل حدود هفت درصد عرضه جهانی، را در معرض خطر قرار داده است. هرچند انصارالله هنوز دامنه دقیق اهداف خود را مشخص نکرده، هدف اعلامشده آن برای محاصره بنادر سعودی میتواند به معنای قرار گرفتن تمام کشتیهای عازم این بنادر یا حامل نفت عربستان در دایره تهدید باشد؛ ابهامی که بهتنهایی میتواند ریسک کشتیرانی، هزینه بیمه و فشار بر بازار جهانی انرژی را بهشدت افزایش دهد.»
در این زمینه خبرگزاری رویترز بهنقل از منابع سعودی گزارش داد که عربستان تهدید یمنیها برای بستن تنگه بابالمندب را جدی میگیرد و میداند که صنعا از قابلیتهای نظامی قابلتوجهی برخوردار است که میتواند آن را قادر به بستن تنگه راهبردی بابالمندب کند؛ تنگهای که اهمیت دریایی آن با آشفتگی ژئوپولیتیکی مداوم در تنگه هرمز افزایش یافته است.
بهنظر میرسد که استفاده یمنیها از کارت تنگه بابالمندب، در چارچوب استراتژی بازدارندگی که اخیراً توسط جنبش انصارالله ترسیم شده، قریبالوقوع است، این اتفاق در صورتی رخ خواهد داد که عربستان سعودی از اجرای خواستههای بشردوستانه مطرحشده توسط این جنبش خودداری کند.
رهبری انصارالله و مشخصاً سید عبدالملک بدرالدین الحوثی در سخنرانی اخیر خود صراحتاً تهدید کرد که در صورت عدم برآوردهشدن خواستههای یمنیها در شکستن محاصره و بازپسگیری حقوق آنها، یمن به جنگ علنی متوسل خواهد شد.
اگر این سناریو محقق شود، اقتصاددانان در صنعا تخمین میزنند که قیمت نفت میتواند به بیش از 150 دلار در هر بشکه افزایش یابد، همچنین جلوگیری از عبور صادرات نفت عربستان سعودی که بیش از 7 میلیون بشکه در روز است و از طریق خط لوله شرق ـ غرب که نفت را از استان شرقی این پادشاهی به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند، منتقل میشود، مستقیماً بر بودجه عمومی عربستان سعودی که از میلیاردها دلار درآمد نفتی ماهانه تأمین میشود، تأثیر خواهد گذاشت. بسته شدن تنگه بابالمندب همچنین بحران عرضه را تشدید میکند، بهویژه ازآنجایی که عربستان یکی از بزرگترین صادرکنندگان نفت جهان است و توقف صادرات آن حتی برای چند روز میتواند منجر به تنگناها و افزایش قیمتها در بازارهای جهانی نفت شود.
چگونه یمن میتواند اقتصاد جهان را به لرزه بیندازد؟
برگ برنده انصارالله
صاحبخبر -
∎