به گزارش خبرآنلاین،شت پیشخوان مراکز درمان اعتیاد، نسخه‌هایی رد و بدل می‌شود که برای هزاران بیمار، تنها چند قلم دارو نیست. بخشی از مسیر بازگشت به زندگی است. حالا اما کمبود و گرانی برخی داروهای درمان اعتیاد، این مسیر را با مانعی تازه روبه‌رو کرده است.

هفت صبح در خبری نوشت:موضوعی که به گفته درمانگران، می‌تواند فراتر از یک مشکل دارویی، تداوم درمان بیماران را تهدید کند. جرقه این گزارش، هشدار رئیس کانون صنفی انجمن‌های درمانگران اعتیاد درباره وضعیت داروهای درمان اعتیاد بود. هشداری که از کمبود متادون ۴۰ میلی‌گرمی، کاهش دسترسی به شربت تنتور اپیوم (OT) و افزایش قیمت بوپرنورفین خبر می‌داد. به گفته او، ادامه این وضعیت نه‌تنها روند درمان بیماران را مختل می‌کند، بلکه مراکز درمان اعتیاد را نیز با مشکلات جدید روبه‌رو خواهد کرد. موضوعی که می‌تواند بیماران، خانواده‌ها و حتی نظام درمان اعتیاد را تحت تاثیر قرار دهد.

هر ماه استرس دارم که دارو پیدا بشود یا نه

سه سال از زمانی که سعید تصمیم گرفت مصرف مواد را کنار بگذارد می‌گذرد. حالا سر کار می‌رود، کنار خانواده‌اش زندگی می‌کند و به هفت‌صبح می‌گوید درمان دارویی، مهم‌ترین چیزی بوده که کمک کرده، زندگی‌اش را دوباره بسازد. اما چند ماهی است نگرانی تازه‌ای پیدا کرده است. می‌گوید که چند بار شده برای پیدا کردن دارو به چند مرکز مختلف سر بزنم. هر بار که می‌روم، اولین چیزی که از خودم می‌پرسم این است که نکند امروز دارو نباشد. یک بار هم به خاطر افزایش قیمت، تصمیم گرفتم مصرف دارو را کمتر کنم اما پزشکم از این کار منصرفم کرد. اگر خودسرانه دوز دارو را کم کنم، ممکن است تمام زحمتی که برای درمان کشیده‌ام از بین برود. از آن روز به بعد، بیشتر از گرانی، از این می‌ترسم که یک روز بروم و بگویند دارو تمام شده است. کسی که وارد مسیر درمان می‌شود، بیش از هر چیز به ثبات نیاز دارد. وقتی هر ماه استرس داری که دارویت پیدا می‌شود یا نه، آرامش نداری. همین استرس آدم را خسته می‌کند.

آخر ماه باید بین خرج خانه و دارو یکی را انتخاب کنم

برای محمود، مشکل فقط پیدا شدن دارو نیست. هزینه درمان هم هر ماه سنگین‌تر می‌شود. او که کارگر ساختمانی است، به هفت‌صبح می‌گوید:«درآمدم از قبل هم زیاد نبود، اما حالا افزایش قیمت دارو، حساب و کتاب زندگی‌ام را به هم ریخته است. تا چند ماه پیش هزینه دارو را از حقوقم کنار می‌گذاشتم و تمام می‌شد. حالا بعضی ماه‌ها باید حساب کنم اول اجاره خانه را بدهم یا دارو بخرم. اگر بچه مریض شود یا خرج غیرمنتظره‌ای پیش بیاید، واقعاً نمی‌دانم باید چه کار کنم. سخت‌ترین بخش ماجرا، فشار مالی نیست». احساسی است که این فشار ایجاد می‌کند. وقتی برای ادامه درمان باید از خانواده پول قرض بگیری، حس می‌کنی دوباره سربار شده‌ای. آدمی که تصمیم گرفته زندگی‌اش را عوض کند، دوست ندارد هر ماه نگران پول دارویش باشد.

کمبود؛ واقعیت یا بزرگنمایی؟

اگرچه بحث کمبود و گرانی داروهای درمان اعتیاد در هفته‌های اخیر دوباره بر سر زبان‌ها افتاده اما از نگاه برخی کارشناسان، آنچه امروز به عنوان بحران از آن یاد می‌شود، نتیجه روندی است که سال‌ها قبل قابل پیش‌بینی بود. سعید صفاتیان، مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، ریشه این بحران‌ها را تنها در افزایش قیمت دارو نمی‌بیند و به «هفت صبح» می‌گوید که مجموعه‌ای از عوامل از جمله افزایش قیمت مواد اولیه دارویی، کاهش دسترسی به ماده اولیه تولید شربت تریاک و ناهماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، نظام درمان اعتیاد را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است.

به گفته او، متادون که پرمصرف‌ترین داروی درمان اعتیاد در کشور به شمار می‌رود، وابستگی مستقیمی به مواد اولیه وارداتی دارد و افزایش هزینه تامین این مواد، قیمت نهایی دارو را نیز بالا برده است. در حال حاضر بین ۸۰۰ هزار تا یک میلیون نفر در کشور مصرف‌کننده متادون هستند. وقتی قیمت مواد اولیه بالا می‌رود، طبیعی است که هزینه تولید و در نهایت قیمت دارو هم افزایش پیدا کند.او در ادامه، وضعیت شربت تنتور اپیوم  را متفاوت می‌داند و ریشه این مشکل را در تحولات افغانستان جست‌وجو می‌کند. به گفته صفاتیان، کاهش کشت خشخاش پس از روی کار آمدن طالبان، باعث افت کشفیات تریاک در ایران شده و همین موضوع، تولید شربت تریاک را با محدودیت روبه‌رو کرده است.

از سال‌ها قبل این هشدار را به کارشناسان داده بودم که اگر تولید تریاک در افغانستان کاهش پیدا کند، ماده اولیه تولید شربت تریاک هم در کشور با مشکل مواجه می‌شود. اما این هشدارها جدی گرفته نشد و امروز نتیجه آن را می‌بینیم. این وضعیت صرفاً نتیجه تحولات منطقه نیست و بخشی از آن به نبود برنامه‌ریزی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول بازمی‌گردد. او با انتقاد از عملکرد وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو می‌گوید که هشدارها درباره احتمال کمبود این داروها از سال‌ها قبل مطرح شده بود، اما برای مدیریت این شرایط و پیش‌بینی راهکارهای جایگزین، اقدام موثری صورت نگرفت. اکنون این دستگاه‌ها باید درباره چرایی شکل‌گیری این وضعیت پاسخگو باشند.

مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تاکید می‌کند که پیامد این وضعیت، تنها افزایش قیمت چند قلم دارو نیست. به گفته او، امروز حدود یک‌ونیم میلیون نفر تحت پوشش ۱۱ هزار مرکز درمان اعتیاد در کشور قرار دارند و نزدیک به ۳۵ هزار نفر در این مراکز فعالیت می‌کنند. او یادآور می‌شود که ایران از نظر پوشش درمان اعتیاد، در میان پنج کشور نخست جهان قرار دارد و هرگونه اختلال در تامین دارو، این شبکه گسترده درمان را با خطر مواجه می‌کند.
صفاتیان هشدار می‌دهد که وقتی بیمار دیگر نتواند دارویش را تهیه کند، به تدریج از سیستم درمان خارج می‌شود. بسیاری از این افراد برای تامین نیاز خود، به سمت مواد ارزان‌تر اما پرخطرتر مانند هروئین، شیشه یا حتی مصرف تزریقی می‌روند. این فقط مشکل یک بیمار نیست، تغییری در الگوی مصرف مواد است که می‌تواند هزینه‌های سنگینی به نظام سلامت و جامعه تحمیل کند.

او همچنین از وضعیت مراکز درمان اعتیاد ابراز نگرانی می‌کند و می‌گوید که افزایش قیمت دارو و کاهش توان مالی بیماران، مراجعه به مراکز را کاهش داده و برخی مراکز باسابقه را در آستانه تعطیلی قرار داده است.یکی دیگر از نگرانی‌های صفاتیان، برنامه انتقال داروهای درمان اعتیاد از مراکز درمانی به داروخانه‌هاست. موضوعی که به اعتقاد او، روند درمان را از رویکرد جامع خود دور می‌کند.او تاکید می‌کند که دارو فقط ۲۰درصد درمان اعتیاد است. ۸۰ درصد درمان به روان‌شناسی، مددکاری، پیگیری مستمر و ارتباط پزشک با بیمار مربوط می‌شود. اگر بیمار فقط برای گرفتن دارو به داروخانه مراجعه کند، بخش مهمی از فرایند درمان حذف خواهد شد.او در پایان هشدار می‌دهد که اگر برای تامین پایدار داروهای درمان اعتیاد و حفظ بیماران در چرخه درمان، تصمیم‌های فوری گرفته نشود، چالش امروز تنها به کمبود چند قلم دارو محدود نخواهد ماند و می‌تواند در ماه‌های آینده، خود را در قالب افزایش مصرف مواد پرخطر، تضعیف مراکز درمان اعتیاد و عقب‌گرد در دستاوردهای دو دهه گذشته کشور در حوزه درمان اعتیاد نشان دهد.

روزنامه هفت صبح نوشت: پشت پیشخوان مراکز درمان اعتیاد، نسخه‌هایی رد و بدل می‌شود که برای هزاران بیمار، تنها چند قلم دارو نیست. بخشی از مسیر بازگشت به زندگی است. حالا اما کمبود و گرانی برخی داروهای درمان اعتیاد، این مسیر را با مانعی تازه روبه‌رو کرده است. موضوعی که به گفته درمانگران، می‌تواند فراتر از یک مشکل دارویی، تداوم درمان بیماران را تهدید کند. جرقه این گزارش، هشدار رئیس کانون صنفی انجمن‌های درمانگران اعتیاد درباره وضعیت داروهای درمان اعتیاد بود. هشداری که از کمبود متادون ۴۰ میلی‌گرمی، کاهش دسترسی به شربت تنتور اپیوم (OT) و افزایش قیمت بوپرنورفین خبر می‌داد. به گفته او، ادامه این وضعیت نه‌تنها روند درمان بیماران را مختل می‌کند، بلکه مراکز درمان اعتیاد را نیز با مشکلات جدید روبه‌رو خواهد کرد. موضوعی که می‌تواند بیماران، خانواده‌ها و حتی نظام درمان اعتیاد را تحت تاثیر قرار دهد.

هر ماه استرس دارم که دارو پیدا بشود یا نه

سه سال از زمانی که سعید تصمیم گرفت مصرف مواد را کنار بگذارد می‌گذرد. حالا سر کار می‌رود، کنار خانواده‌اش زندگی می‌کند و به هفت‌صبح می‌گوید درمان دارویی، مهم‌ترین چیزی بوده که کمک کرده، زندگی‌اش را دوباره بسازد. اما چند ماهی است نگرانی تازه‌ای پیدا کرده است. می‌گوید که چند بار شده برای پیدا کردن دارو به چند مرکز مختلف سر بزنم. هر بار که می‌روم، اولین چیزی که از خودم می‌پرسم این است که نکند امروز دارو نباشد. یک بار هم به خاطر افزایش قیمت، تصمیم گرفتم مصرف دارو را کمتر کنم اما پزشکم از این کار منصرفم کرد. اگر خودسرانه دوز دارو را کم کنم، ممکن است تمام زحمتی که برای درمان کشیده‌ام از بین برود. از آن روز به بعد، بیشتر از گرانی، از این می‌ترسم که یک روز بروم و بگویند دارو تمام شده است. کسی که وارد مسیر درمان می‌شود، بیش از هر چیز به ثبات نیاز دارد. وقتی هر ماه استرس داری که دارویت پیدا می‌شود یا نه، آرامش نداری. همین استرس آدم را خسته می‌کند.

آخر ماه باید بین خرج خانه و دارو یکی را انتخاب کنم

برای محمود، مشکل فقط پیدا شدن دارو نیست. هزینه درمان هم هر ماه سنگین‌تر می‌شود. او که کارگر ساختمانی است، به هفت‌صبح می‌گوید:«درآمدم از قبل هم زیاد نبود، اما حالا افزایش قیمت دارو، حساب و کتاب زندگی‌ام را به هم ریخته است. تا چند ماه پیش هزینه دارو را از حقوقم کنار می‌گذاشتم و تمام می‌شد. حالا بعضی ماه‌ها باید حساب کنم اول اجاره خانه را بدهم یا دارو بخرم. اگر بچه مریض شود یا خرج غیرمنتظره‌ای پیش بیاید، واقعاً نمی‌دانم باید چه کار کنم. سخت‌ترین بخش ماجرا، فشار مالی نیست». احساسی است که این فشار ایجاد می‌کند. وقتی برای ادامه درمان باید از خانواده پول قرض بگیری، حس می‌کنی دوباره سربار شده‌ای. آدمی که تصمیم گرفته زندگی‌اش را عوض کند، دوست ندارد هر ماه نگران پول دارویش باشد.

کمبود؛ واقعیت یا بزرگنمایی؟

اگرچه بحث کمبود و گرانی داروهای درمان اعتیاد در هفته‌های اخیر دوباره بر سر زبان‌ها افتاده اما از نگاه برخی کارشناسان، آنچه امروز به عنوان بحران از آن یاد می‌شود، نتیجه روندی است که سال‌ها قبل قابل پیش‌بینی بود. سعید صفاتیان، مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر، ریشه این بحران‌ها را تنها در افزایش قیمت دارو نمی‌بیند و به «هفت صبح» می‌گوید که مجموعه‌ای از عوامل از جمله افزایش قیمت مواد اولیه دارویی، کاهش دسترسی به ماده اولیه تولید شربت تریاک و ناهماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، نظام درمان اعتیاد را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است.

به گفته او، متادون که پرمصرف‌ترین داروی درمان اعتیاد در کشور به شمار می‌رود، وابستگی مستقیمی به مواد اولیه وارداتی دارد و افزایش هزینه تامین این مواد، قیمت نهایی دارو را نیز بالا برده است. در حال حاضر بین ۸۰۰ هزار تا یک میلیون نفر در کشور مصرف‌کننده متادون هستند. وقتی قیمت مواد اولیه بالا می‌رود، طبیعی است که هزینه تولید و در نهایت قیمت دارو هم افزایش پیدا کند.او در ادامه، وضعیت شربت تنتور اپیوم  را متفاوت می‌داند و ریشه این مشکل را در تحولات افغانستان جست‌وجو می‌کند. به گفته صفاتیان، کاهش کشت خشخاش پس از روی کار آمدن طالبان، باعث افت کشفیات تریاک در ایران شده و همین موضوع، تولید شربت تریاک را با محدودیت روبه‌رو کرده است.

از سال‌ها قبل این هشدار را به کارشناسان داده بودم که اگر تولید تریاک در افغانستان کاهش پیدا کند، ماده اولیه تولید شربت تریاک هم در کشور با مشکل مواجه می‌شود. اما این هشدارها جدی گرفته نشد و امروز نتیجه آن را می‌بینیم. این وضعیت صرفاً نتیجه تحولات منطقه نیست و بخشی از آن به نبود برنامه‌ریزی و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول بازمی‌گردد. او با انتقاد از عملکرد وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو می‌گوید که هشدارها درباره احتمال کمبود این داروها از سال‌ها قبل مطرح شده بود، اما برای مدیریت این شرایط و پیش‌بینی راهکارهای جایگزین، اقدام موثری صورت نگرفت. اکنون این دستگاه‌ها باید درباره چرایی شکل‌گیری این وضعیت پاسخگو باشند.

مدیرکل پیشین درمان ستاد مبارزه با مواد مخدر تاکید می‌کند که پیامد این وضعیت، تنها افزایش قیمت چند قلم دارو نیست. به گفته او، امروز حدود یک‌ونیم میلیون نفر تحت پوشش ۱۱ هزار مرکز درمان اعتیاد در کشور قرار دارند و نزدیک به ۳۵ هزار نفر در این مراکز فعالیت می‌کنند. او یادآور می‌شود که ایران از نظر پوشش درمان اعتیاد، در میان پنج کشور نخست جهان قرار دارد و هرگونه اختلال در تامین دارو، این شبکه گسترده درمان را با خطر مواجه می‌کند.
صفاتیان هشدار می‌دهد که وقتی بیمار دیگر نتواند دارویش را تهیه کند، به تدریج از سیستم درمان خارج می‌شود. بسیاری از این افراد برای تامین نیاز خود، به سمت مواد ارزان‌تر اما پرخطرتر مانند هروئین، شیشه یا حتی مصرف تزریقی می‌روند. این فقط مشکل یک بیمار نیست، تغییری در الگوی مصرف مواد است که می‌تواند هزینه‌های سنگینی به نظام سلامت و جامعه تحمیل کند.

او همچنین از وضعیت مراکز درمان اعتیاد ابراز نگرانی می‌کند و می‌گوید که افزایش قیمت دارو و کاهش توان مالی بیماران، مراجعه به مراکز را کاهش داده و برخی مراکز باسابقه را در آستانه تعطیلی قرار داده است.یکی دیگر از نگرانی‌های صفاتیان، برنامه انتقال داروهای درمان اعتیاد از مراکز درمانی به داروخانه‌هاست. موضوعی که به اعتقاد او، روند درمان را از رویکرد جامع خود دور می‌کند.او تاکید می‌کند که دارو فقط ۲۰درصد درمان اعتیاد است. ۸۰ درصد درمان به روان‌شناسی، مددکاری، پیگیری مستمر و ارتباط پزشک با بیمار مربوط می‌شود. اگر بیمار فقط برای گرفتن دارو به داروخانه مراجعه کند، بخش مهمی از فرایند درمان حذف خواهد شد.او در پایان هشدار می‌دهد که اگر برای تامین پایدار داروهای درمان اعتیاد و حفظ بیماران در چرخه درمان، تصمیم‌های فوری گرفته نشود، چالش امروز تنها به کمبود چند قلم دارو محدود نخواهد ماند و می‌تواند در ماه‌های آینده، خود را در قالب افزایش مصرف مواد پرخطر، تضعیف مراکز درمان اعتیاد و عقب‌گرد در دستاوردهای دو دهه گذشته کشور در حوزه درمان اعتیاد نشان دهد.

۲۳۳۲۱۷