سوگواره دانشجویی «طنین آزادگی» که به همت معاونت ترویج و توسعه سازمان قرآنی دانشجویان جهاددانشگاهی برگزار می‌شود از شنبه، ۲۷ تیرماه آغاز به کار کرده و با هدف ترویج معارف عاشورایی، تبیین مفاهیم قرآنی و تقویت بصیرت دینی در میان دانشجویان، مجموعه‌ای از برنامه‌های علمی، فرهنگی و هنری را ارائه خواهد کرد. از جمله اهداف این رویداد می‌توان به تبیین الگوی عملی توبه و بازگشت به حق از زندگی حُر بن یزید ریاحی، ارتباط مفاهیم قرآنی با تصمیم‌گیری اخلاقی در شرایط بحرانی و تقویت بصیرت دینی در مواجهه با آزمون‌های زندگی مدرن اشاره کرد.

سوگواره «طنین آزادگی» در بخش‌های مختلفی برگزار می‌شود که یکی از این بخش‌ها سخنرانی‌های کوتاه سجاد مهدی‌زاده، عضو هیئت‌علمی دانشگاه امام صادق(ع) ‌با موضوع «درس‌های اخلاقی از زندگی حُر بن یزید ریاحی» است. در ادامه قسمت اول این گفتارها را با هم می‌بینیم و می‌خوانیم. 

در این جلسه قصد داریم درباره تاریخ سخن بگوییم؛ تاریخی که بسیاری از ما مطالبی درباره آن در روضه‌ها، گفت‌وگوهای دوستانه، محافل خانوادگی و منابع مختلف شنیده‌ایم و اطلاعاتی از آن در ذهن داریم، اما متأسفانه گاهی به‌سادگی از کنار آن عبور کرده‌ایم.  یکی از این موضوعات تاریخی، واقعه‌ای است که در جریان عاشورا برای حر بن یزید ریاحی رخ داد. جناب حر در تاریخ به‌عنوان نماد یک انسان توبه‌کار شناخته می‌شود. معمولاً او را فردی می‌شناسیم که در برابر امام حسین(ع) ایستاد، مسیر حرکت ایشان را مسدود کرد و حتی شرایطی را فراهم ساخت که کاروان امام(ع) به سرزمین کربلا هدایت شود. سپس، در آخرین روز، آخرین ساعت و آخرین لحظات از مسیر پیشین خود بازگشت.  

این مطالب را بارها در روضه‌ها شنیده‌ایم، به آن توسل جسته‌ایم و معمولاً تلاش کرده‌ایم از این ماجرا برای ایجاد حال و هوای معنوی بهره ببریم. اما بیایید اندکی عمیق‌تر به این موضوع بنگریم. به ما توصیه شده است که هنگام مطالعه تاریخ، نگاه عبرت‌آموز داشته باشیم. عبرت به چه معناست؟ یکی از معانی عبرت «عبور کردن» است. همان‌گونه که وقتی خوابی می‌بینیم، می‌پرسند تعبیر آن چیست؛ تعبیر خواب یعنی عبور از ظاهر آنچه دیده‌ایم و رسیدن به لایه‌ای عمیق‌تر از معنا. در مطالعه تاریخ و شناخت شخصیت‌های تاریخی نیز به چنین نگاهی نیاز داریم؛ باید از ظاهر وقایع عبور کنیم و به لایه‌های عمیق‌تر آن برسیم تا ببینیم چه اتفاقی برای این افراد رخ داده است. 

در روایتی از امیرالمؤمنین(ع) آمده است که می‌فرمایند: «گویا تاریخ را دیده‌ام و با اهل آن زندگی کرده‌ام». بنابراین، بیایید در بررسی شخصیت‌ها و رخدادهای تاریخی با چنین نگاهی وارد شویم.  جناب حر را معمولاً به‌عنوان فردی توبه‌کار می‌شناسیم؛ اما آیا توبه مفهومی ساده است؟ آیا نمی‌توان مفاهیم و ابعاد دیگری را نیز در این ماجرا مشاهده کرد؟ به نظر می‌رسد موضوعاتی مانند شجاعت، تأثیر موقعیت، جرئت تغییر، مواجهه با ترس‌ها و بسیاری از مفاهیم دیگر نیز در این واقعه قابل بررسی باشند. 

در گفت‌وگویی که با یکدیگر خواهیم داشت، تلاش می‌کنیم برخی از این مفاهیم را بیشتر مورد بررسی قرار دهیم. با این حال، به نظر می‌رسد به‌جای آنکه تنها مفهوم توبه را محور بحث قرار دهیم (هرچند که توبه مفهومی ارزشمند و بسیار پرتکرار در زندگی ماست) شایسته است مفهوم دیگری را نیز در کنار آن بررسی کنیم و آن تصمیم‌گیری است.  

شاید یکی از مهمترین مسائل زندگی روزمره ما در موقعیت‌های مختلف، مسئله تصمیم‌گیری باشد. این موضوع آن‌قدر اهمیت دارد که اگر در آن دچار خطا شویم، پیامدهای منفی بسیاری در زندگی ما پدید می‌آید و اتفاقاً بسیاری از مشکلات زندگی خود را به تصمیم‌های نادرست نسبت می‌دهیم.  بنابراین، بیایید بررسی کنیم که تصمیم‌گیری جناب حر چگونه شکل گرفت؛ با چه موانعی روبه‌رو شد، با چه عواملی به مبارزه برخاست و چگونه این مواجهه سبب شد که از وضعیت پیشین خود عبور کند. 

اگر با دقت به شخصیت جناب حر نگاه کنیم، درمی‌یابیم که او فردی عادی نبوده است. بسیاری از ما در طول زندگی تغییر مسیر می‌دهیم؛ برای مثال، شغل خود را تغییر می‌دهیم، رشته تحصیلی خود را جابجا می‌کنیم، یا از دوستی که احساس می‌کنیم همراه مناسبی نیست فاصله می‌گیریم. اما هرچه در زندگی پیش می‌رویم و تصمیم‌های ما اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند، بازگشت از آن تصمیم‌ها نیز دشوارتر می‌شود.  

اجازه دهید در این بخش نخست، اندکی درباره این موضوع صحبت کنیم که اگر از جناب حر و توبه او سخن می‌گوییم، باید بدانیم که حر یک انسان عادی نبوده، بلکه شخصیتی برجسته و ممتاز بوده است. در روز عاشورا، هنگامی که دچار تردید شد و تصمیم گرفت بازگردد، یکی از همراهان به او گفت: «ای حر، چرا می‌لرزی؟ تاکنون تو را با چنین حالی ندیده بودم. اگر قرار باشد نام شجاعان کوفه برده شود، بی‌تردید تو یکی از آنان هستی». حر، فرمانده‌ای کارآزموده، جنگاوری شجاع و انسانی موفق بود که در جایگاه اجتماعی و نظامی خود تثبیت شده بود. اگر چنین انسانی تصمیم می‌گیرد مسیر زندگی خود را تغییر دهد، بی‌تردید با رخدادی بسیار بزرگ و سرنوشت‌ساز روبه‌رو هستیم. در بخش‌های بعد، بیشتر درباره این تصمیم بزرگ و ابعاد مختلف آن با یکدیگر گفت‌وگو خواهیم کرد.