روانشناسان معتقدند مغز انسان برای صرفهجویی در زمان و انرژی، معمولاً سادهترین مسیر را انتخاب میکند. به همین دلیل، پذیرش یک خبر بدون بررسی، آسانتر از راستیآزمایی آن است.
از سوی دیگر، شایعهها اغلب با احساساتی مانند ترس، خشم یا شگفتی همراه هستند. این هیجانها قدرت تحلیل منطقی را کاهش داده و احتمال پذیرش و انتشار خبر را افزایش میدهند.
همچنین اگر یک خبر از سوی افراد متعددی بازنشر شود، ذهن انسان بهاشتباه آن را معتبرتر تصور میکند؛ پدیدهای که در روانشناسی با عنوان «اثر تأیید اجتماعی» شناخته میشود.
در شرایط نامطمئن نیز افراد تمایل دارند هر اطلاعاتی را که احساس آگاهی و کنترل بیشتری به آنها میدهد، بپذیرند؛ حتی اگر آن اطلاعات تأیید نشده باشد.
چگونه در برابر شایعه مقاومت کنیم؟
برای جلوگیری از انتشار اخبار نادرست، رعایت چند اصل ساده، اما مؤثر توصیه میشود:
قانون تأخیر: پیش از انتشار هر خبر، کمی صبر کنید. اگر خبر اهمیت داشته باشد، توسط منابع معتبر نیز منتشر خواهد شد.
قانون دو منبع: تا زمانی که دستکم دو منبع معتبر، خبر را تأیید نکردهاند، آن را باور یا بازنشر نکنید.
بررسی عکس و فیلم: قدیمی یا جدید بودن تصاویر، محل وقوع، زمان ثبت و منبع انتشار آنها را بررسی کنید.
سؤال بپرسید: منتشرکننده خبر کیست؟ منبع اصلی کدام است؟ آیا رسانههای معتبر نیز آن را منتشر کردهاند؟
احساسات خود را کنترل کنید: اگر خبری بیش از حد ترسناک، خشمبرانگیز یا هیجانانگیز است، پیش از هر اقدامی کمی مکث کنید؛ زیرا ممکن است هدف آن، تحریک احساسات مخاطب باشد.
گسترش سواد رسانهای و تقویت تفکر نقادانه، یکی از مؤثرترین راهکارها برای مقابله با شایعات و اخبار جعلی است. هر یک از ما با کمی دقت و مسئولیتپذیری در انتشار محتوا، میتوانیم نقش مهمی در کاهش گردش اطلاعات نادرست و افزایش آرامش و آگاهی جامعه ایفا کنیم.