به گزارش ایرنا، دشت کلچات سالهاست یکی از منابع اصلی تأمین آب آشامیدنی خاش به شمار میرود، اما خشکسالیهای پیاپی، افت سطح آبهای زیرزمینی و افزایش نیاز مصرف، ظرفیت این دشت را کاهش داده، در چنین شرایطی، تنها یافتن منابع جدید پاسخگوی نیاز نیست؛ بخشی از آب تولید شده نیز پیش از رسیدن به مخازن و شبکه توزیع از دست میرود؛ موضوعی که اصلاح خطوط انتقال را به اندازه حفر چاههای جدید بااهمیت کرده است.
بازدید میدانی استاندار سیستان و بلوچستان از پروژههای آبرسانی خاش، تنها بررسی روند پیشرفت چند طرح عمرانی نبود؛ این بازدید تصویری از زنجیرهای از پروژهها را پیش روی مسئولان قرار داد که از کلچات آغاز میشود، به کارواندر میرسد و در نهایت قرار است آب را با پایداری بیشتر به شهر خاش و دهها روستای اطراف برساند.
در این بازدید، علاوه بر روند اجرای پروژهها، وضعیت منابع آب، میزان هدررفت شبکه، ظرفیت چاههای موجود و برنامههای پیشبینی شده برای افزایش تولید و انتقال آب نیز بررسی شد؛ مجموعهای از اقداماتی که قرار است بخشی از تنش آبی این منطقه را کاهش دهد.
استاندار سیستان و بلوچستان روز جمعه در جریان این بازدید، با اشاره به شرایط منابع آبی استان، اظهار کرد: حل مسئله آب تنها با اجرای پروژههای جدید امکانپذیر نیست و همزمان باید اصلاح شبکه، مدیریت مصرف و استفاده از روشهای نوین نیز در دستور کار قرار گیرد.
منصور بیجار با ارزشمند خواندن قطرات آب، بر پیشگیری از هدر رفت آب اشاره کرد و افزود: کاهش هدررفت آب باید در کنار اجرای طرحهای انتقال و توسعه منابع دنبال شود.
وی ادامه داد: سیستان و بلوچستان همزمان با اجرای طرحهای عمرانی، باید به سمت اصلاح الگوی مصرف، بازچرخانی آب و توسعه شبکه فاضلاب نیز حرکت کند، زیرا با افزایش جمعیت و کاهش منابع زیرزمینی، اتکا به حفر چاههای جدید به تنهایی پاسخگوی نیاز آینده نخواهد بود.
استاندار سیستان و بلوچستان با اشاره به هزینههای تأمین آب در برخی نقاط استان گفت: امروز در مواردی آب با بهای هر مترمکعب ۲۸ هزار تومان خریداری میشود، اما با تعرفهای بسیار پایینتر در اختیار مشترکان قرار میگیرد؛ موضوعی که ضرورت مدیریت مصرف و کاهش هدررفت را بیش از گذشته نشان میدهد.
وی مقابله با انشعابات غیرمجاز، انجام مطالعات جامع منابع آب و هماهنگی میان دستگاههای متولی را از دیگر ضرورتهای این حوزه برشمرد و افزود: باید برنامهای تدوین شود که در آن توسعه منابع جدید، اصلاح شبکه، مدیریت مصرف و استفاده از ظرفیت بازچرخانی آب به صورت همزمان دیده شود.
بیجار با اشاره به اجرای ۴۶۰ پروژه آبی در نقاط مختلف استان گفت: حجم سرمایهگذاری انجام شده در این بخش قابل توجه است، اما پایداری این اقدامات به همراهی مردم در مصرف بهینه آب و اصلاح زیرساختها وابسته خواهد بود.
اصلاح شبکه؛ نخستین گام برای افزایش آب خاش
آنچه استاندار بر ضرورت آن تأکید کرد، اکنون در بخشی از شبکه آبرسانی خاش در حال اجراست؛ پروژهای که به گفته مسئولان آبفا، نتیجه آن تنها تعویض چند کیلومتر لوله نیست، بلکه بازگرداندن بخشی از آب هدررفته به مدار تأمین شهر است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان با تشریح جزئیات طرحهای در حال اجرا، نقطه آغاز برنامه افزایش ظرفیت آب خاش را دشت کلچات دانست؛ منطقهای که سالها بار اصلی تأمین آب این شهرستان را بر دوش کشیده، اما افت منابع زیرزمینی، بهرهبرداری از آن را با محدودیت روبهرو کرده است.
فرهاد سرگلزایی گفت: بررسیهای فنی نشان داد بخشی از خط انتقال آب از کلچات به مخازن شهر خاش به دلیل فرسودگی، شکستگیهای متعدد و افت فشار، با هدررفت قابل توجهی همراه است؛ از همین رو اصلاح این مسیر در اولویت قرار گرفت.
وی عنوان کرد: طول این خط از دشت کلچات تا مخازن شهر خاش ۲۶ کیلومتر است و در مرحله نخست، اصلاح ۱۸ کیلومتر از آن در دستور کار قرار گرفت؛ در بخش ابتدایی که حدود ۶ کیلومتر طول دارد، عملیات اصلاح به پایان رسیده و این مسیر وارد مدار بهرهبرداری شده است.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان ادامه داد: از ۱۲ کیلومتر باقیمانده نیز تاکنون سه کیلومتر اجرا شده و حدود چهار کیلومتر دیگر لولهگذاری و جوشکاری آن به پایان رسیده است؛ به گونهای که تا یک ماه آینده ۶ کیلومتر دیگر وارد مدار خواهد شد و برنامهریزی انجام شده نشان میدهد کل ۱۸ کیلومتر اصلاح خط انتقال تا پیش از دهه فجر امسال تکمیل میشود.
وی با اشاره به تغییر مشخصات فنی این خط گفت: در بخشی از مسیر، لولههای قدیمی با لوله ۴۰۰ میلیمتری با فشار PN۱۶ جایگزین شده است تا علاوه بر کاهش شکستگیها، ظرفیت انتقال آب نیز افزایش پیدا کند.
سرگلزایی نتیجه اجرای این طرح را کاهش ۲۵ لیتر بر ثانیه هدررفت آب عنوان کرد و افزود: با تحقق این هدف، بدون برداشت بیشتر از سفرههای زیرزمینی، معادل ظرفیت تولید یک حلقه چاه به شبکه تأمین آب خاش افزوده میشود.
چاههای جدید؛ جبران افت منابع زیرزمینی
وی با بیان اینکه افت دشت کلچات، بهرهبرداری از منابع موجود را دشوارتر کرده است، تصریح کرد: همزمان با اصلاح خط انتقال، آمادهسازی منابع جدید نیز دنبال میشود تا شبکه با کمبود آب روبهرو نشود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: یک حلقه چاه جدید در روزهای اخیر حفر شده و پس از رسیدن به عمق ۹۱ متر، اکنون در مرحله آزمایش پمپاژ قرار دارد. براساس نتایج اولیه، آبدهی این چاه بین ۳۰ تا ۳۵ لیتر بر ثانیه برآورد میشود.
وی ادامه داد: علاوه بر این، بررسی برای بهرهبرداری از چند حلقه چاه دیگر و همچنین تملک تعدادی از چاههای کشاورزی با همکاری فرمانداری، جهاد کشاورزی و دیگر دستگاههای مرتبط در حال انجام است تا در صورت تأمین مجوزهای لازم، به شبکه آبرسانی خاش اضافه شوند.
هدف؛ رساندن ظرفیت آب خاش به ۴۲۰ لیتر بر ثانیه
سرگلزایی از اجرای همزمان چند پروژه برای افزایش ظرفیت انتقال و توزیع آب خبر داد و گفت: در کنار اصلاح خط کلچات، اجرای هشت کیلومتر توسعه شبکه و خط انتقال جدید نیز آغاز شده که تاکنون ۲ هزار و ۵۰۰ متر آن اجرا شده و سه هزار متر لوله نیز برای ادامه عملیات در مسیر انتقال به خاش قرار دارد.
وی اضافه کرد: ۲ هزار متر دیگر از این پروژه نیز با لوله ۴۰۰ میلیمتری تا مخزن شهر اجرا خواهد شد و برنامهریزی شده است این خط تا پایان شهریور وارد مدار شود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان همچنین از آغاز عملیات کیفیسازی آب خبر داد و گفت: تأسیسات قدیمی نصب شده در دهه ۷۰ که سالها بدون استفاده مانده بود، اکنون در حال بازسازی و اورهال است تا همزمان با افزایش ظرفیت تولید، کیفیت آب نیز ارتقا یابد.
وی اظهار کرد: مجموع این اقدامات، شامل اصلاح خط انتقال، بهرهبرداری از چاههای جدید، توسعه شبکه و کیفیسازی تأسیسات، ظرفیت تأمین آب خاش را از حدود ۲۷۰ لیتر بر ثانیه به ۴۲۰ لیتر بر ثانیه خواهد رساند؛ ظرفیتی که پاسخگوی افق پیشبینی شده برای این شهر خواهد بود.
اما تأمین آب خاش تنها به کلچات محدود نمیشود؛ در جنوب این شهرستان، پروژهای در حال اجراست که مسئولان از آن به عنوان یکی از مهمترین طرحهای زیرساختی منطقه یاد میکنند؛ کارواندر، طرحی که قرار است نقش پررنگی در آینده تأمین آب خاش ایفا کند.
کارواندر؛ پروژهای برای آینده آب خاش
در حالی که اصلاح شبکه و افزایش ظرفیت منابع موجود، بخشی از نیاز امروز خاش را پاسخ میدهد، نگاه آبفا به تأمین پایدار آب این شهرستان، فراتر از پروژههای کوتاهمدت است. در همین چارچوب، اجرای طرح آبرسانی کارواندر به عنوان یکی از مهمترین پروژههای زیرساختی منطقه، همزمان با دیگر طرحها دنبال میشود.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان با اشاره به روند اجرای این طرح گفت: پروژه کارواندر شامل ۷۲ کیلومتر خط انتقال است که عملیات اجرایی آن به صورت مرحلهای آغاز شده و برای فاز نخست، پیمانکار اجرای ۱۰ کیلومتر از مسیر انتخاب شده است.
وی عنوان کرد: اجرای این بخش با اعتباری بالغ بر ۵۲۰ میلیارد تومان در حال انجام است و پیمانکار از نقاط سخت و صعبالعبور مسیر کار را آغاز کرده است؛ محدودهای که در سالهای گذشته بخشی از آن اجرا نشده بود و اکنون عملیات عمرانی در آن جریان دارد.
سرگلزایی ادامه داد: بخشی از مسیر نیازمند عملیات انفجار و اجرای کار در بستر سنگی است و با وجود محدودیتهای ایجاد شده در تأمین مواد ناریه، مجوزهای اولیه اخذ شده و پیمانکار در کارگاه مستقر است. در صورت رفع این محدودیتها، امکان تسریع عملیات اجرایی وجود دارد.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان اظهار کرد: همزمان با اجرای خط انتقال، روند احداث تصفیهخانه نیز در دستور کار قرار گرفته و مناقصه آن در آستانه بازگشایی است تا پروژه به صورت مرحلهای پیش برود و با تکمیل هر بخش، امکان بهرهبرداری تدریجی فراهم شود.
وی اظهار کرد: برنامهریزی انجام شده بر این اساس است که عملیات اجرایی این طرح تا سال ۱۴۰۶ به سرانجام برسد و با تکمیل آن، یکی از مهمترین منابع تأمین آب پایدار خاش وارد مدار شود.
اسلامآباد؛ تنش آبی که با یک چاه فروکش کرد
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت آب اسلامآباد اشاره کرد و گفت: این منطقه در ماههای گذشته با تنش آبی روبهرو بود، اما با وارد مدار شدن یک حلقه چاه کشاورزی با آبدهی ۲۵ لیتر بر ثانیه، بخش قابل توجهی از مشکل برطرف شد.
وی بیان کرد: آبفا سیستان و بلوچستان برای عبور از شرایط اضطراری، ناچار به اجاره آب از برخی چاههای کشاورزی نیز شده است؛ اقدامی که هزینههای سنگینی را به شرکت تحمیل میکند و نشان میدهد تداوم تأمین آب تنها با اتکا به منابع موقت امکانپذیر نیست.
سرگلزایی ادامه داد: هرچند استفاده از این ظرفیتها در کوتاهمدت بخشی از نیاز شهر را جبران میکند، اما راهکار اصلی، تکمیل پروژههای زیربنایی و توسعه منابع پایدار است تا وابستگی به خرید آب کاهش یابد.
پروژهها باید به هم متصل شوند
آنچه در بازدید میدانی از طرحهای آبرسانی خاش به چشم میآید، اجرای چند پروژه مجزا نیست؛ هر یک از این طرحها بخشی از زنجیره تأمین آب را تشکیل میدهند. اصلاح خط انتقال کلچات، توسعه شبکه، حفر چاههای جدید، اجرای پروژه کارواندر و ساخت تصفیهخانه زمانی به نتیجه مطلوب میرسند که در کنار یکدیگر به بهرهبرداری برسند؛ موضوعی که آبفا آن را مبنای برنامهریزی خود برای سالهای پیش رو قرار داده است.
در همین حال، برنامه توسعه آبرسانی تنها به شهر خاش محدود نمیشود و بخش قابل توجهی از اقدامات در روستاهای پیرامونی این شهرستان متمرکز شده است؛ جایی که پروژه مجتمع آبرسانی ۱۰۳ روستایی شهید خیابانی به عنوان یکی از بزرگترین طرحهای روستایی سیستان و بلوچستان در حال اجراست.
۱۰۳ روستا در انتظار رسیدن آب پایدار
در کنار پروژههای شهری، بخش دیگری از برنامههای شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان به روستاهایی اختصاص یافته که سالهاست با افت فشار و قطعیهای مکرر آب دستوپنجه نرم میکنند. یکی از مهمترین این طرحها، مجتمع آبرسانی ۱۰۳ روستایی شهید خیابانی است؛ پروژهای که با تکمیل آن، بخشی از تنش آبی روستاهای حاشیه خاش کاهش خواهد یافت.
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب سیستان و بلوچستان با اشاره به مشخصات این طرح اظهار کرد: مجتمع آبرسانی شهید خیابانی شامل ۱۹۵ کیلومتر خط انتقال، ۴۵۰ کیلومتر شبکه توزیع و هفت هزار مترمکعب مخزن ذخیره است و برای تأمین آب پایدار ۱۰۳ روستا با جمعیتی نزدیک به ۳۰ هزار نفر طراحی شده است.
وی افزود: در جریان سفرهای اخیر مسئولان به خاش، تکمیل این طرح در اولویت قرار گرفت و بخشی از عملیات اجرایی آن شتاب گرفته است؛ به طوری که تنها طی دو ماه گذشته، ۱۵ کیلومتر از خط انتقال اجرا شده و اکنون عملیات ساخت حوضچهها و نصب شیرآلات در دست انجام است.
سرگلزایی اظهار کرد: با تکمیل این بخش، امکان انتقال آب به اسماعیلآباد فراهم میشود؛ منطقهای که در ماههای گذشته یکی از کانونهای تنش آبی شهرستان بود و ساکنان آن بارها خواستار تسریع در اجرای پروژه شده بودند. پس از اسماعیلآباد، اولویت بعدی، روستاهای حاشیه شهر خاش است که به دلیل قرار گرفتن در انتهای شبکه، در زمان افت فشار، زودتر از سایر مناطق با کمبود آب روبهرو میشوند.
وی گفت: هماکنون سه پیمانکار به صورت همزمان در این پروژه فعال هستند و بخشی از عملیات نیز با همکاری قرارگاه در حال اجراست. تأمین لوله و تجهیزات مورد نیاز، مهمترین پیشنیاز ادامه کار است و در صورت فراهم شدن اعتبارات، هدفگذاری شده است بخش عمده خط انتقال تا پایان سال ۱۴۰۵ تکمیل شود.
راهحل فقط اجرای پروژه نیست
اگرچه پروژههای عمرانی در خاش و روستاهای اطراف با سرعت بیشتری دنبال میشود، اما آنچه در سخنان استاندار سیستان و بلوچستان پررنگتر از هر موضوع دیگری دیده میشد، تأکید بر تغییر نگاه به مدیریت منابع آب بود.
بیجار معتقد است توسعه منابع جدید، بدون اصلاح شبکه و تغییر الگوی مصرف، نمیتواند پاسخگوی نیاز آینده استان باشد؛ بهویژه در شرایطی که افت سطح سفرههای زیرزمینی، کاهش بارندگی و رشد جمعیت، فشار بر منابع موجود را افزایش داده است.
به گفته وی، کاهش هدررفت آب، مقابله با انشعابات غیرمجاز، استفاده از پساب برای آبیاری فضای سبز، توسعه شبکه فاضلاب و انجام مطالعات جامع منابع آب باید همزمان با اجرای پروژههای عمرانی دنبال شود تا سرمایهگذاریهای انجام شده، به پایداری تأمین آب منجر شود.
استاندار سیستان و بلوچستان همچنین بر ضرورت آگاهیبخشی عمومی درباره مصرف آب تأکید کرد و گفت: همراهی مردم در مدیریت مصرف، در کنار اجرای طرحهای زیرساختی، میتواند بخشی از فشار وارد بر منابع آبی استان را کاهش دهد.
به گزارش ایرنا، تنش آبی خاش موضوع تازهای نیست. افت سطح آبهای زیرزمینی، کاهش آبدهی چاهها و رشد مصرف در سالهای اخیر، بارها اجرای طرحهای اضطراری را ضروری کرده است. ایرنا در گزارشهای پیشین نیز از اجرای پروژههایی مانند اصلاح خطوط انتقال، حفر و تجهیز چاههای جدید، توسعه شبکه آبرسانی و آغاز عملیات اجرایی طرح کارواندر خبر داده بود؛ طرحهایی که اکنون در کنار مجتمع آبرسانی ۱۰۳ روستایی شهید خیابانی، بخشی از برنامه تأمین آب پایدار خاش را تشکیل میدهند.
اکنون مجموعه این پروژهها، از کلچات تا کارواندر و از اسماعیلآباد تا روستاهای حاشیه خاش، حلقههای یک زنجیره به هم پیوسته هستند؛ زنجیرهای که نتیجه آن نه با افتتاح یک پروژه، بلکه با رسیدن آب پایدار به خانههای مردم سنجیده خواهد شد.