دادههای تازه نشان میدهد در چهار سال اخیر، بیش از ۲۰۰ هزار نفر بر اثر موجهای گرما در این قاره جان خود را از دست دادهاند. این در حالی است که به گفته کارشناسان، اکثر قریببهاتفاق این مرگها قابل پیشگیری بودهاند.
روند صعودی تلفات در دهه اخیر
تحلیل دادههای اقلیمی و مرگومیر نشان میدهد که دهه گذشته شاهد افزایش چشمگیر و بیسابقهای در دمای تابستان اروپا بوده است. چهار مورد از پنج تابستان بسیار داغ ثبتشده در تاریخ این قاره، همگی در دهه اخیر رخ دادهاند و سال ۲۰۲۲ بهعنوان مرگبارترین سال از نظر تلفات گرمایی شناخته میشود. براساس یک مطالعه جامع در نشریه نیچر، موجهای گرما در فصول تابستان بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ با مرگ بیش از ۳۶۸ هزار نفر در ۳۴ کشور اروپایی مرتبط بوده است. در این میان، حدود ۸۹درصد از جانباختگان افراد بالای ۶۵ سال بودهاند که نشاندهنده آسیبپذیری شدید جمعیت سالخورده اروپا در برابر تنش گرمایی است.
این آمار هشداردهنده در حالی است که مطالعه دیگری نشان میدهد مرگومیر مرتبط با گرما در منطقه اروپایی سازمان جهانی بهداشت طی دو دهه گذشته حدود ۲۰درصد افزایش یافته است. آخرین نمونه از این روند نگرانکننده، موج گرمای بیسابقه اواخر ژوئن ۲۰۲۶ بود که باعث بیش از ۱۰ هزار مورد مرگ اضافی در ۲۷ کشور اروپایی شد. کارشناسان شبکه «یورومومو» که زیر نظر مرکز اروپایی کنترل بیماریها و سازمان جهانی بهداشت فعالیت میکند، این رقم را «بسیار بالا» و «غیرعادی» برای این موقع از سال
توصیف کردهاند.
تحلیل دادههای اقلیمی و مرگومیر نشان میدهد که دهه گذشته شاهد افزایش چشمگیر و بیسابقهای در دمای تابستان اروپا بوده است. چهار مورد از پنج تابستان بسیار داغ ثبتشده در تاریخ این قاره، همگی در دهه اخیر رخ دادهاند و سال ۲۰۲۲ بهعنوان مرگبارترین سال از نظر تلفات گرمایی شناخته میشود. براساس یک مطالعه جامع در نشریه نیچر، موجهای گرما در فصول تابستان بین سالهای ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ با مرگ بیش از ۳۶۸ هزار نفر در ۳۴ کشور اروپایی مرتبط بوده است. در این میان، حدود ۸۹درصد از جانباختگان افراد بالای ۶۵ سال بودهاند که نشاندهنده آسیبپذیری شدید جمعیت سالخورده اروپا در برابر تنش گرمایی است.
این آمار هشداردهنده در حالی است که مطالعه دیگری نشان میدهد مرگومیر مرتبط با گرما در منطقه اروپایی سازمان جهانی بهداشت طی دو دهه گذشته حدود ۲۰درصد افزایش یافته است. آخرین نمونه از این روند نگرانکننده، موج گرمای بیسابقه اواخر ژوئن ۲۰۲۶ بود که باعث بیش از ۱۰ هزار مورد مرگ اضافی در ۲۷ کشور اروپایی شد. کارشناسان شبکه «یورومومو» که زیر نظر مرکز اروپایی کنترل بیماریها و سازمان جهانی بهداشت فعالیت میکند، این رقم را «بسیار بالا» و «غیرعادی» برای این موقع از سال
توصیف کردهاند.
چرا آمار مرگومیر گرمایی در حال افزایش است؟
سه عامل اصلی در افزایش تلفات گرمایی در اروپا نقش دارند. عامل اول، تغییرات اقلیمی و افزایش دمای مرکب است. اروپا با سرعتی دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است. افزایش دما تنها بخشی از ماجراست. رطوبت هوا که توانایی بدن برای خنکشدن از طریق تعریق را کاهش میدهد، نقش کلیدی در تشدید خطر دارد. مطالعات نشان داده که شاخص ترکیبی دما و رطوبت با سرعت بیشتری نسبت به دمای خشک در حال افزایش است. علاوه بر این، وقوع موجهای گرمای مرکب (روز و شب) که فرصت بهبودی و استراحت شبانه را از بدن میگیرد، خطر مرگ را بهشدت افزایش میدهد. این پدیده برای سالمندان، که توانایی کمتری در تنظیم دمای بدن دارند، بیش از دو برابر خطرناکتر از گرمای فقط روزانه است.
سه عامل اصلی در افزایش تلفات گرمایی در اروپا نقش دارند. عامل اول، تغییرات اقلیمی و افزایش دمای مرکب است. اروپا با سرعتی دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است. افزایش دما تنها بخشی از ماجراست. رطوبت هوا که توانایی بدن برای خنکشدن از طریق تعریق را کاهش میدهد، نقش کلیدی در تشدید خطر دارد. مطالعات نشان داده که شاخص ترکیبی دما و رطوبت با سرعت بیشتری نسبت به دمای خشک در حال افزایش است. علاوه بر این، وقوع موجهای گرمای مرکب (روز و شب) که فرصت بهبودی و استراحت شبانه را از بدن میگیرد، خطر مرگ را بهشدت افزایش میدهد. این پدیده برای سالمندان، که توانایی کمتری در تنظیم دمای بدن دارند، بیش از دو برابر خطرناکتر از گرمای فقط روزانه است.
پیری جمعیت
اروپا در حال پیر شدن است. افزایش امید به زندگی و کاهش نرخ تولد، سهم جمعیت سالخورده و در نتیجه شمار افراد آسیبپذیر در برابر گرما را افزایش داده است. تخمین زده میشود که حدود ۴/۲۱درصد از جمعیت اروپا در خانههایی زندگی میکنند که در تابستان بهخوبی خنک نمیشوند و این موضوع برای افراد مسن که اغلب دارای بیماریهای زمینهای هستند، میتواند کشنده باشد.
اروپا در حال پیر شدن است. افزایش امید به زندگی و کاهش نرخ تولد، سهم جمعیت سالخورده و در نتیجه شمار افراد آسیبپذیر در برابر گرما را افزایش داده است. تخمین زده میشود که حدود ۴/۲۱درصد از جمعیت اروپا در خانههایی زندگی میکنند که در تابستان بهخوبی خنک نمیشوند و این موضوع برای افراد مسن که اغلب دارای بیماریهای زمینهای هستند، میتواند کشنده باشد.
نفس کشیدن در جزیره گرما
تمرکز جمعیت در شهرها و پدیده جزیره گرمایی شهری، که در آن ساختمانها و آسفالت حرارت را جذب و دوباره منتشر میکنند، شدت تنش گرمایی را در مناطق شهری تشدید میکند. تعداد شبهای گرمسیری (با دمای بالای ۲۰ درجه سانتیگراد) که مانع از خنکشدن طبیعی بدن میشود، در حال افزایش است.
تمرکز جمعیت در شهرها و پدیده جزیره گرمایی شهری، که در آن ساختمانها و آسفالت حرارت را جذب و دوباره منتشر میکنند، شدت تنش گرمایی را در مناطق شهری تشدید میکند. تعداد شبهای گرمسیری (با دمای بالای ۲۰ درجه سانتیگراد) که مانع از خنکشدن طبیعی بدن میشود، در حال افزایش است.
برنامههای عملی مقابله با گرما
با وجود این روند نگرانکننده، کارشناسان تأکید میکنند که بیشتر این مرگها قابل پیشگیری هستند و راهکارهای مؤثری برای مقابله با آن وجود دارد. مهمترین ابزار برای کاهش تلفات، اجرای برنامههای جامع مقابله با گرماست. این برنامهها شامل سیستمهای هشدار زودهنگام، اطلاعرسانی به مردم، ایجاد مراکز خنکسازی عمومی و ارائه خدمات ویژه به گروههای پرخطر مانند سالمندان و بیماران میشود. تحقیقات نشان میدهد اجرای این برنامهها میتواند مرگومیر ناشی از گرمای شدید را تا ۲۵.۲درصد کاهش دهد. در حال حاضر،
۲۱ کشور از میان ۳۸ کشور اروپایی چنین برنامههایی را اجرا کردهاند اما نیاز به توسعه، ارزیابی و یکپارچهسازی بیشتر آنها احساس میشود.
با وجود این روند نگرانکننده، کارشناسان تأکید میکنند که بیشتر این مرگها قابل پیشگیری هستند و راهکارهای مؤثری برای مقابله با آن وجود دارد. مهمترین ابزار برای کاهش تلفات، اجرای برنامههای جامع مقابله با گرماست. این برنامهها شامل سیستمهای هشدار زودهنگام، اطلاعرسانی به مردم، ایجاد مراکز خنکسازی عمومی و ارائه خدمات ویژه به گروههای پرخطر مانند سالمندان و بیماران میشود. تحقیقات نشان میدهد اجرای این برنامهها میتواند مرگومیر ناشی از گرمای شدید را تا ۲۵.۲درصد کاهش دهد. در حال حاضر،
۲۱ کشور از میان ۳۸ کشور اروپایی چنین برنامههایی را اجرا کردهاند اما نیاز به توسعه، ارزیابی و یکپارچهسازی بیشتر آنها احساس میشود.
توسعه زیرساختهای شهری مقاوم به گرما
بهبود عایقبندی ساختمانها و دسترسی به سیستمهای سرمایشی کارآمد، نقشی حیاتی دارد. با این حال، افزایش استفاده از تهویه مطبوع بدون تأمین انرژی پاک، خود به چالش زیستمحیطی جدیدی تبدیل میشود. یک مطالعه نشان میدهد که با افزایش تولید ناخالص داخلی سرانه، توانایی جوامع برای تحمل دمای بالاتر افزایش مییابد که عمدتا به دلیل بهبود زیرساختها و توانایی تأمین سیستمهای سرمایشی است.
سونامی رسیده است
دادههای دهه اخیر تصویری شفاف از یک واقعیت تلخ ارائه میدهند: گرما دیگر یک تهدید آینده نیست، بلکه یک قاتل خاموش و حاضر در اروپاست. افزایش بیسابقه دما و تلفات انسانی، زنگ خطری جدی برای دولتها و جوامع اروپایی به صدا درآورده است. گرچه اقداماتی مانند برنامههای مقابله با گرما و توسعه زیرساختها تأثیر مثبتی داشتهاند اما سرعت تغییرات اقلیمی به گونهای است که این اقدامات را به چالش میکشد. کارشناسان هشدار میدهند که حتی با کاهش ۵۰درصدی خطر نسبی گرما از طریق سازگاری فیزیولوژیک، این میزان برای جبران افزایش تلفات ناشی از تغییرات اقلیمی کافی نخواهد بود. آینده اروپا تا حد زیادی به سرعت و شدت اقدامات برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای مقاوم در برابر گرما وابسته است.
بهبود عایقبندی ساختمانها و دسترسی به سیستمهای سرمایشی کارآمد، نقشی حیاتی دارد. با این حال، افزایش استفاده از تهویه مطبوع بدون تأمین انرژی پاک، خود به چالش زیستمحیطی جدیدی تبدیل میشود. یک مطالعه نشان میدهد که با افزایش تولید ناخالص داخلی سرانه، توانایی جوامع برای تحمل دمای بالاتر افزایش مییابد که عمدتا به دلیل بهبود زیرساختها و توانایی تأمین سیستمهای سرمایشی است.
سونامی رسیده است
دادههای دهه اخیر تصویری شفاف از یک واقعیت تلخ ارائه میدهند: گرما دیگر یک تهدید آینده نیست، بلکه یک قاتل خاموش و حاضر در اروپاست. افزایش بیسابقه دما و تلفات انسانی، زنگ خطری جدی برای دولتها و جوامع اروپایی به صدا درآورده است. گرچه اقداماتی مانند برنامههای مقابله با گرما و توسعه زیرساختها تأثیر مثبتی داشتهاند اما سرعت تغییرات اقلیمی به گونهای است که این اقدامات را به چالش میکشد. کارشناسان هشدار میدهند که حتی با کاهش ۵۰درصدی خطر نسبی گرما از طریق سازگاری فیزیولوژیک، این میزان برای جبران افزایش تلفات ناشی از تغییرات اقلیمی کافی نخواهد بود. آینده اروپا تا حد زیادی به سرعت و شدت اقدامات برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای و افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای مقاوم در برابر گرما وابسته است.