به گزارش ایرنا، دریای خزر بزرگترین دریاچه دنیا است که در شمال ایران قرار دارد و کشورهای «ایران»، «روسیه»، «جمهوری آذربایجان»، «جمهوری ترکمنستان» و «جمهوری قزاقستان» این دریاچه را در برگرفتهاند اما کافی است چند قدم در ساحل این دریاچه قدم بزنید تا با زبالهها و ماهیهایی مرده مواجه شوید. دریای خزر طی سالهای گذشته به مجموعهای از آلودگیها تبدیل شده که علاوهبر اکولوژی این دریاچه، سلامت انسانها را نیز نشانه گرفته است.
طی اوایل دهه ۸۰ شمسی پنج کشور حاشیه دریای خزر بهمنظور حفظ محیط زیست دریا به توافقی رسیدند که به «کنوانسیون تهران» معروف و هدف اصلی آن حفظ محیط زیست دریا اعلام شد. این توافقنامه ۲۱ مرداد سال ۱۳۸۲ لازم الاجرا و پس از آن این روز به نام «روز ملی دریای خزر» نامگذاری شد
با این حال زبالههای دپو شده برخی شهرهای حاشیه دریای خزر در ساحل این دریاچه و ورود شیرآبه آنها به دریای خزر به یک بحران جدی تبدیل شده است اما آلودگیهای دریای خزر تنها به معضل زباله یا آلودگیهای نفتی ختم نمیشود بلکه فاضلاب بسیاری از شهرهای استانهای شمالی کشور نیز وارد این دریاچه میشود.
از سوی دیگر معدود شهرهای استانهای حاشیه دریای خزر دارای سیستم تصفیهخانه فاضلاب هستند و فاضلاب سایر شهرها وارد چاههای جذبی و منابع آب زیرزمینی و در نهایت دریای خزر میشود یعنی هر نوع آلودگی از سموم کودهای شیمیایی گرفته تا پساب صنایع که وارد رودخانهها میشود همه در نهایت به دریای خزر راه پیدا میکند.
همچنین در برخی شهرهای شمال کشور محل دفع زباله در ساحل دریای خزر قرار دارد و شیرآبه آنها بهصورت مستقیم وارد دریا میشود. تعداد محلهای دفع زباله در این استانها به اندازه تعداد شهرستانها و گاهی به اندازه تعداد شهرها و روستاها است یعنی هر شهری که در حاشیه دریای خزر قرار دارد برای خود یک محل دفع زباله جداگانهای دارد. از این رو شهر کوچکی مانند سرخرود - که جزو شهرستان محمودآباد است - یک محل دفع زباله در کنار ساحل دریای خزر و محمودآباد نیز در یک متری ساحل دریا محل دفع جداگانهای دارد. بابلسر و سایر شهرهای دیگر نیز به همین صورت محلهای دفع زباله جداگانهای در ساحل دریا و در نزدیکی رودخانهها دارند.
با این حال باید گفت که طی سالهای اخیر براثر آلودگیهای وارد شده به دریای خزر میزان قابل توجهی از جمعیت آبزیان کاهش پیدا کرده است. از سوی دیگر آبزیانی که در معرض این آلودگیها قرار دارند وارد زنجیره غذایی انسانها میشوند.
معضل آلودگی دریای خزر نه تنها به شرایط اقتصادی و سلامت ماهیگیران و بسیاری از خانوادهها و شهروندانی که از این دریاچه بهرهمند میشوند، آسیب جدی وارد میکند بلکه به اقتصاد کشور نیز صدمه میزند.
آلودگی میکروبی شناگاههای دریای خزر از دیگر پیامدهای دپوی زباله در ساحل این دریاچه است. براساس آخرین آماری که از سال ۹۶ در دست است؛ استان مازندران بهتنهایی ۱۵ شناگاه آلوده میکروبی دارد و مسافران بدون هیچ گونه آگاهی از آثار زیانباری که این آب آلوده برای خود و فرزندان آنان بههمراه دارد، وارد دریای خزر میشوند و گاهی دچار آسیبهای پوستی و گوارشی میشوند.
در حالی آلودگی زیادی وارد دریای خزر به عنوان زیستگاه گونه در معرض انقراض «فوک خزری» میشود که چهار کشور دیگر حاشیه این دریاچه نیز آلودگیهای مختلف ناشی از استخراج و پالایش نفت، میادین نفتی دریایی و فاضلاب و پساب صنایع را به میزان متفاوتی روانه این دریاچه با ارزش میکنند.
در این ارتباط مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست از اجرای طرح بازیافت پسماندهای پلاستیکی در شهرستان بهشهر و انتخاب طرحهای مردمی برای کاهش آلودگی پلاستیک در سواحل دریای خزر خبر داد و گفت: این طرح از پارسال با همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر و برنامه توسعه ملل متحد در ایران آغاز شده است.
امید صدیقی افزود: این طرح در چندین محور شامل بررسی داده و اطلاعات، اصلاح مقررات و ضوابط، بهبود مدیریت پسماندهای پلاستیک و راهکارهای کاهش مصرف و بازیافت پلاستیک، شناسایی منابع سرمایه گذاری، آموزش و آگاهی رسانی و تقویت و جلب مشارکت جوامع محلی در حال اجراست.
وی با تأکید بر نقش مؤثر مشارکتهای مردمی در حفاظت از محیطزیست ادامه داد: تجربه اجرای طرحهای مختلف نشان داده است که موفقترین برنامههای مدیریت پسماند با همراهی جوامع محلی، تشکلهای زیستمحیطی و بخش خصوصی به نتیجه رسیدهاند.
مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست گفت: نشستی با حضور ۲۰ تشکل مردمنهاد فعال در سه استان شمالی با همکاری دفتر مشارکتهای مردمی سازمان و برنامه کمکهای کوچک تسهیلات محیط زیست جهانی برنامه توسعه ملل متحد در ایران در مازندران برگزار و فراخوان دریافت طرحهای پیشنهادی اطلاع رسانی شد.
صدیقی افزود: پس از دریافت طرحهای پیشنهادی از سازمانهای مردم نهاد، بررسیهای فنی و کارشناسی انجام شده و به تعدادی از طرحهای منتخب، اعتبار اختصاص داده خواهد شد.
او با اشاره به موفقیت برخی تشکلهای مردمنهاد در حوزه مدیریت پسماند گفت: نتایج اجرای برخی طرحهای مردمی، بهویژه در استان مازندران، بسیار قابل توجه بوده است؛ بهگونهای که در برخی مناطق با اجرای روشهای نوین مدیریت پسماند، بخش عمدهای از مشکلات ناشی از انباشت زباله برطرف شده و نتایج ارزشمندی در کاهش حجم پسماند و بهبود فرآیند بازیافت به دست آمده است.
مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست از اجرای طرح آزمایشی بازیافت پسماندهای پلاستیکی در شهرستان بهشهر خبر داد و افزود: پس از بررسیهای کارشناسی و بازدیدهای میدانی، سایت مدیریت پسماند بهشهر برای اجرای این طرح انتخاب شده است.
صدیقی گفت: این مرکز روزانه حدود ۲۰۰ تن پسماند پنج شهر اطراف را دریافت میکند و با اجرای این طرح، امکان بازیافت بخش قابل توجهی از پسماندهای پلاستیکی فراهم خواهد شد.
مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیطزیست با بیان اینکه اسناد فنی این طرح آماده شده است، افزود: مناقصه اجرای طرح بهزودی برگزار میشود و با آغاز عملیات اجرایی، گام مهمی در توسعه بازیافت پسماندهای پلاستیکی در سواحل شمالی کشور برداشته خواهد شد.
او تأکید کرد: این طرح بر پایه یک مدل اقتصادی طراحی شده است، زیرا تجربه نشان داده هر برنامه مدیریت پسماند که از توجیه اقتصادی برخوردار نباشد، در بلندمدت با مشکل مواجه خواهد شد.
صدیقی ابراز امیدواری کرد با موفقیت این طرح، الگوی بازیافت پسماندهای پلاستیکی در بهشهر به سایر شهرها و مناطق ساحلی کشور تعمیم یابد و زمینه ارتقای مدیریت پسماند و کاهش آلودگیهای پلاستیکی در سواحل دریای خزر فراهم شود.
استان مازندران با در اختیار داشتن ۳۳۸ کیلومتر از ساحل دریای خزر، همه ساله بیشترین تعداد مسافران و گردشگرانی را جذب می کند که هدف نخست آنان از سفر، لذت بردن از دریا و شنا در آن است.
