در دنیای امروز ویدیوگیم، بحث میان طرفداران نسخههای فیزیکی و دیجیتال داغتر از همیشه است. منتقدان دیسکهای فیزیکی همواره ادعا میکنند که خرید دیسک دیگر تفاوتی با نسخه دیجیتال ندارد؛ چرا که به باور آنها، محتوای درون دیسکها در نهایت به تاییدیه آنلاین، پچهای اجباری و اشتراکهای پولی وابسته است. اما یک مطالعه گسترده روی صدها دیسک پلیاستیشن ۵، خلاف این ادعا را به اثبات رسانده و آمار خیرهکنندهای را پدیدار کرده است.
این موضوع زمانی اهمیت دوچندان پیدا میکند که تصمیمات اخیر سونی را مرور کنیم. سونی مدتی پیش اعلام کرد که کنسولهای پلیاستیشن از سال ۲۰۲۸ دیگر دیسک فیزیکی دریافت نخواهند کرد. گیمرهایی که با این تصمیم مخالفند، فوراً اشاره کردند که این اقدام حقوق مصرفکننده را به شدت به خطر میاندازد و مفهوم «مالکیت بازی» را به پایان میرساند. در مقابل، موافقان حذف دیسک استدلال میکردند که کاربران در هر صورت مالک واقعی بازیها نیستند و محتوا همیشه به ناشر تعلق دارد، حتی اگر روی دیسک عرضه شود. حالا آمارهای جدید، وزنه ترازو را به نفع مدافعان نسخه فیزیکی سنگینتر کرده است.
آمار و ارقام تحلیلی؛ دیسکها هنوز زندهاند
طبق تحقیق جامع و گستردهای که توسط وبسایت DoesItPlay? انجام شده، وضعیت پایداری و استقلال دیسکهای فیزیکی نسل هشتم و نهم سونی بسیار بهتر از آن چیزی است که تصور میشد. این نهاد با بررسی دقیق نزدیک به دو هزار دیسک بازی، جزئیات زیر را استخراج کرده است:
| پلتفرم (تعداد دیسک بررسی شده) | قابلیت اجرای کاملاً آفلاین | نیاز به دانلودهای اختیاری و غیرحیاتی | قفلشده پشت سد اینترنت یا دانلود اجباری |
| پلیاستیشن ۵ (۷۷۸ دیسک) | ۹۳٪ (۷۲۳ دیسک) | ۶۶٪ | ۴٪ |
| پلیاستیشن ۴ (۱,۲۱۴ دیسک) | ۹۲٪ | ۷۳٪ | ۴٪ |
طبق این دادهها، صاحبان PS5 میتوانند تمام محتوای تبلیغشده برای ۹۳٪ از بازیهای فیزیکی را روی یک کنسول کاملاً آفلاین و بدون کوچکترین مشکلی تجربه کنند. در این میان، تنها ۶۶٪ بازیها ممکن است به دانلودهای غیرضروری (مانند بونوسهای پیش-خرید یا محتوای فرعی که تاثیری روی گیمپلی اصلی ندارند) نیاز داشته باشند. نکته کلیدی اینجاست که تنها ۴٪ از بازیهای PS5 محتوای خود را پشت قفلهای اینترنتی یا دانلودهای اجباری پنهان کردهاند و بدون اتصال به شبکه غیرقابلبازی هستند.
مؤسسه DoesItPlay؟ بازیهای قابلاجرای آفلاین را اینگونه تعریف میکند:
بازیهایی که برای اجرا، هیچ وابستگی به تاییدیه آنلاین، اتصال دائمی به اینترنت یا داشتن اکانتهای آنلاین ندارند.
مالکیت واقعی در برابر دسترسی لایسنسی
این آمار دقیقاً همان مرز پررنگ میان مفهوم «مالکیت» در فرمت فیزیکی و دیجیتال را مشخص میکند. وجود حداقل ۷۲۳ بازی کاملاً مستقل روی دیسکهای PS5 به این معناست که خریداران میتوانند این بازیها را به دوستان خود قرض دهند، کرایه کنند، بفروشند یا برای همیشه در آرشیو شخصی خود نگه دارند؛ بدون اینکه نگران از دست رفتن دسترسی به محتوای آنها باشند.
اگرچه سونی روی کاغذ این قدرت را دارد که در آینده با آپدیتهای نرمافزاری کارکرد کنسول و دیسکها را تغییر دهد، اما در حال حاضر دیسکهای فیزیکی بالاترین سطح کنترل و مالکیت را به خریدار هدیه میدهند. در طرف مقابل، بازیهای دیجیتال همیشه در معرض خطر حذف شدن توسط ناشران یا فروشگاهها به دلیل مسائلی چون تداخل لایسنس و قراردادها هستند. نمونه بارز این اتفاق، اقدام اخیر فروشگاه پلیاستیشن در حذف بیش از ۵۰۰ فیلم از حساب کاربری خریداران به دلایل حقوقی بود؛ خطری که به طور بالقوه برای بازیهای دیجیتال نیز وجود دارد.
مسئله حق مالکیت در خرید بازیهای ویدیویی اکنون به یک موضوع داغ جهانی تبدیل شده که ابعادی فراتر از تجربه بازیهای آفلاین پیدا کرده است. امروزه حتی سیاستمداران و قانونگذاران در سراسر جهان به این مسئله ورود کردهاند و کارزارهای رسمی متعددی برای تغییر قوانین به نفع خریداران دیسکهای فیزیکی آغاز شده است. باید منتظر ماند و دید که این نبردهای حقوقی و اعتراضات مدنی مصرفکنندگان، چگونه آینده مالکیت بازیها را رقم خواهد زد.
∎