به گزارش خبرنگار کتاب ایرنا، مترجم میتواند نقش تعیینکنندهای در خوانده شدن کتاب ایفا کند، بسیاری از آثار ادبی با ارزش در ایران قربانی ترجمه ضعیف شدند. از طرفی انبوه کتابهایی که در کشورهای مختلف تالیف و وارد بازار جهانی میشود، مترجمان را از ترجمه مجدد یک اثر باز میدارد. بنابراین ضمن رعایت مرز موازیکاری در ترجمه، باید به کیفیت آن نیز توجه شود و اگر اثر با ارزشی ترجمه ضعیفی دارد، توسط افراد حرفهای ترجمه شود.
کتاب «کتابفروش: هشت قتل بیعیب و نقص» نخستین بار به درستی ترجمه شد، اما بعد از آن چند ترجمه ضعیف این کتاب وارد بازار شد. عباس کریمی عباسی مترجم این کتاب توانست آن را در فاصله کوتاهی از انتشار در کشور مبدا، در ایران ترجمه و وارد بازار نشر کند. او این کتاب را بهترین اثر پیتر سوانسن میداند زیرا تحلیلی و تفریحی است و شخصیتپردازی چندلایه دارد.
نشست نقد و بررسی کتاب «کتابفروش: هشت قتل بیعیب و نقص» همراه با مترجم و محمد قمری منتقد ادبی در ایرنا برگزار شد. این نشست در دو قسمت منتشر شد. قسمت نخست را اینجا بخوانید. در ادامه قسمت پایانی را بخوانید.
کتاب پر از آثارِ جناییِ نویسندگان بزرگ است، آیا این کتاب میتواند شروعی باشد برای افرادی که ادبیات جنایی نخواندند تا با دیگر آثار آشنا شوند؟ آیا نیاز است قبل از اینکه کتاب «کتابفروشی، هشت قتل بیعیب و نقص» را بخوانیم چند اثر در این حوزه خوانده باشیم تا بتوانیم لذت بیشتری از کتاب ببریم؟
کریمی عباسی: جذابیت این کتاب به این است که کسی که کتابهایی را که در متن به آنها اشاره شده، نخوانده است هم کاملا داستان را متوجه و کنجکاو میشود تا کتابها را بخواند. از هشت کتابی که در این کتاب به آنها اشاره شده، سه کتاب ترجمه شده است و اگر عمری باشد باقی را ترجمه خواهم کرد. حتی میتوانیم نهضت ترجمه راه بیاندازیم و از آقای قمری قول بگیریم تا ترجمه یکی از کتابها را دست بگیرد تا این هشت کتاب را به شکل مجموعه منتشر کنیم.
افرادی که پیش از این کتابهایی را که در متن به آنها اشاره شده است، خواندند، با توجه به ارجاعهایی که در کتاب شده است، از این کتاب لذت مضاعف میبرند. از آنجایی که سوانسن مبنا را بر آن گذاشته است که کتابی برای مخاطب ادبیات جنایی، مینویسد، مخاطبی که قبل از خواندن کتاب «هشت قتل بیعیب و نقص» حداقل کتابهای آگاتا کریستی را خوانده است، میتوان گفت نویسنده مبنا را بر این گذاشته تا برای مخاطبی مینویسد که کتابها را خوانده است. شاید مخاطب ایرانی هیچ کدام از اینها را نخوانده باشد، من برای همه اینها پینویس زدم. جوری پینویس زدم که ماجرای کتابها لو نروند و اگر کسی خواست آنها را بخواند، بعد از خواندن این کتاب، باز هم از خواندنش لذت ببرد و از طرفی اگر در طول خواندن کتاب «هشت قتل بیعیب و نقص» سوالی برای فرد پیش بیاید، بتواند پاسخش را در پینویسها پیدا کند.
وقتی که کتابی را ترجمه میکنم، نخستین چیزی که در نظر دارم مخاطبم و احترام به او است. تلاش میکنم مخاطب لازم نداشته باشد برای ادامه کتاب به اینترنت مراجعه کند و گیج بشود، یا میان خواندنش وقفه بیفتد، همچنین در حدی پینویس دارم که حجم کتاب زیاد نشود و سوال اولیه مخاطب در هنگام خواندن هم حل و فصل بشود.
قمری: در صفحه ۱۳۳ به دو کتاب اشاره شده است که یکی کتاب «کالبد شکافی» نوشته پاتریشیا کورنول است و سحر قدیمی ترجمه و نشر جهان کتاب منتشر کرده است. این کتاب خوبی است اما قدر ندید.
کریمی عباسی: از این کتاب، امسال سریالی با بازی نیکول کیدمن ساخته شده است.
قمری: یکی از کتابهایی که در متن به آن اشاره شده، کتاب «کارآگاه هری باش» نوشته مایکل کانلی است.
کریمی عباسی : که یکی از بهترین ادبینویسهای جنایی دنیا است.
سه کتاب آگاتا کریستی بارها توسط مترجمهای مختلف ترجمه شده است، نشر هرمس و نشر گویا این کتاب را منتشر کردند. کتاب جان دی مکدانلد ترجمه نشده، این کتاب جنایی معمایی و با رویکرد کارآگاه خصوصی است.
قمری: کتاب «قصد جنایت» نوشته آنتونی برکلی کاکس هم هنوز ترجمه نشده است، «راز عمارت سرخ» نوشته ای.ای میلن هم در لیست کتابها است.
کریمی عباسی: در نشر ورا دبیر ادبی یک مجموعه بودم و این کتاب در آن نشر منتشر شد و با توجه به اینکه نشر ورا تعطیل شده است، در نشر دیگر تجدید چاپ خواهد شد. نویسنده کتاب «رازعمارت سرخ» نویسنده سری مجموعهای است که انیمیشن آن هم منتشرشده است و این کتاب تنها کتاب بزرگسال این نویسنده کودک و نوجوان است.
قمری: میخواهم کتابهایی را که در این کتاب به آنها اشاره شده است، نام ببرم: کتاب «راز عمارت سرخ» نوشته ای.ای میلن، کتاب «قصد جناب» آنتونی برکلی کاکس در سال ۱۹۳۱، کتاب «قتل از روی الفبا» نوشته آگاتا کریستی در سال ۱۹۳۶، کتاب «غرامت مضاعف» نوشته جیمز ام کین در سال ۱۹۴۳، کتاب «بیگانگان در قطار» نوشته پاتریشیا هایاسمیت در سال ۱۹۵۰، از کتابهایی هستند که در ایران ترجمه و منتشر شده اند.
کتاب «غرق کننده» جان دی مکدانلد ترجمه نشده و «تله مرگ» نوشته آیرا لوین تنها نمایشنامه موجود در لیست است که در سال ۱۹۷۸ نوشته است.
کریمی عباسی: کتاب تله مرگ ترجمه شده است و فیلم آن با بازی مایکل کین و کریستوفر ریو بود که نخستین سوپر من را بازی کرده بود.
قمری: کتاب «تاریخ مخفی» نوشته دونا تارت در سال ۱۹۹۲ است.
در متن به کتابهای متعددی ارجاع شده است. ساختار کتاب به «قتل راجر اکروید» نوشته آگاتا کریستی نزدیک است و لایههای مختلفی را در خود دارد.
چیزی که در کتاب توجه مرا جلب کرد، نسبت بین فرهیختگی و رذالت است
چیزی که در کتاب توجه مرا جلب کرد، نسبت بین فرهیختگی و رذالت است. این مفهوم در ایران هم کاربرد پیداکرده است و به افرادی که بسیار کتاب میخوانند فرهیخته میگویند و اینجا بحث نسبتی بین فرهیختگی و رذالت ایجاد میشود. یکی از افرادی که در کتاب «هشت قتل بیعیب و نقص» کشته شده خانمی است که کتابی در مدح خیانت نوشته است. البته مطمئن نیستم چنین کتابی در واقعیت وجود داشته باشد.
کریمی عباسی: این کتاب خیالی است، نام تعدادی نویسنده هم در متن کتاب بیان شده است که کاملا خیالی هستند.
قمری: خانم نویسنده کتابی در مدح خیانت نوشته است و احتمال داده میشود که دلیل کشته شدن او هم همین باشد. نویسنده کتاب در متن ارجاعهای بسیار خوبی دارد و تفکر برانگیز است به خصوص به لکهها و ذرههای رذالت که گسترده میشوند و روان آدم را میگیرند اشاره میکند.
صاحب کتابفروشی، یک نویسنده چاق است که همسر اول خود را طلاق داده و با زنی ۲۰ سال کوچکتر از خود زندگی میکند و کتابفروشی را به راوی داستان سپرده و او را در این فروشگاه ۵۰ درصد هم شریک کرده است. کاش چنین سعادتی نصیب ما شود.
این کتاب ۲۶۰ صفحهای، این است که کتابهای جالبی را به مخاطب معرفی میکند و نکته این است که اینها معروفترینها نیستند
نویسنده در متن کتاب درباره کتابهای برایان مورای صحبت میکند، « این کتاب به همسر اول برایان مورای تقدیم شده بود، من هرگز او را ندیده بودم اما برایان یکبار دلیل این تقدیمیها را به من گفت و آن این بود که اگر برایان این کار را نمیکرد، زن تا مدتها بعد، با او بداخلاقی میکرد، برایان این را هم گفته بود که طلاق محاسن زیادی دارد اما بهترین آن این است که میتواند کتابش را به هرکسی که دوست دارد تقدیم کند» این هم طنز ظریفی دارد و ترجمه روان است.
نکتهای را درباره ترجمه عباس بگویم. من کتاب «خفاش» نوشته یو نسبو را با ترجمه عباس خواندم، آن کتاب میتوانست چاپ نشود و آنچنان در ممیزی قلع و قمع شود که داستان را نتوان فهمید، حتی کسی که مانند من وسواس داشته باشد و احساس کند باید متن انگلیسی را بخواند، با خواندن کاملا متوجه قصه میشود و نیازی به خواندن متن اصلی پیدا نمیکند، این به دلیل ترجمه عباس است.
مترجم حرفهای نیستم و چند کار ترجمه را زیر نظر اساتید چاپ کردم، برای همین بیشتر فارسی میخوانم و در بحث ترجمه مترجمان جوانی که کتابهای پرفروش را به سرعت ترجمه و به بازار نشر ارائه میکنند، ضعف بزرگی میبینم. ضعف آنها در زبان فارسی است. یعنی مترجمها دانش آموخته زبان انگلیسی هستند اما فارسی بلد نیستند؛ یعنی وقتی جمله را میخوانید، از اینکه این کتاب را به فارسی بخوانید، لذت نمیبرید. ترجیح من همیشه این است که کتابها را به زبان فارسی بخوانم و از تعابیری که مترجمها استفاده میکنند، یاد میگیرم، ما فارسی یاد میگیریم. در این کتاب هم لحظاتی بوده است که من لذت بردم و زیر چند جمله خط کشیدم.
پیشنهاد میکنم این کتاب را بخوانند و این ترجمه از کتاب را بخوانند.
یک کارکرد دیگر این کتاب ۲۶۰ صفحهای، این است که کتابهای جالبی را به مخاطب معرفی میکند و نکته این است که اینها معروفترینها نیستند.
عباس کریمی عباسی مترجم «کتابفروش: هشت قتل بیعیب و نقص»
فکر میکنید که جامعه ما آنقدر که باید به ادبیات جنایی توجه کرده است؟ برای تغییر این روند چه باید کرد؟
کریمی عباسی: ژانر جنایی مانند دیگر ژانرها مخاطب خود را دارد ما در بازار کتاب ایران از نظر مدیریت و اقتصاد نشر با تشنگی مواجه هستیم. طبق آمار ۱۰ سال گذشته ۲۵ درصد کتابهای داستان فروش رفته، جنایی بوده است، ۱۵ درصد آنها داستانهای تفریحی بودند و ۱۰ درصد کتابهایی بودند که وجوه ادبی هم داشتند. ادبی بودن منظور این نیست که فضاسازی و توصیف داشته باشند، بلکه در کتاب ادبی باید شخصیتپردازی در کتاب به گونهای باشد که کتاب در ذهن مخاطب مانا شود و پیام داستان را برساند.
ادبیات جنایی ذهن ما را تربیت میکند تا انسان بهتری باشیم و از جرم، جنحه و جنایت در وجود ما جلوگیری میکند
در نسل جوان میبینم پسران و دختران مشتاق دنبال کتابهای این ژانر هستند و بازیهای رومیزی آنها را انجام میدهند، باید توجه داشته باشیم که این عطش را خراب نکنیم. نگاه برخی والدین ممکن است این باشد که ادبیات جنایی مانند فیلمهای اکشن است. اما ادبیات جنایی ذهن ما را تربیت میکند تا انسان بهتری باشیم و از جرم، جنحه و جنایت در وجود ما جلوگیری میکند. این در فرانسه جواب داده است. ژرژ سیمنون با مجموعه «مگره» این کار را انجام داده است که نشر جهان کتاب تقریبا آن مجموعه را کامل ترجمه و منتشر کرده است.
ناشران توجه کنند که دچار همهگیری پرفروشها نشوند.
در امریکا زنان خانهدار دنبال ادبیات تفریحی اند و آنها از داستان پلیسی صرف استقبال میکنند. شمارگان این کتابها در امریکا تا دو میلیون نسخه میرود. ما به صرف اینکه کتابی در امریکا فروش میرود، نباید آن را انتخاب کنیم. کار را به افراد کاردان بسپاریم. کاغذ گران و هزینهای چاپ بالا است، باید مخاطبی را که برای کتاب هزینه میکند مدیریت کنیم. کارهای خوب بسیار است اگر از امروز شروع کنیم، تا ۱۰۰ سال دیگر هم کتاب خوب هست، مترجمان نگران نباشند. این هشت قتل بیعیبت و نقص را پس از ترجمه بنده ابتدا یک ناشر و بعد ناشر دیگر با دو ترجمه مختلف منتشر کردند که در چاپ اول ماندند. کارهای موازی نکنیم. وقت، انرژی و هزینه روی موازی کاری صرف نکنیم، تا بتوانیم کارهای خوبی را به مردم بسپاریم.
محمد قمری منتقد ادبی
شما ادبیات را به زبان اصلی هم میخوانید، جایگاهی که در ایران داریم چقدر با جایگاه روز دنیا فاصله دارد؟
قمری: ما در مورد برخی از آثار پرفروش که در کشورهای دیگر مورد توجه قرار میگیرد، وضعیت خوبی داریم برخی از نشرها هستند که در فاصله دو تا سه ماه یک کتاب را منتشر میکنند اما اینکه مخاطب از خواندن آن لذت میبرد یا نه بحث دیگری است.
چند ماه قبل کتابی با عنوان «رئیس جمهور گم میشود» نوشته بیل کلینتون و جیمز پترسون منتشر شد. اینجا کلینتون کتاب جنایی نوشته بود، اما چیزی که من را هشیار میکرد تا آن کتاب را نخرم این بود که نشرهای غیرمعروف دنبال آن کتاب رفتند. زمانی که ترجمه را باز کردم متوجه شدم، که ترجمه اشتباه بود. مترجم دانش سیاسی لازم را برای ترجمه آن کتاب نداشت. در آخر کتاب را به انگلیسی خواندم و در کل کتاب بیارزشی است.
کریمی عباسی: جیمز پترسون کتاب خوب ندارد.
قمری: در آثار پرفروش عقب نیستیم و این آثار ترجمه و به بازار عرضه میشوند. کتاب «سرچشمه» نوشته دن براون به فاصله یک یا دو ماه ترجمه و در ایران منتشر شد. نکته اصلی سلیقه انتخاب کتاب است. نخستین بار از نشر نیلوفر کتابی با عنوان «عزازیل» نوشته باریس آکونین ترجمه رضا علیزاده مترجم آثار امبرتو اکو را دیدم. وقتی کتاب را خواندم دیدم که چه شرلوک هلمز روسی را معرفی کردند! بعد از آن کتابهای اکونین را خواندم و بعد کتاب دوم را با عنوان «نیرنگ» در نشر قطره منتشر کردیم. دبیری کتاب مهم است تا کتاب صرفا جنبه تجاری نداشته باشد.
اگر کتابهای خوب توسط دبیران ادبی با تجربه منتشر شود خدمتی برای افزایش نرخ مطالعه خواهد بود
کتاب «معمای آگاتا کریستی» بر اساس ۱۱ روزی که او ناپدید شده بود، نوشته شده است. این کتاب داستان بینظیری دارد، اما کتاب با اینکه ترجمه خوبی دارد در چاپ اول مانده است. این کتابها در ایران هستند. یکسری کتابهایی به بازار نشر میآیند، به همان سرعتی که میآیند به همان سرعت هم فراموش میشوند.
اگر کتابهای خوب توسط دبیران ادبی با تجربه منتشر شود خدمتی برای افزایش نرخ مطالعه خواهد بود. افرادی که در دهه ۴۰ و ۵۰ کتابخوان بودند اسم ذبیح االله منصوری را شنیدند زیرا او آنها را کتابخوان کرد. همان چیزی که در مورد کتابهای جیبی در نظر بود امروز هم میتواند اتفاق بیفتد.
کتاب «هشت قتل بیعیب و نقص» در چاپ اول ۴۵ هزار تومان، در چاپ سوم ۲۶۰ هزار تومان قیمت داشت و در چاپ چهارم احتمالا بیش از ۷۰۰ هزار تومان قیمت خواهد داشت. امیدوارم وضعیت معیشتی بهتر شود و یارانهها به نشر و کاغذ باز گردد.
کریمی عباسی: یارانهها در حمایت از مصرف کننده است و در نمایشگاه کتاب یارانه را استفاده میکنند، اما کافی نیست و شاید بگوییم که کتاب نسبت به جنسهای دیگر کمتر گران شده اما بحث این است که سبد خانواده را باید در نظر بگیریم. کمکم خرید کتاب برای قشر متوسط ناممکن میشود و باید برای آن کاری کرد.