باشگاه خبرنگاران جوان؛ مهدی سیف تبریزی - ایلیا آرزومانوف در مجله خبری اکسپرت روسیه نوشت مراسم گسترده تشییع و وداع با رهبر معظم ایران، حضرت آیتالله علی خامنهای، با هدف نشان دادن این پیام برگزار شد که ایران نهتنها در رویارویی با آمریکا و اسرائیل شکست نخورده، بلکه قدرتمندتر نیز شده است. مراسم عزاداری که در ۶ ژوئیه در تهران برگزار شد، بنا بر اعلام مقامات ایرانی، حدود ۲۰ میلیون نفر و بیش از ۱۰۰ هیئت خارجی را گرد هم آورد.
در ۶ ژوئیه، میلیونها ایرانی برای وداع با رهبر معظم انقلاب که در ۲۸ فوریه بر اثر حملات آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید، به خیابانهای تهران آمدند. به گفته مقامات ایرانی، راهپیمایی تشییع در پایتخت تا ۲۰ میلیون نفر شرکتکننده داشت. این مراسم که پیکر «پدر شهید ایران» و اعضای خانوادهاش که همراه او به شهادت رسیده بودند را بدرقه میکرد، در مسیری حدود ۱۵ کیلومتر از مصلای امام خمینی تا میدان آزادی امتداد یافت.
طبق برنامه، در ۷ ژوئیه پیکر رهبر در شهر قم تشییع میشود، در ۸ ژوئیه به شهرهای مقدس نجف و کربلا در عراق منتقل خواهد شد و سرانجام در ۹ ژوئیه به زادگاه ایشان، مشهد، بازگردانده شده و مراسم تدفین برگزار میشود.
پیش از این، در روزهای ۴ و ۵ ژوئیه، مراسم وداع عمومی در مصلای امام خمینی برگزار شد و میلیونها زائر توانستند با پیکر رهبر وداع کنند. آغاز رسمی مراسم عزاداری نیز با یک آیین بینالمللی و غیرعلنی در ۳ ژوئیه رقم خورد.
به گزارش مقامات ایرانی، هیئتهایی از بیش از ۱۰۰ کشور برای شرکت در این مراسم به تهران آمدند. حدود ۳۰ کشور از جمله روسیه، چین، هند و ترکیه هیئتهای عالیرتبه دولتی اعزام کردند. ریاست هیئت روسیه را دیمیتری مدودف، معاون رئیس شورای امنیت روسیه، بر عهده داشت. او پیام تسلیت ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، را به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، ابلاغ کرد.
به گفته کریل سمیونوف، کارشناس شورای امور بینالملل روسیه، ایران خود تصمیم گرفت چه کشورهایی را دعوت کند و دعوتها را به دولتهایی محدود کرد که مایل به توسعه روابط با آنهاست. از این رو، نمایندگان آمریکا، اسرائیل و اتحادیه اروپا و همچنین برخی از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مانند کویت، بحرین و امارات متحده عربی دعوت نشدند، زیرا تهران سیاست این کشورها را همسو با رویکرد آمریکا و اسرائیل میداند.
در مقابل، کشورهایی مانند عربستان سعودی، قطر و عمان دعوت شدند، زیرا به دنبال احیای روابط با ایران، کاهش نفوذ آمریکا در منطقه و مخالفت با اقدامات اسرائیل هستند. این کشورها با وجود فشارهای غیرعلنی دولت دونالد ترامپ، دعوت ایران را پذیرفتند.
گریگوری لوکیانوف، پژوهشگر مرکز مطالعات عربی و اسلامی آکادمی علوم روسیه، معتقد است که نتیجه جنگ نشان داد آمریکا و اسرائیل نتوانستهاند این واقعیت را تغییر دهند که برای حل مسائل منطقه باید با ایران گفتوگو کرد. به گفته او، حضور کشورهای خلیج فارس در مراسم تشییع، فرصتی برای بازسازی یا آغاز فصل جدیدی از روابط با تهران بود.
شش کشور در سطح عالی در مراسم حضور داشتند: رئیسجمهور عراق، نخستوزیر پاکستان، رئیسجمهور تاجیکستان، رئیس شورای خلق ترکمنستان، رئیسجمهور گرجستان و نخستوزیر ارمنستان.
نیکلای سوخوف، پژوهشگر ارشد مؤسسه اقتصاد جهانی و روابط بینالملل روسیه، توضیح میدهد که عراق به دلیل پیوندهای عمیق مذهبی با ایران جایگاه ویژهای دارد. پاکستان نیز به ثبات مرز مشترک، همکاریهای انرژی و حفظ توازن در روابط با تهران نیازمند است. ترکمنستان با ایران در حوزههای حملونقل، گاز و امنیت منطقهای همکاری دارد و تاجیکستان نیز پس از دورهای از سردی روابط، با تکیه بر اشتراکات فرهنگی فارسیزبان، مناسبات خود را با تهران گسترش داده است. همچنین ارمنستان و گرجستان ایران را یکی از مهمترین شرکای منطقهای خود و عاملی برای ایجاد توازن در برابر محور ترکیه و جمهوری آذربایجان میدانند.
مراسم رسمی تشییع رهبر ایران بیش از چهار ماه پس از شهادت ایشان برگزار شد. تهران به دلیل شرایط جنگی و تهدید حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، تصمیمی بیسابقه برای به تعویق انداختن مراسم تدفین گرفت. این تصمیم با سنت اسلامی که بر دفن سریع متوفی تأکید دارد، مغایرت داشت، اما علمای دینی ایران اعلام کردند که در شرایط جنگی و برای حفظ جان مردم، این تأخیر از نظر شرعی مجاز است. در این مدت، پیکر با روش انجماد عمیق نگهداری شد.
رهبر ایران آیتالله مجتبی خامنهای، فرزند و جانشین رهبر شهید، به دلایل امنیتی در مراسم عزاداری حضور نیافت و از زمان شهادت پدرش در انظار عمومی ظاهر نشده است. روزنامه نیویورک تایمز به نقل از منابع خود گزارش داد که او قصد داشت در مراسم مشهد در ۹ ژوئیه شرکت کند، اما سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با توجه به تهدیدهای امنیتی با این موضوع مخالفت کرد.
به گفته گریگوری لوکیانوف، مقامات اسرائیل بارها اعلام کردهاند که حذف فیزیکی مجتبی خامنهای یکی از اهداف سرویسهای امنیتی این رژیم است؛ بنابراین نگرانی سپاه از احتمال حمله کاملاً قابل درک است.
در مجموع، به گفته نیکلای سوخوف، این مراسم با هدف نشان دادن نبودِ فروپاشی یا شکست دولت ایران و بسیج حامیان نظام برگزار شد. او تأکید میکند که برگزاری راهپیماییهای میلیونی، تأمین امنیت و اداره بدون اختلال این مراسم، نشاندهنده حفظ کارآمدی ساختار حکومتی ایران است.
گریگوری لوکیانوف نیز معتقد است گستردگی این مراسم پیامی روشن برای جهان داشت: ایران پس از جنگ با آمریکا و اسرائیل نهتنها تضعیف نشده، بلکه منسجمتر و قدرتمندتر شده است. به گفته او، حضور گسترده مردم مشروعیت نظام، ثبات آن و پیوندش با جامعه را به نمایش گذاشت و نشان داد که میلیونها ایرانی آماده دفاع از نظام سیاسی و ارزشهای آن هستند.