باشگاه خبرنگاران جوان - ایران در آستانه یکی از مهمترین تحولات جمعیتی تاریخ معاصر خود قرار گرفته است. پنجره جمعیتی کشور با سرعت در حال بسته شدن است و کارشناسان هشدار میدهند اگر روند کاهش موالید ادامه پیدا کند، جامعه ایران در دهههای آینده با چالشهای گسترده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ناشی از سالمندی جمعیت روبهرو خواهد شد.
شهرداری در همین راستا تولیدات فرهنگی متعددی را در این حوزه دنبال کرده است که از جمله آنها میتوان به تولید فیلم کوتاه «کی اول شد» با موضوع جوانی جمعیت اشاره کرد که با زبان هنر، به اهمیت خانواده و فرزندآوری پرداخته است.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز، به بهانه روز جمعیت و با تحلیل اجتماعی این موضوع، به چرایی عدم تمایل جوانان به فرزندآوری پرداخت.
محمدعلی چوبینی معتقد است اگرچه مشکلات اقتصادی بر تصمیم خانوادهها اثرگذار است، اما ریشه اصلی کاهش تمایل به فرزندآوری را باید در کاهش امید به آینده و احساس امنیت جستوجو کرد.
او ادامه داد: امنیت فقط به درآمد و اشتغال محدود نمیشود؛ امنیت اقتصادی، روانی، اجتماعی و حتی امکان برنامهریزی برای آینده، همگی در تصمیم خانوادهها برای ازدواج و فرزندآوری نقش دارند.
معاون فرهنگی شهردار شیراز افزود: امروز یکی از مشکلات جدی جامعه ما پیشبینیناپذیر بودن آینده است. وقتی مردم نتوانند برای چند سال آینده خود برنامهریزی کنند، طبیعی است که نسبت به تصمیمهای بزرگی مانند تشکیل خانواده یا داشتن فرزند با تردید بیشتری روبهرو شوند. حتی خانوادههایی که از نظر مالی وضعیت مناسبی دارند نیز گاهی به دلیل نگرانی از آینده، برای داشتن فرزند دوم یا سوم مردد میشوند.
چوبینی با تأکید بر اینکه شهرداریها اگرچه متولی مستقیم سیاستهای جمعیتی نیستند، اما میتوانند در ایجاد بسترهای فرهنگی و اجتماعی نقش مؤثری ایفا کنند، اظهار داشت: کیفیت زندگی شهری و نشاط اجتماعی بر امید مردم اثر میگذارند. به همین دلیل ما تلاش کردهایم در کنار برنامههای فرهنگی، از ظرفیت هنر نیز برای گفتوگو با خانوادهها استفاده کنیم.
او تولید فیلم کوتاه «کی اول شد» را بخشی از همین رویکرد دانست و گفت: زبان هنر میتواند بسیاری از مفاهیم را عمیقتر از هر ابزار دیگری منتقل کند. تلاش ما این است که درباره ارزش خانواده و فرزندآوری، گفتوگویی تازه با جامعه شکل بگیرد.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز در عین حال تأکید کرد که نباید تصور کرد مسئله جوانی جمعیت صرفاً با تولید محتوا یا مشوقهای اقتصادی حل خواهد شد.
چوبینی گفت: فرزند در فرهنگ ایرانی همواره جایگاهی ارزشمند داشته است. به شخصه دغدغه آینده فرزندان را لمس کردهام. تغییرات سریع اجتماعی، فضای مجازی، تحولات فرهنگی و فشارهای اقتصادی، نگرانیهای تازهای برای خانوادهها ایجاد کرده و گاهی این دغدغهها بر شیرینی فرزندپروری غلبه میکند.
او با بیان اینکه مسائل اجتماعی را نمیتوان تکبعدی تحلیل کرد، افزود: هر مسئله اجتماعی از حلقههای متعددی تشکیل شده است. اگر تنها یک بخش از این زنجیره را مدیریت کنیم، نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد. در موضوع جمعیت نیز اقتصاد، فرهنگ، آموزش، رسانه، سیاستگذاری، نشاط اجتماعی و اعتماد عمومی، همگی به یکدیگر وابسته هستند و موفقیت زمانی حاصل میشود که همه این حلقهها در کنار هم دیده شوند.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز، در ادامه با اشاره به تجربه سایر کشورها، نگاه تکبعدی به مسئله جمعیت را نادرست دانست و گفت: گاهی تصور میکنیم کشورهای توسعهیافته با چنین چالشی روبهرو نیستند، در حالی که آنها نیز به شکل دیگری با کاهش فرزندآوری مواجهاند. برخی از این کشورها به دلیل ثبات بیش از حد و یکنواختی زندگی، با نوعی رخوت اجتماعی دستوپنجه نرم میکنند.
چوبینی برای تشریح این موضوع با ذکر مثالی افزود: اگر در یک جاده کاملاً صاف رانندگی کنید، احتمال خوابآلودگی بیشتر از زمانی است که در یک جاده پرپیچوخم حرکت میکنید. برخی جوامع از یکنواختی بیش از حد آسیب میبینند و ما گاهی از شدت نوسانات و تنشها. هر دو وضعیت میتواند انگیزه افراد برای فرزندآوری را کاهش دهد.
رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری شیراز با اشاره به تجربه برخی کشورهای منطقه نیز اظهار داشت: در بسیاری از کشورهای عربی، علاوه بر ثبات اقتصادی، نشاط اجتماعی، دورهمیهای خانوادگی، آیینها و ارتباطات اجتماعی پررنگی وجود دارد و همین مؤلفهها به افزایش امید و پویایی جامعه کمک میکند. این نشان میدهد که صرف اقتصاد، تعیینکننده رفتارهای جمعیتی نیست.
او همچنین بر ضرورت واقعبینی در سیاستگذاریهای عمومی تأکید کرد و گفت: اعتماد عمومی زمانی شکل میگیرد که وعدهها با واقعیتهای اجرایی همخوانی داشته باشد. جامعه بیش از هر چیز به ثبات، صداقت، امکان برنامهریزی و امید نیاز دارد.
چوبینی در پایان خاطرنشان کرد: جوانی جمعیت به آینده ایران گره خورده است بنابراین تقویت امید، نشاط اجتماعی، امنیت روانی و اعتماد عمومی باید در اولویت برنامهها قرار گیرد. فرزندآوری زمانی افزایش پیدا میکند که مردم احساس کنند آینده، قابل ساختن و قابل پیشبینی است.
منبع: شهرداری شیراز