باشگاه خبرنگاران جوان- در سالهای پیش از انقلاب، کشاورزی ایران روزهای سختی را پشت سر میگذاشت. اصلاحات ارضی که به جای اصلاح ساختار کشاورزی، جنبه سیاسی داشت، نه تنها به اهداف خود نرسید، بلکه زمینهساز شکست کشاورزی و وابستگی به واردات شد.
سهم کشاورزی در تولید ناخالص ملی از ۲۹ درصد در سال ۱۳۳۹ به تنها ۹ درصد در سال ۱۳۵۶ کاهش یافت. در سال ۱۳۵۵، در حالی که صادرات سرانه محصولات کشاورزی ۷۴۷ ریال بود، واردات سرانه به ۳۲۶۷ ریال رسید که نشان از وابستگی شدید دارد. در آن سالها، ایران به یکی از بزرگترین واردکنندگان گندم در جهان تبدیل شد و قوت روزمره مردم از خارج تأمین میشد.
اما رهبر شهید از همان سالهای ابتدایی انقلاب، بر ضرورت خودکفایی در تولید محصولات اساسی و کاهش وابستگی به بیگانگان تأکید داشتند. وزیر جهاد کشاورزی با اشاره به اهتمام ویژه رهبر شهید به این حوزه، ایشان را «یکی از مدافعان سرسخت امنیت غذایی کشور» توصیف کرد که این موضوع را بهصورت مبنایی، اصولی و دقیق دنبال میکردند.
بر اساس اعلام علیرضا مهاجر، معاون امور زراعت وزارت جهاد کشاورزی، در سال ۱۴۰۳ پیشبینی شده که تولید گندم به ۱۵ میلیون تن برسد و خرید تضمینی به بیش از ۱۱ میلیون تن برسد.
خودکفایی در کالاهای اساسی؛ میراث ماندگار رهبر شهید
تحلیلهای سیاستگذاری کلان، نقش رهبر شهید را در شکلدهی به رویکرد خودکفایی غذایی کشور برجسته میدانند. ایشان در دورههای مختلف بر این نکته تأکید داشتهاند که استقلال سیاسی بدون استقلال اقتصادی و امنیت غذایی امکانپذیر نیست.
از نگاه ایشان، تحریمها ابزار اصلی دشمن برای فشار بر ملت ایران است و یکی از قویترین ابعاد تحریمها، تلاش برای ایجاد گسل در امنیت غذایی است.
«کشوری که در تأمین نیازهای اساسی خود، بهویژه در حوزه غذا، به دیگران وابسته باشد، عملاً در میدان سیاست و دیپلماسی، دستبهدست دشمن خواهد بود و استقلال عملی نخواهد داشت.» (مقام معظم رهبری)
گذر از کشاورزی سنتی به کشاورزی دانشبنیان
یکی دیگر از محورهای کلیدی در اندیشه رهبر شهید، گذار از کشاورزی سنتی به کشاورزی دانشبنیان بود. ایشان با توجه به محدودیت منابع آبی ایران، بر این باور بودند که نمیتوان با روشهای قدیمی و پرمصرف، به خودکفایی پایدار رسید و بر لزوم اجرای برنامه توسعه کشور با رویکرد مدیریت مصرف آب و توسعه کشت گلخانهای تأکید داشتند.
رهبر شهید بارها در جلسات و دیدار با نخبگان و دانشگاهیان از آنان میخواستند تا با تولیدات دانشبنیان، گره از کمر کشاورزی باز کنند.
نگاه راهبردی به محصولات کشاورزی؛ خودکفایی در کالاهای اساسی و صادرات در محصولات پرورشی
رهبر شهید با نگاه واقعبینانه و اقتصادی، تفاوت میان کالاهای اساسی و استراتژیک را از کالاهای پرورشی و صادراتی تشخیص داده و تأکید داشتند که برای محصولات کشاورزی مانند پسته، زعفران، خرما و میوهجات، نباید به دنبال خودکفایی مطلق بود، بلکه باید به سمت صادرات و کسب سهم بازار جهانی حرکت کرد.
در این بخش، سیاست رهبری بر افزایش کیفیت، بستهبندی استاندارد و بازاریابی مؤثر متمرکز بود تا ضمن ایجاد درآمد دلاری، جایگاه ایران در بازارهای جهانی ارتقا یابد.
ایران امروز در حوزه کشاورزی و امنیت غذایی به دستاوردهای چشمگیری دست یافته است. خودکفایی در تولید گندم با سالانه ۱۵ میلیون تن و ذخیره استراتژیک ۵ میلیون تنی، تأمین کامل نان مردم را ممکن ساخته و در شرایط تحریمهای گسترده و بحرانهای جهانی، ثبات و امنیت غذایی کشور را تضمین کرده است.
تولیدات گلخانهای ایران ۴ برابر شده
این موفقیت تنها محدود به گندم نیست؛ تولیدات گلخانهای ایران ۴ برابر شده و به ۵ میلیون تن رسیده است که حاصل تأکید رهبر شهید بر توسعه کشتهای گلخانهای با هدف مدیریت مصرف آب و افزایش بهرهوری است.
بهرهوری آب در کشاورزی نیز با استفاده از سامانههای نوین آبیاری از ۰.۸ کیلوگرم به ۱.۵ کیلوگرم محصول به ازای هر مترمکعب آب افزایش یافته و ایران در حوزه مبارزه زیستی با آفات، اصلاح ژنتیکی گیاهان و افزایش بهرهوری آب به پیشرفتهای قابل توجهی دست یافته است.
این تحول بزرگ، ثمره تلاشهای مستمر و برنامهریزیهای دقیقی است که با حمایت و هدایت رهبر شهید، کشاورزی ایران را از یک بخش وابسته و کمبازده به یکی از ارکان اصلی امنیت ملی و استقلال کشور تبدیل کرده است.
حوزه کشاورزی و امنیت غذایی در ایران امروز در نقطهای ایستاده که هم دستاوردهای بزرگ دارد و هم نیازمند توجه مضاعف. از یک سو، خودکفایی در تولید گندم، افزایش ۴ برابری تولیدات گلخانهای و استفاده از فناوریهای نوین، نشان از عزم جدی کشور برای تأمین امنیت غذایی دارد.
نگاه راهبردی رهبر شهید که امنیت غذایی را «دژ مستحکم در برابر محاصرههای اقتصادی» معرفی کردند، امروز به ثمر نشسته و ایران به خودکفایی در تأمین نان مردم دست یافته است. با این حال، وابستگی به واردات سویا و ذرت، و همچنین کاهش ۵۰ درصدی منابع آب زیرزمینی، از چالشهای جدی این حوزه است.
رهبر شهید به برخی کاستیها در سیستم کشاورزی ایران، مانند واسطهگریهای نادرست، ضایعات بالا و بهرهوری پایین آب اذعان داشته و نقش مردم، بهویژه کشاورزان و باغداران را به عنوان «سربازان جبهه امنیت غذایی» میستودند.
امنیت غذایی امروز یکی از ارکان اصلی استقلال ایران است که رهبر شهید با نگاه راهبردی خود آن را ترسیم کردند. ایشان با تکیه بر «اقتصاد مقاومتی» و «خودکفایی در کالاهای اساسی»، مسیر توسعه کشاورزی را از وابستگی به خودکفایی هموار کردند.
وزیر جهاد کشاورزی با تأکید بر اینکه تدابیر رهبر شهید در حوزه امنیت غذایی به نقشه راه این وزارتخانه تبدیل شده است، گفت: «خودکفایی در محصولات اساسی، حمایت از کشاورزان و بهرهگیری از دانشبنیانها، مسیر ترسیمشده برای تحقق ایرانی آباد و مقتدر است.»
برای تداوم این مسیر و تحقق کامل آرزوی رهبر شهید، راهکارهای روشنی پیش روست، سرمایهگذاری در فناوریهای نوین کشاورزی و توسعه کشتهای گلخانهای با هدف مدیریت مصرف آب، افزایش بهرهوری آب و خاک با استفاده از روشهای نوین آبیاری و اصلاح الگوی کشت، حمایت از کشاورزان و تولیدکنندگان داخلی به عنوان «سربازان جبهه امنیت غذایی».
حرکت به سمت خودکفایی در سایر کالاهای اساسی مانند سویا و ذرت، و کاهش ضایعات غذایی و مصرف صحیح که رهبر شهید به عنوان تکمیلکننده خط خودکفایی تولیدی بر آن تأکید داشتند. ادامه این مسیر با همان ارادهای که رهبر شهید داشتند، ایران را به یکی از قدرتهای برتر در حوزه امنیت غذایی منطقه تبدیل خواهد کرد.
او بود که به ما آموخت «میتوانیم»؛ او بود که از دل تحریمها، عزت را بیرون کشید و به ما آموخت که «ما میتوانیم» یک شعار نیست، یک راه است.
منبع: فارس