صاحبخبر - سفرهای دیپلماتیک در دنیای امروز، دیگر محصور در اتاقهای دربسته و پشت میزهای مذاکره نیستند؛ امتداد این سفرها بیش از هر زمان دیگری در پهنه افکار عمومی و فضاهای شهریِ کشورهای میزبان مشق میشود. نمونه عینی این مدعا، رویداد اخیر در جریان سفر رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا به ترکیه است؛ جایی که نصب بنری جنجالی با مضمون «بچههایتان را پنهان کنید؛ ترامپ در راه است» بر فراز یکی از پلهای استراتژیک استانبول، به سرعت به سرخط رسانهها بدل شد و توجه ناظران سیاسی را به خود جلب کرد.
این رویداد، فراتر از یک اقدام اعتراضیِ گذرا، گویای شکافی عمیق میان «دیپلماسی رسمیِ دولتها» و «لایه زیرین افکار عمومی» است. در حالی که ساختارهای رسمی و بوروکراتیک در تلاش برای تنظیم مناسبات سیاسی و دیپلماتیک بر اساس منافع مشترک هستند، جریانهای مدنی یا سیاسیِ منتقد با تکیه بر ابزارهای «چریک رسانهای شهری» تلاش میکنند تا مشروعیت و هنجارهای حاکم بر این بازدیدها را به چالش بکشند.
انتخاب پلهای استانبول به عنوان بستر این پیام، هوشمندی نمادینِ طراحان آن را آشکار میسازد. پلها در ادبیات سیاسی و جغرافیایی این جغرافیا، همواره نماد پیوند، گذار و تلاقیِ شرق و غرب بودهاند. تبدیل این سازههای استراتژیک به تریبونی برای مخالفت، ارزش رسانهایِ پیام را در مقیاسی جهانی تکثیر میکند و عملاً فضای بصری شهر را به بخشی از منازعه سیاسی بدل میسازد.
از سوی دیگر، بکارگیری ادبیات روانشناختیِ «بچههایتان را پنهان کنید»، فراتر از یک نقد دیپلماتیک متعارف حرکت کرده و مستقیماً امنیت اخلاقی و هنجاری جامعه را مخاطب قرار میدهد. این نوع صورتبندی با بازنمایی تصویرِ میهمان به عنوان یک «تهدید هنجاری برای نسل آینده»، به دنبال برانگیختگی عاطفیِ حداکثری در تودههاست؛ تکنیکی که در جنگهای ترکیبی جدید، کارآمدیِ بالایی در دوقطبیسازی فضا دارد.
در تحلیل نهایی، پدیده بنر استانبول یادآور این واقعیت است که در عصر تکثر رسانهای، دولتها دیگر انحصار روایتگری را در دست ندارند. یک اقدام نمادینِ کمهزینه اما پرصدا در قلب یک کلانشهر، میتواند به سادگی پروتکلهای چندمیلیون دلاریِ یک سفر رسمی را تحتالشعاع قرار داده و پیامدهای روانی و رسانهای خود را به متن معادلات دیپلماتیک تحمیل کند. این رویداد، تجسمی عینی از عصر جدیدی است که در آن «تصویرها» و «نمادهای شهری»، به اندازه بیانیههای رسمیِ وزارتخانهها تعیینکننده و جریانساز شدهاند.
∎