جوان آنلاین:کردستان، قطب پنجم معدنی ایران، در حالی ۴۳ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را از دل زمین استخراج میکند که حفظ ذخایر استراتژیک جنگلی و مرتعی آن در گرو اجرای دقیق قوانین حفاظتی است. در همین راستا، مدیریت منابع طبیعی استان با تکیه بر «مسئولیتهای اجتماعی معادن»، ۲۱ پروژه جدید آبخیزداری را کلید زده است تا با اجرای عملیات مکانیکی و مطالعات تفصیلی در سطحی بالغ بر ۷ هزار هکتار، توازنی پایدار میان بهرهبرداری اقتصادی و تابآوری اکوسیستم در برابر فرسایش و سیلاب ایجاد کند.
معدنکاوی، اگرچه شریان حیاتی اقتصاد محسوب میشود، اما بهطور مستقیم با تخریب پوشش گیاهی و دگردیسی ساختار خاک گره خورده است. در بسیاری از موارد، فقدان بازسازی مناسب پس از اتمام فرآیند استخراج، زخمهای عمیقی بر پیکره طبیعت باقی میگذارد. برای ترمیم این آثار مخرب، عملیات آبخیزداری نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی زیستی است. این عملیات با کنترل هرزآبها، نقش کلیدی در کاهش خسارات ناشی از سیلابهای ویرانگر، مهار فرسایش خاک و تقویت امنیت آبی ایفا کرده و در نهایت، تابآوری سرزمین را در برابر تغییرات اقلیمی افزایش میدهد.
کردستان، بهشت نیازمند صیانت
استان کردستان به دلیل برخورداری از مراتع غنی و جنگلهای بلوط، یکی از حساسترین نقاط کشور در مواجهه با پیامدهای معدنکاری است. بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که فعالیتهای معدنی در صورت بیتوجهی به پروتکلهای زیستمحیطی، میتواند خساراتی جبرانناپذیر به بار آورد. تخریب زیستگاههای بکر، نابودی پوشش گیاهی و دستکاری اکوسیستم در بلندمدت خود را در قالب طوفانهای گرد و غبار، گرمایش زمین و کمبود حاد منابع آب زیرزمینی نشان خواهد داد. در این میان، حیات وحش و گونههای جانوری حساس نیز که توان مقابله با دستاندازیهای انسانی را ندارند، با خطر جدی انقراض یا مهاجرت اجباری مواجه میشوند.
تقابل معدن با جنگل
طبق آخرین آمارهای رسمی، هماکنون ۲۰۹ معدن فعال در سطح استان کردستان وجود دارد که سالانه بالغ بر ۲۴ میلیون تُن انواع مواد معدنی از دل آنها استخراج میشود. کردستان از نظر تنوع کانیها، جایگاهی استراتژیک در نقشه معدنی کشور دارد؛ وجود ذخایر غنی سنگهای تزئینی همچون مرمر، تراورتن و گرانیت در کنار معادن فلزی استراتژیک نظیر طلا، آهن و مس، این خطه را به یکی از قطبهای اصلی صنعت و اشتغال تبدیل کرده است، به طوری که حدود ۳۷ درصد اشتغال منطقه به این حوزه گره خورده است. تضاد منافع زمانی آشکار میشود که بدانیم یک میلیون و ۷۴۰ هزار هکتار از مساحت کردستان یعنی معادل ۶۳ درصد کل پهنه استان را جنگلها و مراتع تشکیل دادهاند. این حجم گسترده از منابع ملی ایجاب میکند که هرگونه فعالیت صنعتی، پیوست دقیق زیستمحیطی داشته باشد. طبق قانون، صاحبان معادن موظفند در قالب مسئولیتهای اجتماعی، بخشی از درآمدهای خود را صرف احیای طبیعت و اجرای عملیات مکانیکی آبخیزداری در حوزههای آبریز مجاور معادن کنند تا توازن از دست رفته به طبیعت بازگردد.
پیوند اقتصاد با محیطزیست
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری کردستان، با اشاره به رویکرد جدید استان در بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی میگوید: «در حال حاضر ۲۱ پروژه جدید در قالب مسئولیتهای اجتماعی معادن تعریف شده است. این طرحها شامل اجرای ۸ هزار و ۸۲۳ مترمکعب عملیات مکانیکی آبخیزداری و همچنین انجام مطالعات تفصیلی و اجرایی در سطحی معادل ۷ هزار هکتار است.»
به گفته بهزاد شریفیپور، اجرای این پروژهها کردستان را در زمره استانهای پیشرو در استفاده از مشارکتهای فرابخشی برای حفاظت از منابع پایه قرار داده است.
ورود مستقیم بخش معدن به پروژههای آبخیزداری، مصداق بارز پیوند توسعه اقتصادی با حفاظت از میراث طبیعی است. این مدل مدیریتی علاوه بر مهار فرسایش خاک، به احیای منابع پایه و تقویت سرمایه اجتماعی کمک شایانی میکند. شریفیپور معتقد است که ایفای مسئولیت اجتماعی معادن در کنار مشارکت فعال جوامع محلی، موجب افزایش اثربخشی طرحها و پایداری نتایج حاصل از پروژههای عمرانی در طبیعت میشود؛ رویکردی که میتواند الگویی موفق برای سایر استانهای معدنی ایران باشد.