به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، همدان شهر آرامگاههاست،این شهر به دلیل جایگاه مهم و راهبری خود همواره محل آمد و رفت و اسکان قبایل،گروهها،دستهها، اقوام و رجال سرشناس و نامدار بوده است. در این میان آرامگاهها و بقاع این شهر نقش تعیین کننده داشتند چرا که وقتی بقعهای بر فراز مزار امامزادهای ساخته میشد به مرور توسعه مییافت و تبدیل به کانون مذهبی، تجمع شهری و اقتصادی میشد. به ویژه اگر شخص مدفون دارای جایگاه معنوی یا سیاسی ویژه بود.
بقعة شاهزاده حسین اگر مهمترین امامزاده شهر همدان نباشد یکی از مهمترینهاست. ویژگی بارز این بقعه به جز امامزاده مدفون در آن که محور اصلی است وجود مزار و یا خبر دفن نامدارانیست که در مجاور آن مدفونند. از نام پادشاهان صفوی مانند شاه سلطان حسین تا ایلخانان مغول همچون آباقاخان و از خاندان علویان همدان و پیوندهای آنان با آل بویه و صاحب ابن عباد تا محمدشاه قاجار و شاعران نامدار عصر مشروطه مانند غمام و آزاد همدانی با تاریخ این مکان مهم گره خورده است.
درخت کهنسال موجود در صحن این بقعه به عنوان عنصر طبیعی - تاریخی، بیانگر درهم تنیدگی سرگذشت این بقعه با پدیدههای طبیعی و باورهای عمومی مردمانه نیز هست. همچنین کشف پنجة باستانی دوران شاه سلطان حسین صفوی و کتیبههای سنگی بازمانده از عهد قاجاریان، هر شخص را به این نتیجه میرساند که بقعة شاهزاده حسین یک پدیدة معماری مهم در بافت باستانی و کهن شهر همدان است.
به تمام این موارد باید مسائل اقتصادی و شهرسازی را نیز افزود. سال 1306 خورشیدی نقطة عطف تحولات شهرسازی همدان و تاثیر آن بر این بقعة باستانی و تاریخیست. خسرو محمدی پژوهشگر وقف و بقاع متبرکه و صاحب کتاب تاریخ وقف در همدان (کتاب سال استان همدان در سال 1404) ضمن بیان این موارد به شرح اوضاع و تحولات صورت گرفته در بقعة شاهزاده حسین از سال 1306 به بعد و همزمان با سالهای آغازین ظهور حکومت پهلوی میپردازد.
بقعهی «شاهزاده حسین (ع)» یا «امامزاده حسین» در مرکز همدان و شمال شرقی میدان مرکزی (امام) شهر قرار دارد. کهنترین اسناد مربوط به این بقعه در پیوند با سال 1306 خورشیدی است. علت تشکیل پروندهها و مکاتبات در این باره، گسترش شهر همدان و اجرای طرح خیابانهای ششگانه منشعب از میدان مرکزی بوده است.
از آن تاریخ به بعد به دلیل رونق کسب و کار و ارزش افزوده، تصرف به زمینهای موقوفه شازده حسین و «مسجد شاه» که در کنار یکدیگر قرار داشتهاند به بهانههای گوناگون آغاز میگردد. به دنبال این تغییرات بخشی از زمینهای امامزاده را بانک ملی و بخشی را اشخاص حقیقی به بهانههای گوناگون متصرف میشوند. این تصرفات در امامزاده حسین شامل:
1- بخش شمالی و غربی توسط بانک ملی و برخی اشخاص حقیقی
2- بخش شرقی و جنوبی توسط اشخاص حقیقی و احتمالا شهرداری
در پروندههای سال 1319 اسم شخصی به نام «باقر» به چشم میخورد. او مدعی بود که این بقعه و رقبات آن به موجب حکم محمدشاه قاجار به تولیت او و خاندانش درآمده است. چندی بعد محمدباقر با حکم شعبه چهار دیوان عالی کشور به عنوان متولی امامزاده شناخته شد. از این تاریخ تصرف او در رقبات و املاک متعلق به شاهزاده حسین آغاز شد.
بخشی از قبرستان کنار امامزاده که فروخته شده بوده به گاراژ تبدیل شد که به «گاراژ جواهری» معروف است. مجموعهای که امروز به نام ساختمان بانک ملی شناخته میشود شامل: گاراژ الوند، مهمانخانه نادری، مغازههای مجاور با امامزاده و سقاخانه بوده است. گورستان شاهزاده حسین پس از تبدیل شدن به گاراژ به بانک ملی رسید. همچنین میدانگاهی در جلو امامزاده وجود داشت که اوقاف آن را به دستفروشان اجاره میداد. آنطور که از مطاوی پروندهها استنباط میشود، اوقاف تا پیش از سال 1330 به دنبال رد ادعای فرزندان باقر(متولی) مبنی بر تولیت امامزاده بوده است.
در پایان این کشمکش 24 ساله حق تولیت مدعیان اثبات و اداره اوقاف ناظر بر عملکرد آنها تشخیص داده شد. این مطلب ضعف قوانین کشور را در سپردن موقوفات و بقاع متبرکه به اشخاص در آن روزگار نشان میدهد. در تاریخ 9 اسفند ماه 1344دفن مردگان در صحن امامزاده ممنوع شد.
در تاریخ 24 مهرماه 1335 در گزارشی مغازههای امامزاده 60 دهنه نوشته شده است. در سال 42 و به دنبال بی حساب بودن درآمدهای رقبات، اداره اوقاف از متولی میخواهد تا حساب مشترکی با اوقاف در بانک ملی باز نمایند تا اوقاف بتواند نظارت بهتری بر اداره رقبات و امامزاده داشته باشد.
در تاریخ 19 بهمن ماه 1345 به دنبال پیگیریهای رئیس وقت اوقاف «بهمند» برای کوتاه کردن دست متولیان از رقبات در تاریخ 13 تیرماه 1346 قرار رد تولیت باقر و فرزندانش از سوی دادگاه صادر شد. در سال 47 عملیات عمران و آبادی امامزاده شروع شد که شامل کاشیکاری گنبد، درب ورودی و حجره ها و... بوده است.
در پرونده سال 1348 اوقاف طی اخطارهایی به مستأجرین اعلام می دارد که برای تنظیم سند اجاره به اوقاف مراجعه نمایند. اداره اوقاف به دنبال پیگیریهای خود در سدد تشکیل هیئت امنا برای کاهش اختیارات متولیان میشود. در مورخ 16 شهریور ماه 1354 استوار یکم ابوالقاسم کاتبی سرپرست بقعه شد.
انتهای پیام/