به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، حضرت آیتالله خامنهای (رهبر شهید امت) در طول بیش از سه دهه زعامت، فضایل اخلاقی متعددی از خود نشان دادند: زهد، شجاعت، مردمداری، حکمت و تدبیر. اما پرسش این است که کدام ویژگی، شرط لازم و زمینهساز بقیه این فضایل بود؟ این یادداشت با روش «تحلیل محتوای سیره» و با تکیه بر مفهوم قرآنی «شرح صدر» (طه: 25) بهعنوان چارچوب نظری، استدلال میکند که «صبر و طمأنینه در بحرانها» برجستهترین خصیصه اخلاقی ایشان بود.
شرح صدر، عطای الهی برای رهبری
قرآن کریم، شرح صدر را نه یک فضیلت معمولی، که یک «عطای الهی» و شرط لازم برای رهبری میداند. حضرت موسی (علیهالسلام) در آغاز رسالت خود، پیش از هر چیز، از خداوند میخواهد: «رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی» (طه: 25). علامه طباطبایی در تفسیر این آیه، شرح صدر را «گستردگی وجودی و ظرفیت روانی برای تحمل دشواریهای هدایت مردم» معنا میکند (طباطبایی، 1374، ج14: 221). رهبر شهید امت، مصداق عینی این مفهوم قرآنی بودند؛ کسی که سینهای به وسعت یک امت داشت.
سه تجلی شرح صدر در سیره رهبر شهید
یکم، طمأنینه در طوفانها
زعامت رهبر شهید، یکسره در میان طوفانهای سیاسی و نظامی گذشت: از جنگهای نیابتی تحمیلشده بر جبهه مقاومت تا فتنههای داخلی، و از ترور یاران نزدیک تا تهدیدهای مکرر دشمن. در هیچیک از این مقاطع، نه تردیدی در کلامشان پیدا شد، نه شتابزدگی در عملشان، و نه فروپاشی در روحیهشان.
اوج این طمأنینه را میتوان در خطبه تاریخی 27 دی 1398 مشاهده کرد؛ درست ساعاتی پس از شهادت سردار سلیمانی. در حالیکه میلیونها انسان در سراسر جهان اسلام داغدار و خشمگین بودند، ایشان با چهرهای آرام و بیانی مستحکم، هم دلها را تسکین دادند و هم دشمن را به «انتقام سخت» تهدید کردند. این ترکیب نادر «عاطفه و اقتدار»، تنها از سینهای برمیآید که شرح آن را خداوند داده باشد.
دوم، تحمل مصیبتهای شخصی و صبر در فقدان یاران
شرح صدر ایشان تنها در عرصه سیاست نبود؛ در فقدان یاران نزدیک و همسنگران دیرین نیز مصائب بزرگی را با آرامشی مثالزدنی تحمل کردند. اوج این صبر را میتوان در وداع با شهید حاج قاسم سلیمانی دید؛ فرماندهای که بهتعبیر خود ایشان، «پشتوانه بزرگ و بازوی قوی جبهه مقاومت» بود (خامنهای، 1398). رهبر شهید در مراسم تشییع پیکر این شهید عزیز، با چشمانی اشکبار اما صدایی محکم و استوار حاضر شدند و نماز خواندند. این ترکیب «عاطفه انسانی» و «استواری ایمانی»، تصویری ماندگار از شرح صدر یک رهبر الهی است.
همچنین شهادت شهید سید حسن نصرالله، شهید اسماعیل هنیه، شهید عماد مغنیه و دهها یار دیرین دیگر، هریک ضربهای سنگین بر پیکر مقاومت بود، اما هر بار، ایشان بودند که با آرامش و طمأنینه، امت را به ادامه مسیر فرامیخواندند و اجازه نمیدادند خون شهیدان، به یأس و انفعال بدل شود.
سوم، اعتماد به میدان و دوری از شتاب
شرح صدر، ثمره عملی مهمی در سبک رهبری ایشان داشت: توانایی واگذار کردن میدان به فرماندهان و پرهیز از عجله برای دیدن نتیجه. در مدل فرماندهی جبهه مقاومت، ایشان «افق» را نشان میدادند اما «تاکتیک» را به میدان واگذار میکردند. این شیوه، بدون شرح صدر ممکن نیست؛ زیرا نیازمند اعتماد به دیگران، تحمل ابهام و نداشتن شتاب برای نتیجهگیری فوری است. ایشان بارها فرمودند: «ما عجلهای نداریم؛ وعده الهی حق است و پیروزی از آنِ صابران است.» (خامنهای، 1395).
اگر زهد، شجاعت، حکمت و مردمداری را گوهرهای تاج شخصیت رهبر شهید بدانیم، «شرح صدر» رشتهای بود که این گوهرها را کنار هم نگه میداشت. این سعه وجودی، ایشان را قادر ساخت که سه دهه طوفانهای سهمگین را با آرامش و اقتدار پشت سر بگذارند و امت اسلامی را به ساحل امنیت راهبردی برسانند.
تبیین این خصیصه برای نسل امروز، پیام روشنی دارد: رمز ماندگاری در مسیر حق، نه نداشتن بحران، که داشتن سینهای به وسعت دریاست.
منابع:
· قرآن کریم، سوره طه، آیه 25.
· طباطبایی، سید محمدحسین (1374). المیزان فی تفسیر القرآن. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی. جلد 14.
· خامنهای، سید علی (1395). بیانات در دیدار با مردم آذربایجان شرقی.
· خامنهای، سید علی (1398). بیانات در خطبه نماز جمعه تهران، 27 دی 1398.
واژگان کلیدی: رهبر شهید امت، شرح صدر، صبر، طمأنینه، رهبری قرآنی، سعه وجودی.
ام البنین صیدانلو، مدرسه علمیه تخصصی شهید مطهری تنکابن.
انتهای پیام/