این شور و شعور میلیونی، نهتنها تجلی ارادت به ولایت، بلکه گواه زندهای است بر هویت و پایداری ملتی که در مسیر آرمانهای الهی گام برمیدارد. برای فهم عمیق این تجلی هویت اسلامی و بازخوانی ابعاد رسالت جامعه منتظر در پرتو این ایام، با حجتالاسلاموالمسلمین محمدمهدی ماندگاری، کارشناس دینی گفتوگو کردهایم.
رسالت جامعه منتظر؛ تعظیم شعائر الهی
حجتالاسلام ماندگاری در ابتدا به تبیین رسالت جامعه منتظر و اهمیت شعائر الهی پرداخته و میگوید: آیه شریفه «وَمَن یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَی الْقُلُوبِ» (حج، آیه ۳۲) محققکننده ویژگیهای جامعه منتظر امامزمان (عج) است؛ چرا که تعظیم شعائر اسلامی از تقوای قلب و اعتقاد قلبی نشئت میگیرد. اسلام حقیقتی ساده دارد که در اسمورسم آن نهفته است. درحالیکه مکتب تمامی پیامبران اسلام بوده و با رسیدن به پیامبر اکرم (ص)، دین به کمال رسید، چنان که خود تعظیم قرآن، اهلبیت (ع)، اسلام، ایران و انسانیت است. برای درک ظهور و نابودی دشمنان اسلام، حفظ این نمادهای الهی تا آخرین لحظه امری ضروری است. قرآن کریم میفرماید: «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا» (مائده، آیه ۳). این کمال دین با پیوند ولایت امامت به نبوت و سپس به ولایت خدا محقق شد. اما اگر رسم اسلام، یعنی جنبه عملی و پیادهسازی کامل احکام و ارزشهای آن، در جامعه به طور کامل محقق میشد، غیبت امامزمان (عج) اینقدر طولانی نمیشد.
ایشان با تأکید بر قدرت اسلام حقیقی، به مقاومت در برابر دشمن اشاره کرده و تصریح میکند: با استناد به بخش دیگری از آیه سوم سوره مائده، «الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِن دِینِکُمْ فَلَا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِ»، روشن میشود که اگر اسمورسم اسلام به طور کامل محقق شود، هیچ دشمنی تاب مقاومت در برابر امت اسلامی را نخواهد داشت.
در انقلاب اسلامی ایران، این حقیقت محقق شده و همین میزان، سبب شکست و نابودی دشمنان بزرگی، چون رژیم پهلوی، صدام، داعش و منافقین شده است. پایداری مردم بر دین و ولایت که در حماسه وداع با رهبر شهیدمان بهوضوح دیده شد، نویدبخش آن است که آمریکا، اسرائیل و انگلیس نیز بهزودی به سرنوشت مشابهی دچار شده و زمینه ظهور حضرت ولیعصر (عج) فراهم آید.
سه رکن اساسی در رسم اسلام
استاد ماندگاری در ادامه بحث رسم اسلام و جایگاه آن در جامعه منتظر، سه رکن بنیادی برای تحقق مسلمانی واقعی تشریح میکند: نخستین و اصلیترین این ارکان، اطاعت از خدا و ولی خداست. این اطاعت، ریشهگرفته از فرمان قرآنی «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنکُمْ» (نساء، آیه ۵۹) است. در عصر غیبت، این ولایت از طریق عالمان دین و ولیفقیه تجلی مییابد و هر اقدام باید دارای حجت شرعی باشد تا در محضر الهی قابل پاسخگویی باشد. نتیجه عملی این اطاعت، چیزی جز انجام کامل واجبات و دوری از محرمات نیست.
دومین رکن محوری در رسم اسلام، خدمت به خلق خداست. این مفهوم گسترده، فراتر از انفاق، زکات، احسان و اطعام است و نهتنها انسانها و مسلمانان، بلکه تمامی مخلوقات اعم از حیوانات و گیاهان را نیز در بر میگیرد. این روحیه خدمتگزاری، در تضاد کامل با مفاهیمی، چون خیانت، اختلاس، احتکار، گرانفروشی، رشوه و نزولخواری قرار دارد و جامعه اسلامی را به سمت عدالت و همدلی سوق میدهد.
و، اما سومین رکن، شدت با خصم خداست. این اصل، برگرفته از آموزههای صریح قرآن کریم است که میفرماید: «أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ» (فتح، آیه ۲۹). مقابله با طاغوت زمان که امروز در قالب قدرتهایی همچون آمریکا، اسرائیل و مفسدین فیالارض نمود یافته است، یک تکلیف قرآنی و الهی است، نه صرفاً یک رویکرد سیاسی. این سه اصل، در مجموع، حقیقت اسلام را شکل میدهند و هرچه در جامعه بیشتر محقق شوند، زمینه ظهور حضرت ولیعصر (عج) را نزدیکتر خواهند کرد.
شعائر الهی؛ نمادهای هویتبخش جامعه
ایشان توضیح میدهد: در مقابل «رسم اسلام» که به باطن دین میپردازد، «اسم اسلام» به ظواهر و نمادهای آشکار دین اشاره دارد که مصادیق تعظیم شعائر الهی هستند.
از جمله بارزترین این شعائر، اذان است که همچون پرچمی برافراشته، هویت اسلامی یک شهر و محله را فریاد میزند. پخش اذان با صدای بلند از مساجد، نهتنها یک دستور دینی است، بلکه ندایی است که حتی در کشورهای غیرمسلمان نیز، به دلیل همخوانی با فطرت انسانها، تأثیر عمیقی بر دلها میگذارد و زمینه تبلیغ اسلام را فراهم میکند.
در همین راستا، چادر نیز امروز به نمادی قدرتمند و پرچمی از هویت اسلامی زنان تبدیل شده است. مخالفت سرسختانه دشمنان باحجاب و چادر، خود گواه اهمیت این پوشش بهعنوان یک نماد انقلابی و دینی است. یادآوری وصیتنامه شهدا که سیاهی چادر را همسنگ سرخی خون خود در کور کردن چشم دشمن میدانستند، جایگاه این شعیره را بیشازپیش نمایان میسازد.
دیگر شعائر مهمی که به حفظ و تقویت هویت اسلامی کمک میکنند، نمازهای جماعت و جمعه هستند. مساجد، سنگرهای اصلی اسلاماند و خلوتشدن این سنگرها، آرزوی دیرینه دشمنان است. همچنین، عزاداری برای امام حسین (ع) و اهلبیت (ع)، پرچمی است که شیعهبودن ما را فریاد میزند و زیارت حرمهای مطهر و باشکوه بودن آنها، نمادی از پویایی و حیات معنوی جامعه اسلامی است.
خلوتشدن این اماکن مقدس، هر مسلمانی را به اندوه فرومیبرد. در عرصه اجتماعی و سیاسی نیز، راهپیماییهایی همچون روز قدس و ۲۲ بهمن، مشارکت گسترده در انتخابات، پرچمهای اقتدار و همبستگی جمهوری اسلامی هستند. این حضور میلیونی مردم، نهتنها نشاندهنده وفاداری بهنظام است، بلکه چشم دشمنان را کور و امید آنها را ناامید میسازد.
تشییع رهبر شهید؛ پرچمی از جنس ایثار
حجتالاسلام ماندگاری در توضیح بحث شعائر الهی؛ به تشییع پیکر رهبر شهید، بهعنوان پرچمی عظیم و ماندگار اشاره کرده و میگوید: تشییعجنازه، یادآور مرگ و قیامت است و به حقیقت اسلام بیشتر اهمیت میبخشد. اما تشییع پیکر یک مرجع تقلید، یک رهبر سیاسی مذهبی و نایب امامزمان (عج) که قریب به چهل سال سکاندار این ملت بوده و همواره خار چشم دشمنان اسلام محسوب میشده است، خود پرچمی عظیم از اسلام را برافراشته میکند. حضور گسترده مردم در مراسم وداع با پیکر مطهر ایشان، نهتنها نشان از قدردانی ملت از فداکاریهای بیشمار رهبر شهید و یاران وفادار اوست، بلکه یادآور مصائب اهلبیت (ع) و شهادت مظلومانه یاران دین است.
این صحنهها، دلها را به یاد حماسههای کربلا و از خودگذشتگیهای بزرگ میاندازد و بر عظمت این شعیره الهی میافزاید. این قیام شبانهروزی مردم که دنیا را به حیرت واداشته، اوج عظمت اسلام و پایبندی ملت به آرمانهای انقلاب است.
ایشان تأکید میکند: باوجود مشکلات داخلی و فسادها، نباید از عظمت این نمادهای هویتبخش غافل شد. بهعنوانمثال، پیادهروی اربعین و زیارت امام حسین (ع) پرچمی است که حتی در سختترین شرایط نیز، دلها را به هم پیوند میدهد.
در پی وداع با رهبر شهید، از همه مردم خواسته میشود تا در هر کاری که میتوانند، برای میزبانی از زائران و برگزاری باشکوه این مراسم مشارکت کنند؛ چه با کمک مالی، چه با فراهمکردن اسکان و چه با توزیع نذر و احسان. این مشارکت، تثبیت و تقویت جمهوری اسلامی، تقویت «قیام لله» و کور شدن چشم دشمنان است.
جمهوری اسلامی؛ نماد عزت و مقاومت
این کارشناس دینی در راستای تقویت هویت اسلامی و زنده نگهداشتن یاد شهدا، بر چند نکته کلیدی تأکید میکند: عکس شهدا و پرچم جمهوری اسلامی که مزین به نام «الله» است، باید در همهجا برافراشته باشد. این نمادها، چشم دشمنان و کسانی که به دنبال بازگشت به دوران ستمشاهی هستند را به یأس میکشاند. دورانی سیاه که با دوران جمهوری اسلامی تفاوتهای بنیادین داشت.
در زمان طاغوت، منکر مشروعیت یافته و معروف مهجور مانده بود، اما امروز این وضعیت کاملاً دگرگون گشته است. اینهمه روضه، زیارت، نمازجمعه و جماعت، نشاندهنده احیای اسلام در این مملکت است.
حجتالاسلام ماندگاری در پایان به هزینههای سنگین حفظ اسلام و انقلاب و پاداش آن پرداخته و میگوید: اسلام و انقلاب اسلامی، هزینههایی دارد؛ همانطور که حضرت زهرا (س) برای دفاع از ولایت، بهای سنگینی پرداخت کردند و ملت ایران نیز در این ۴۷ سال، شهدای بسیاری تقدیم کرده است.
این سختیها، نویدبخش وعده الهی است که قرآن کریم میفرماید: «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا» (شرح، آیه ۶). چرا که تا این دشواریها را تحمل نکنیم، شیرینی ظهور به کاممان نخواهد نشست.
ازاینرو، در کنار حفظ «رسم اسلام» که همان اطاعت، خدمت و شدت (در برابر دشمن) است، باید به «اسم اسلام» یعنی حفظ شعائر نیز توجه ویژه داشت، زیرا «وَمَن یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلَامِ دِینًا فَلَن یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ» (آلعمران، آیه ۸۵).
مقاومت جمهوری اسلامی در برابر جنگهای تحمیلی و تحریمهای ۴۷ساله، همه به برکت هدایت قرآن و عترت است که مردم باوجود مشکلات، سختی جنگ را آنگونه که باید حس نکردند؛ درحالیکه در جنگهای جهانی، قحطی و نزاع بر سر نان بیداد میکرد. این موفقیتها، حاصل زندگی مردم با قرآن و عترت و نتیجه تلاش و جهاد آنان است، همچنان که خداوند در آیه «وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا» (عنکبوت، آیه ۶۹) وعده هدایت را به مجاهدان میدهد.
بنابراین، باید بر تعظیم شعائر الهی پای فشرد؛ از اذان و نمازجمعه گرفته تا راهپیماییها، انتخابات، حجاب، عزاداری، زیارت و البته تجلی بیبدیل آن در تشییع باشکوه رهبر فقیدمان که خود تعظیم قرآن، اهلبیت (ع)، اسلام، ایران و انسانیت است. برای درک ظهور و نابودی دشمنان اسلام، حفظ این نمادهای الهی تا آخرین لحظه، امری ضروری است.