به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دومین نشست از سلسله نشستهای از تصویر تا روایت رسانهایی تشییع و وداع با امام شهید، با موضوع نقد پارادایمهای مدرن رسانهای که با حضور جمعی از پژوهشگران علوم انسانی و اسلامی در سازمان تبلیغات اسلامی برگزار شد، بر تمرکز آیینهای تشییع برای بازنمایی رسانهای، بهعنوان یک کنش ارتباطی-آیینی اصیل در قالبهای تصویری مدرن تاکید شد.
در ابتدای این نشست، جلال غفاری قدیر رئیس دانشکده شهید آوینی بیان داشت: اولین گام، درک تشییع بهعنوان یک رسانه است. تشییع فارغ از بازنماییهای ثانویه، خودش یک رسانه است. ما معمولاً درگیر صورتبندی مدرن از رسانه هستیم و باید این تلقی را به هم بزنیم. این آیین یک رسانه آیینی 360 درجه و فراگیر است که در آن، مخاطب بر خلاف رسانههای مدرن، کنشگری منفعل نیست، بلکه در تولید معنا مشارکت دارد.
وی افزود: نباید آیینهای اصیل را فدای ملاحظات رسانه های مدرن کنیم و به آن ها آسیب بزنیم. اگر ما به خاطر ملاحظات امنیتی یا رسانهای، محدوده آیین را کوچک کنیم، در واقع به ذات آن آسیب زدهایم. ما باید تشییع را به مثابه یک زیارت جمعی در نظر بگیریم که حتی اگر هیچ کار رسانهای هم روی آن صورت نگیرد، خود این حرکت، واجد دلالتهای ارتباطی است؛ سنتی که از پیامبر (ص) به ما رسیده و در فرهنگ شیعه، لنگرگاه ارتباطات آیینی است.
رئیس دانشکده شهید آوینی در ادامه با انتقاد از رویکردهای آماری و هلیکوپتری، افزود: اینکه رسانهها صرفاً به دنبال پوشش تصویر از ارتفاع هستند تا کیلومترها جمعیت را بشمارند، یک خطای محاسباتی است. در اربعین، ما با پدیدهای مواجهیم که فراتر از آمار است؛ نباید رسانه حق داشته باشد به بهانه بازنمایی، ساختار آیین را دستکاری کند، بلکه هدف ما باید این باشد که ظرفیت این رسانه آیینی به حداکثر ممکن برسد، بهطوریکه حتی فردی که توانایی حضور فیزیکی در مکان خاص را ندارد، در محل زندگی خود، زائر محسوب شود. بنابراین طراحی چنین آیینی باید بهگونهای باشد که کل کشور و حتی کشورهای همجوار را در بر بگیرد و نباید به تمرکز در یک نقطه قانع بود، چرا که اگر تلقی ما این باشد که همه افراد، کنشگر هستند، آنوقت مسئله تعداد حل میشود و به کیفیت حضور بدل میگردد؛ در این صورت، پیادهروی از درب منزل، خود یک رسانه است.
وی با اشاره به چالشهای مناسکسازی رسانهای، تصریح کرد: ما همواره بین دو لبه بدعت و تحجر در حرکتیم. بدعت به معنای نوآوریهای غیرمبنایی و تهی از روح دین است، و تحجر؛ اصرار بر قالبهای فرسوده و بیتوجهی به اقتضائات نوین است. فقه شیعه در این میانه، حق نوآوری در قالبها را برای حفظ روح آیین قائل است؛ همانطور که در اربعین، مدل جاماندگان به هیچ عنوان بدعت نبود، بلکه پاسخی هوشمندانه به اشتیاق تودهها بود.
جلال غفاری قدیر در پایان افزود: هرگونه رسانهگری باید امکان کنش اجتماعی ایجاد کند، و نباید مخاطب را در احساسات منفعلانه و بدون خروجی حرکتی محصور کرد. بنابراین رسانه باید به میدان وصل باشد؛ درست مانند پلاسکو یا اربعین که مردم میخواهند خشم یا عشق خود را به عمل تبدیل کنند، ما هم باید مجاری این کنش را برای مردم باز بگذاریم.
در ادامه، دیگر سخنران این نشست، ابراهیم شیرعلی نیا استاد دانشکده شهید آوینی با ورود به بحث اقتضائات مقیاس، عنوان کرد: وقتی مقیاس آیینها از چند نفر به ده هزار نفر میرسد، ماهیت مسئله از یک کنش شخصی به یک موضوع کلان حکمرانی تغییر میکند. در مقیاسهای بزرگ، دیگر نمیتوان تنها به نگاههای اخلاقی و آیینی محض بسنده کرد و باید به نیازهای لجستیکی و امنیتی مردم، از سمنان تا تهران، پاسخ داد تا این عظمت در میانه راه دچار زوال نشود.
وی در تبیین تفاوت تصویر و روایت اظهار داشت: من بین این دو مرز قائلم؛ روایت ناظر به گذشته است و ما از گذشته میگوییم، اما تصویر، ناظر به آینده است. تصویرسازی از این رویداد عظیم، ذخیرهای برای آینده است؛ ما باید این معانی را ذخیره کنیم تا در پیوند مردم، رفع تضادهای ذهنی و قوام بخشی به حکمرانی از آن بهره ببریم.
استاد دانشکده شهید آوینی با تأکید بر نقش مطالبهگرانه رسانه، افزود: دشمن بلافاصله با ضدروایت، به شکار لحظههای ناخوشایند میپردازد تا کل آیین را تحتالشعاع قرار دهد. اینجا رسانه باید با اطلاعرسانی دقیق و لحظهای، این نقاط ضعف را بپوشاند و با مطالبهگری از نهادهای مسئول برای خدماترسانی بهتر، در کنار مردم بایستد، نه اینکه صرفاً ناظر باشد.
ابراهیم شیرعلی نیا با اشاره به اهمیت زمینه تاریخی برای جلوگیری از عرفی شدن مراسم، خاطرنشان کرد: این تشییع نباید یک مراسم عرفی تلقی شود، بلکه ما باید با اتصال این اتفاق به اربعین و تاریخ شیعه، به آن قدسیت ببخشیم. وقتی ما این تشییع را به یک بستر تاریخی متصل میکنیم، به آن اعتبار میبخشیم و از تبدیل شدن آن به یک شو تلویزیونی که بعد از مدتی فراموش میشود، جلوگیری میکنیم.
محمدصالح بهشتی نژاد، رئیس مرکز علوم شناختی و رسانه، دیگر سخنران این نشست با تأکید بر اهمیت استفاده از خردهروایتها بیان داشت: باید با دوربین از زاویه دید آن کسی که از کشوری دور، با سختی خود را به این آیین رسانده، روایت کرد. رسانه باید ظرفیت نشان دادن تضادهای درخشان را داشته باشد؛ یعنی جمع تحمل سختی و رضایت قلبی. این خردهروایتها هستند که روایت کلان آیین را شکل میدهند.
رئیس مرکز علوم شناختی با نقد توده وارگی در نمایش رسانهای مردم، اظهار داشت: بزرگترین خطای رسانهای نمایش تودهای تخت و بیساختار از مردم است، در حالی که در دل این تجمعات، ساختارهای ملموس و خودجوش وجود دارد. ما باید این نقشها را برجسته کنیم، یعنی اینکه هر فرد در این جمعیت جایگاه و مسئولیتی دارد و مردم مبعوثشدگان برای یک هدف والا هستند.
بهشتی نژاد با بازخوانی تجربه موفق تشییع شهید سلیمانی افزود: باید از مدلهای چندنقطهای و غیرمتمرکز استفاده کرد تا عدالت در مشارکت محقق شود. این آیین، بدیلی ندارد؛ در روایات، تشییع خود یک فعل مومنانه عجیب با ثوابی عظیم است که باید این وجه آیینی آن برای مردم تبیین شود تا همه در آن شریک باشند.
انتهای پیام/