با فرا رسیدن فصل گرما، بسیاری از ما به نوشیدنی خنک خاکشیر (با نام گیاهشناسی Descurainia sophia) پناه میبریم؛ اما آیا این بذرهای ریز واقعاً دمای بدن را پایین میآورند؟ یا ادعاهای رایج درباره «پاکسازی کبد» پایه علمی دارند؟ غزاله مصلح، متخصص داروسازی سنتی در گفتگویی با وبدا به خواص، محدودیتهای مصرف و نکات ایمنی خاکشیر پرداخته که در ادامه میخوانید.
چرا خاکشیر ملین است؟
بخش دارویی خاکشیر، دانههای ریزی هستند که در تماس با آب لعابدار و ژلهای میشوند. دلیل اصلی این خاصیت، ترکیباتی به نام موسیلاژ است. این پلیساکاریدها در روده متورم شده و حجم محتویات آن را افزایش میدهند.
به گفتهٔ مصلح، همین ویژگی باعث اثر ملین حجمی ملایم و کمک به حرکت طبیعی روده در موارد یبوست خفیف میشود. او تأکید دارد که این گیاه برای اختلالات شدید گوارشی کاربرد ندارد و نقشش بیشتر در «تنظیم» عملکرد دستگاه گوارش خلاصه میشود.
باورهای رایج؛ خنکی و سمزدایی
بسیاری تصور میکنند نوشیدنی خاکشیر دمای بدن را پایین میآورد، اما مصلح این باور را اینگونه تصحیح میکند: احساس خنکی ناشی از توانایی موسیلاژها در نگهداری آب و ایجاد حس خنکی در دهان و معده است و ربطی به کاهش واقعی دمای مرکزی بدن یا تأثیر روی مرکز تنظیم حرارت ندارد.
او همچنین دربارهٔ ادعای «سمزدایی کبد و پاکسازی بدن» هشدار میدهد و میگوید این باورها پشتوانهٔ علمی قابلاندازهگیری ندارند. کبد و کلیهها خودشان مسئول دفع طبیعی مواد زائد هستند و هیچ گیاهی جایگزین این عملکرد حیاتی نمیشود.
نکات ایمنی در مصرف
مصلح با اشاره به بیخطر بودن خاکشیر در مقادیر معمول غذایی، بر دو نکتهٔ کلیدی تأکید میکند:
۱. شستوشوی کامل دانهها برای حذف ناخالصیها و آلودگیها الزامی است.
۲. مصرف بیشازحد ممکن است در برخی افراد باعث نفخ یا افزایش تحریک حرکات روده شود.