انتخابات كنست بيستوششم و بحران الگوي حكمراني در اسراييل
انتخابات آينده اسراييل كه بايد حداكثر تا ۲۷ اكتبر ۲۰۲۶ برگزار شود، صرفا رقابتي عادي ميان احزاب نيست؛ اين انتخابات بيش از هر چيز بازتاب بحراني عميق در ساختار سياسي و اجتماعي اسراييل است. مساله اصلي ديگر فقط ماندن يا رفتن بنيامين نتانياهو نيست، بلكه پرسش بر سر شكل دولت، ماهيت قدرت و آينده نظم داخلي اسراييل است. برخلاف دهههاي گذشته، سياست اسراييل ديگر با دوگانه سنتي «چپ و راست» توضيح داده نميشود. جريان موسوم به «چپ صهيونيستي» عملا فروپاشيده و پروژه سازش كه پس از توافق اسلو محور رقابتهاي سياسي بود، اكنون جاي خود را به اجماع گستردهتري درباره مديريت امنيتي منازعه فلسطين داده است. رقابت امروز در واقع ميان دو نوع راست جريان دارد: راست ديني - ايدئولوژيك و راست امنيتي - نهادي. بر اساس تازهترين نظرسنجيها تا پايان ژوئن ۲۰۲۶، حزب ليكود به رهبري نتانياهو حدود ۲۴ كرسي به دست ميآورد، در حالي كه حزب «ياشار» به رهبري رييس پيشين ستاد ارتش، گادي آيزنكوت، حدود ۲۲ كرسي كسب ميكند. ائتلاف نفتالي بنت و يايير لاپيد نيز نزديك به ۱۷ كرسي خواهد داشت و احزاب عربي مجموعا حدود ۱۰ كرسي به دست ميآورند. با اين حال، نه اردوگاه نتانياهو و نه اپوزيسيون قادر به دستيابي مستقل به اكثريت ۶۱ كرسي نيستند. همين مساله احتمال تداوم بنبست سياسي و حتي تكرار انتخابات را افزايش داده است.
اهميت اين ارقام تنها در توازن پارلماني نيست. آنچه بيش از همه جلب توجه ميكند، كاهش تدريجي اقتدار سياسي نتانياهو است. ليكود همچنان بزرگترين حزب اسراييل باقي مانده، اما تصوير نتانياهو به عنوان «رهبر بيبديل» به وضوح آسيب ديده است؛ بهويژه پس از بحرانهاي امنيتي، شكافهاي اجتماعي و تنشهاي فزاينده داخلي. در مقابل، صعود گادي آيزنكوت نشانه بازگشت نهاد امنيتي به مركز سياست اسراييل است. جامعه اسراييل در شرايط بحراني معمولا به چهرههاي نظامي گرايش پيدا ميكند؛ افرادي كه از ديد افكار عمومي قادرند ميان نيازهاي امنيتي و الزامات روابط خارجي توازن ايجاد كنند.
با وجود اين، اختلاف ميان نتانياهو و رقباي او بيشتر بر سر شيوه اداره دولت است تا ماهيت پروژه صهيونيستي. تقريبا همه جريانهاي اصلي يهودي اسراييل بر چند اصل اتفاق نظر دارند: مخالفت با تشكيل دولت مستقل فلسطيني، حفظ برتري امنيتي اسراييل و مقابله با نفوذ منطقهاي ايران.
تفاوت اصلي در روشهاست. جريان راست مذهبي حاكم خواهان گسترش سريع شهركسازي، تقويت هويت ديني دولت، محدودسازي اختيارات دستگاه قضايي و حفظ معافيت نظامي حريديهاست. در مقابل، جريان امنيتي - نهادي معتقد است ادامه اين روند ميتواند انسجام داخلي اسراييل را تهديد كرده و روابط تلآويو با غرب، بهويژه امريكا، را وارد مرحلهاي پرهزينه كند.
در همين چارچوب، مساله خدمت سربازي حريديها به يكي از مهمترين خطوط شكاف در جامعه اسراييل تبديل شده است. براي بخش سكولار و طبقه متوسط، ادامه معافيت مذهبي در شرايط جنگ و بحران امنيتي به تدريج غيرقابل قبول شده است.
در موضوع فلسطين نيز تغيير بنياديني ديده نميشود. حتي احزاب ميانهرو اسراييل ديگر از روند صلح به معناي كلاسيك آن سخن نميگويند. مفهوم غالب، «مديريت منازعه» است نه حل آن. از اين رو، تغيير احتمالي دولت لزوما به معناي تغيير راهبرد اسراييل در قبال فلسطينيان نخواهد بود، بلكه بيشتر به تغيير در لحن، سرعت و نحوه مديريت بحران محدود ميشود.
يكي ديگر از محورهاي مهم انتخابات آينده، رابطه با ايالات متحده است. همه جريانهاي اسراييلي امريكا را شريك راهبردي اصلي ميدانند، اما درباره نحوه تعامل با واشنگتن اختلاف دارند. نتانياهو و متحدانش رويكردي تقابليتر در برابر فشارهاي امريكا، بهويژه در پرونده ايران و شهركسازي اتخاذ كردهاند؛ در حالي كه جريان امنيتي اسراييل بر ضرورت بازسازي هماهنگي با واشنگتن تاكيد ميكند. احزاب عربي نيز ممكن است بار ديگر نقش «تعيينكننده» پيدا كنند. با وجود آنكه اين احزاب احتمالا حدود ۱۰ كرسي كسب خواهند كرد، بخش بزرگي از جريانهاي صهيونيستي همچنان از اتكاي علني به حمايت عربي واهمه دارند؛ موضوعي كه بار ديگر محدوديت ساختاري مشاركت سياسي عربها در اسراييل را آشكار ميكند. در مجموع، اسراييل وارد مرحلهاي شده كه بحران آن صرفا به يك دولت يا يك رهبر محدود نيست. شكاف ميان اسراييل سكولار و مذهبي، اختلاف ميان نهاد امنيتي و جريان ايدئولوژيك و همچنين تنش ميان الزامات بينالمللي و پروژه راست افراطي، همگي نشان ميدهند كه انتخابات كنست بيستوششم بيش از آنكه رقابتي حزبي باشد، نشانه ورود اسراييل به مرحلهاي تازه از بحران هويت و الگوي حكمراني است. در چنين شرايطي، حتي اگر نتانياهو كنار برود، بعيد است جهتگيري كلي اسراييل تغيير اساسي كند. مساله اصلي ديگر اين نيست كه چه كسي پيروز ميشود، بلكه اين است كه اسراييل آينده با كدام نسخه از راست اداره خواهد شد: راست ايدئولوژيك و تهاجمي يا راست امنيتي و عملگرا.