زمينلرزههاي دوگانه ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ ونزوئلا - ۳ تير ۱۴۰۵ - با بزرگاهاي ۷.۲ تا ۷.۵ رخ داد . زمينلرزه اول (بزرگاي ۷.۲) در ساعت 4 و 33 دقيقه و 18 ثانيه و زمينلرزه دوم (بزرگاي ۷.۵) تنها ۳۹ ثانيه بعد در ساعت 18 و 5 دقيقه و 11 ثانيه به وقوع پيوست . اين دو رخداد در حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ كيلومتري كاراكاس - پايتخت- با حدود ۲ ميليون نفر و حدود ۵۶ تا ۶۰ كيلومتري شهر والنسيا با بيش از ۱.۶ ميليون نفر جمعيت رخ داد. فاصله زماني اين دو رويداد كمتر از يك دقيقه و فاصله مكاني كانونهاي آنها حدود ۱۰ كيلومتر است . كانون زمينلرزهها در ايالت ياراكوي، در نزديكي شهر ساحلي مورون قرار داشت . اين زمينلرزه بهطور بالقوه بر بيش از ۶.۷ ميليون نفر در سراسر ونزوئلا اثر گذاشته است. سامانه گوگل از ميلياردها گوشي اندرويدي به عنوان يك شبكه لرزهنگار استفاده ميكند. شتابسنج داخلي گوشيها كه براي چرخش صفحه كاربرد دارد، ميتواند امواج اوليه زلزله (امواج P) را كه سرعت بيشتري دارند و خسارت كمتري ايجاد ميكنند، تشخيص دهد . تنها ۳ ثانيه پس از وقوع زمينلرزه، گوشيهاي اندرويدي امواج P را شناسايي كردند . سرورهاي گوگل در ۹ ثانيه اطلاعات را پردازش و اولين هشدارها را ارسال كردند . گوگل اعلام كرد كه اين هشدارها به ۱۱.۴ ميليون نفر رسيده است . حدود ۱.۴ ميليون نفر از كساني كه در شديدترين منطقه لرزش بودند، هشدار سطح «اقدام كن» (Take Action) را دريافت كردند . افرادي كه دورتر بودند، چند ثانيه تا ۲ دقيقه فرصت واكنش داشتند . براي نزديكترين مناطق به كانون، هشدار همزمان با شروع لرزش رسيد . ونزوئلا فاقد سيستم ملي هشدار پيشهنگام زلزله است. سامانه گوگل اين شكاف را براي كاربران اندرويد پر كرد و در عمل به يكي از اصليترين ابزارهاي هشدار در اين كشور تبديل شد . اين قابليت تنها مختص گوشيهاي اندرويدي است، زيرا شركت اپل سامانه مشابهي مبتني بر دادههاي گوشيهاي آيفون ندارد . يكي از شهروندان كاراكاس گفت كه هشدار گوشي او چند ثانيه قبل از لرزش به صدا درآمد و به خانوادهاش فرصت داد تا خانه را ترك كنند . بر اساس جديدترين اطلاعات و گزارشهاي رسمي از زمينلرزههاي دوگانه ۲۴ ژوئن تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ در ونزوئلا ابعاد فاجعهبار زلزلههاي دوگانه ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ در ونزوئلا بيش از پيش آشكار شده است. آمار تلفات و خسارات بهطور قابل توجهي افزايش يافته و تحليلها بر آسيبپذيري شديد ساختمانها، به ويژه سازههاي قديمي و غيراستاندارد تاكيد دارد. بر اساس آخرين آمار رسمي ارايه شده توسط خورخه رودريگس، رييس مجلس ملي ونزوئلا تا ۲۹ ژوئن تعداد جانباختگان به 1719 نفر افزايش يافته است . همچنين بيش از 3200 نفر در بيمارستانها بستري شدهاند و تعداد مجروحان از مرز 5 هزار نفر گذشته است .هنوز بيش از ۵۰ هزار نفر نيز گم شده و با وضعي نامشخص هستند. گزارشها حاكي از تخريب يا آسيب گسترده به ساختمانهاست. آمار رسمي اعلام شده توسط رييس مجلس ملي نشان ميدهد كه ۸۵۵ ساختمان دچار خسارت شدهاند كه از اين تعداد، ۱۸۹ ساختمان بهطور كامل فرو ريخته است . اين در حالي است كه برآورد اوليه محققان ناسا با استفاده از دادههاي ماهوارهاي، تعداد ساختمانهاي آسيبديده يا تخريب شده را تا 58870 ساختمان تخمين ميزند كه نشان از نياز به بررسي ميداني است .استان لاگوايرا به عنوان يكي از مناطق به شدت آسيبديده معرفي شده و «تراژدي واقعي» توصيف شده است . فرودگاه بينالمللي سيمون بوليوار در حومه كاراكاس به دليل آسيب شديد سازهاي همچنان تعطيل است . همچنين استانهاي ياراكوي، كارابوبو (شهر والنسيا) آراگوآ، ميراندا و تروخيو نيز گزارشهايي از خسارت داشتهاند. تحليلهاي اوليه و گزارشهاي ميداني نشان ميدهد كه ساختمانهاي ساخته شده قبل از دهه ۱۹۷۰ كه تحت ضوابط لرزهاي سختگيرانهتري ساخته نشدهاند، بيشترين آسيب را ديدهاند. اين سازهها كه اغلب از بتن غيرشكلپذير يا بنايي غيرمسلح هستند، فاقد آرماتور فولادي كافي براي جذب انرژي لرزهاي بوده و در نتيجه، مكانيسم فروپاشي عمودي (پنكيكوار) در بسياري از آنها مشاهده شده است .سكونتگاههاي غيررسمي در دامنههاي تپه كه فاقد هرگونه مهندسي سازهاي هستند، به شدت در معرض فروپاشي قرار گرفتهاند . بيشتر مردم مناطق آسيبديده در خانههاي آجري غيرمسلح زندگي ميكنند كه مستعد لغزش در هنگام لرزشهاي شديد هستند . وقوع دو زمينلرزه با بزرگي ۷.۲ و ۷.۵ در فاصله كمتر از يك دقيقه و در ژرفاي كم (۱۰ تا ۲۰ كيلومتري) باعث آزادسازي انرژي عظيم در نزديكي سطح زمين شده است . همچنين نزديكي كانونها به كاراكاس و تراكم بالاي جمعيت، شدت تخريب را افزايش داده است . طبق گزارشهاي اوليه تا ۳۰ ژوئن، هيچ گزارش رسمي يا تاييد شدهاي مبني بر فروريختن يا آسيب شديد به ساختمانهاي ساخته شده توسط شركتهاي ساختماني ايراني در پروژههاي مسكن اجتماعي (مانند شهركهاي اقماري در ايالت كارابوبو) وجود ندارد. همچنين اطلاعاتي در مورد وضعيت سازههاي ساخته شده توسط شركتهاي خارجي ديگر مانند نوئل وست لين يا مشاركت شركتهاي نفتي (شورون، اني، رپسول) در دسترس نيست. اگرچه پروژههاي مسكن اجتماعي ايران در نزديكي والنسيا (ايالت كارابوبو) متمركز بودهاند و اين منطقه در مجاورت كانونهاي زلزله قرار داشته، اما گزارشهاي خسارت از والنسيا عمدتا به آسيبهاي غيرسازهاي و معماري مانند تركخوردگي ديوارها، ريزش گچ و آسيب به نما اشاره دارد . با اين حال، برخي گزارشها از تخريب كامل يك ساختمان ۲۲ طبقه در منطقه آلتاميرا و يك ساختمان ۱۴ طبقه در لاگوايرا حكايت دارد كه نشان از شدت بالاي خسارت در برخي نقاط دارد .سرمايهگذاري اندك در زيرساختها و رعايت نشدن اصول مهندسي آن هم براي سالهاي متمادي، عامل اصلي آسيبپذيري شديد ساختمانها در برابر اين زلزله فاجعهبار بوده است.
كدام ساختمانها در زلزلههاي ونزوئلا خراب شد؟
مهدي زارع
صاحبخبر -
∎