به گزارش خبرنگار ایرنا، کلاردشت که سالها بهواسطه آب و هوای معتدل، خاک حاصلخیز و منابع طبیعی غنی، از مناطق مستعد کشاورزی در غرب مازندران به شمار میرفت، در دهههای گذشته بخشی از نیازهای محلی خود را از طریق تولیدات باغی و زراعی تامین میکرد. در این میان، کشت محصولات باغی، سبزیجات محلی و برخی تولیدات فصلی نقش مهمی در اقتصاد خانوارهای روستایی و حاشیهای داشت. اما اکنون با افزایش فشارهای توسعهای و تغییر الگوی بهرهبرداری از زمین، این ظرفیتها بهتدریج رنگ باختهاند.
شهرستان کلاردشت، که سالها بهواسطه خاک حاصلخیز، آبوهوای مطلوب و ظرفیتهای باغی و زراعی یکی از مناطق مستعد کشاورزی در غرب مازندران به شمار میرفت، این روزها با چهرهای متفاوت روبهروست، توسعه شهری، افزایش جمعیت، گسترش ویلاسازی و تغییر کاربری اراضی، کشاورزی را در این منطقه به حاشیه رانده و نگرانیها درباره آینده زمینهای حاصلخیز را افزایش داده است.
تا چند سال پیش، بخش قابل توجهی از اراضی کلاردشت به باغها، مزارع و زمینهای زراعی اختصاص داشت و کشاورزی یکی از پایههای معیشت خانوارهای محلی محسوب میشد اما امروز با شتاب گرفتن روند توسعه شهری، افزایش ساختوساز و رشد تقاضا برای زمینهای مسکونی و گردشگری، چهره این منطقه بهتدریج تغییر کرده و نشانههای کشاورزی در بسیاری از نقاط آن کمرنگ شده است.
کلاردشت که در گذشته بهدلیل شرایط اقلیمی مناسب و خاک حاصلخیز، ظرفیت بالایی برای تولید محصولات باغی و زراعی داشت، اکنون بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر فشارهای ناشی از توسعه بیضابطه و تغییر کاربری اراضی قرار گرفته است؛ روندی که بهگفته کارشناسان، در صورت تداوم میتواند بخش مهمی از توان تولید محلی را از میان ببرد.
به باور بسیاری از ساکنان قدیمی کلاردشت، نخستین نشانههای افول کشاورزی زمانی آشکار شد که زمینهای زراعی به تدریج وارد بازار ساختوساز شدند.
افزایش تقاضا برای زمین مسکونی، رشد گردشگری، ورود سرمایههای غیرتولیدی و جذابیت سودآورتر ساختوساز در مقایسه با کشاورزی، سبب شد زمینهای حاصلخیز یکی پس از دیگری از چرخه تولید خارج شوند.
یکی از کشاورزان قدیمی منطقه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: در گذشته نه چندان دور یعنی تا همین چند سال پیش، بیشتر مردم کلاردشت کشاورز بودند و یا به نوعی با زمین سروکار داشتند، اما حالا خیلی از زمینها تبدیل به ویلا، مجتمع یا قطعات مسکونی شده است. کشاورزی دیگر برای خیلیها صرفه اقتصادی ندارد.
شهباز دارابی اظهار داشت: این روند در کنار ضعف حمایتهای زیرساختی، کمبود نیروی کار کشاورزی، افزایش هزینه تولید و نبود بازار مطمئن برای فروش محصولات، باعث شده بسیاری از بهرهبرداران زمینهای خود را رها کنند یا به فروش برسانند.
همگان به خوبی به این امر واقفند که تغییر کاربری اراضی کشاورزی، زنجیرهای از پیامدهای منفی را به همراه خواهد داشت. کاهش شدید سطح زیر کشت، تخریب منابع آب و فرونشست زمین، حذف پوشش گیاهی و تبدیل زمینهای زراعی به سطوح غیرقابل نفوذ که باعث کاهش نفوذپذیری خاک، افزایش سیلابهای ناگهانی و خطر فرونشست زمین، تهدید معیشت کشاورزان و اینکه بسیاری از کشاورزان بومی مجبور به ترک شغل سنتی خود شدهاند که این امر مهاجرت روستاییان به شهرها و افزایش بیکاری در مناطق روستایی را به همراه داشته است شده است ضمن اینکه آلودگی بصری و زیستمحیطی: ساختوسازهای غیرمجاز منظره طبیعی منطقه را تخریب کرده و تنوع زیستی را کاهش داده است.
تهدید امنیت غذایی کشور با تغیر کاربری اراضی کشاورزی
تغییر کاربری اراضی کشاورزی در غرب مازندران و از جمله در کلاردشت، یک زنگ خطر جدی برای امنیت غذایی و پایداری زیستمحیطی کشور است. آمارها نشان میدهند که ما سالانه صدها هکتار از بهترین اراضی را از دست میدهیم، در حالی که همزمان با بحران فرونشست زمین و کاهش منابع آب روبرو هستیم.
غرب مازندران بیشترین فشار برای تغییر کاربری
دادههای آماری منتشر شده نشان می دهد که شهرهای نوشهر، چالوس، تنکابن، رامسر و کلاردشت در غرب مازندران به دلیل نزدیکی به تهران و دسترسی جادهای آسان جاده چالوس و هراز به پایتخت، یکی از بیشترین فشارها برای تغییر کاربری اراضی کشاورزی را در چند سال اخیر تجربه کرده اند.
در سالهای گذشته، گزارشهایی از تخریب هزاران هکتار از اراضی مرغوب کشاورزی و باغی در این شهرستانها منتشر شده به گونه ای که در دهههای اخیر، درصد قابل توجهی از باغهای گردو، مرکبات و شالیزارها در حاشیه شهرها و حتی در مناطق ییلاقی به ویلا تبدیل شده است.
اگرچه عدد دقیق و واحد برای تمام این شهرستانها در یک نگاه سختگیرانه نیست، اما کارشناسان محیط زیست هشدار می دهند که سرعت تخریب اراضی کشاورزی در این منطقه، بسیار بیشتر از سرعت توسعه زیرساختهای کشاورزی جدید بوده. در برخی نقاط، بیش از ۳۰ تا ۴۰ درصد از اراضی مرغوب حاشیهای در معرض خطر یا تخریب کامل قرار گرفتهاند.
چرا کشاورزی صرفه ندارد؟
کارشناسان معتقدند تضاد میان درآمد حاصل از فروش زمین برای ساخت ویلا با درآمد ناشی از کشاورزی، مهمترین محرک این تغییرات است که از جمله آن می توان به این موارد اشاره کرد:
هزینههای بالای تولید: نهادههای کشاورزی، نوسانات بازار و کمبود کارگر محلی.
سوداگری زمین: ورود دلالان و تغییر کاربریهایی که ارزش زمین را در کوتاهمدت چندین برابر میکند.
تکهتکه شدن اراضی: تبدیل زمینهای بزرگ به قطعات کوچک که در عمل مکانیزاسیون کشاورزی را غیرممکن میکند.
وحید لطیفی از کشاورزان منطقه که شاهد قطعهبندی زمینهای همجوارش برای ویلاسازی بوده به خبرنگار ایرنا گفت: وقتی قیمت زمین با کاربری مسکونی چندین برابر کشاورزی است، دیگر کشاورزی برای جوانان و حتی پیرمردها صرفه ندارد. زمینهایی که روزی تأمینکننده مایحتاج بود، امروز به حیاطخلوت ویلانشینان تبدیل شده است.
از رونق دشتهای زراعی تا گسترش ساختوساز و کاهش تولید محلی
بررسیهای میدانی و اظهارات ساکنان قدیمی منطقه نشان میدهد که یکی از مهمترین دلایل کاهش فعالیتهای کشاورزی در کلاردشت، کاهش صرفه اقتصادی تولید در مقایسه با ساختوساز و فروش زمین است. افزایش هزینه نهادهها، دستمزد کارگری، مشکلات آبیاری، نبود بازار پایدار فروش و ریسکهای ناشی از شرایط اقلیمی، باعث شده بسیاری از کشاورزان خرد یا زمینهای خود را رها کنند یا به سمت تغییر کاربری سوق پیدا کنند.
توسعه شهری و فشار بر زمینهای کشاورزی
افزایش جمعیت ساکن و شناور، رونق گردشگری، و جذابیت کلاردشت برای سرمایهگذاری در بخش مسکن و ویلا، سبب شده اراضی کشاورزی در معرض تهدید جدی قرار گیرند. در بسیاری از نقاط، زمینهایی که پیشتر برای کشت و تولید استفاده میشدند، امروز به واحدهای مسکونی، اقامتی یا ویلاسازی تبدیل شدهاند.
به گفته کارشناسان، این روند اگرچه ممکن است در کوتاهمدت به افزایش گردش مالی منطقه منجر شود، اما در بلندمدت میتواند وابستگی کلاردشت را به درآمدهای غیرپایدار افزایش دهد و اقتصاد بومی را تضعیف کند.
هشدار درباره تداوم تغییر کاربری
تغییر کاربری اراضی کشاورزی در کلاردشت، تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی نیز بهدنبال دارد. کاهش سطح زمینهای کشاورزی، کاهش پوشش سبز، تغییر الگوی نفوذ آب، افزایش فشار بر منابع طبیعی و از بین رفتن سیمای روستایی منطقه از جمله پیامدهایی است که کارشناسان نسبت به آن هشدار میدهند.
شهباز دارابی از کارشناسان محلی حوزه کشاورزی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: اگر برای حفظ اراضی کشاورزی برنامهریزی نشود، در آینده نهچندان دور با منطقهای روبهرو خواهیم بود که هویت تولیدی خود را از دست داده و تنها مصرفمحور شده است.
آمارهای نگرانکننده از تغییر کاربری
بر اساس دادههای غیررسمی و گزارشهای محلی، روند تغییر کاربری اراضی در غرب مازندران بهویژه در شهرستان کلاردشت طی سالهای اخیر شتاب فزایندهای داشته است. اگرچه در سطح استان مازندران اقدامات قضایی و انتظامی برای آزادسازی اراضی منجر به بازگشت صدها هزار متر مربع زمین به چرخه تولید شده است بهطوری که تنها در یک بازه زمانی، بیش از ۲۳۸ هزار متر مربع در سطح استان آزادسازی شد، اما سرعت تغییر کاربریهای غیرمجاز همچنان با تلاشهای نظارتی فاصله معناداری دارد.
در کلاردشت نیز، شناسایی موارد متعددی از تغییر کاربری غیرمجاز در مناطقی مانند روستاهای "کلمه"؛ "لاهو" و "کردیچال" نشاندهنده عمق فاجعه است. گزارشها حاکی از آن است که در برخی عملیاتهای نظارتی تنها در یک مرحله، حدود ۲۵ هزار متر مربع از اراضی کشاورزی کلاردشت آزادسازی شده است؛ آماری که تنها مشتی نمونه خروار از وسعت ساختوسازهای غیرمجاز در این منطقه کوهستانی است.
عوامل موثر بر افول کشاورزی در کلاردشت
کارشناسان چند عامل اصلی را در کاهش نقش کشاورزی در این منطقه مؤثر میدانند که از جمله آن می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. توسعه کالبدی و جمعیتی
افزایش جمعیت ساکن و شناور در کلاردشت، بهویژه در سالهای اخیر، نیاز به مسکن و خدمات شهری را بالا برده و به تبع آن، اراضی کشاورزی به سمت تغییر کاربری سوق پیدا کردهاند.
۲. سودآوری بالای ساختوساز
در شرایطی که درآمد کشاورزی با نوسانات شدید، هزینههای بالا و ریسکهای اقلیمی همراه است، فروش زمین یا تغییر کاربری آن برای بسیاری از مالکان جذابتر از ادامه فعالیت کشاورزی بوده است.
۳. کمبود حمایت از تولیدکننده
نبود مشوقهای کافی برای کشاورزان، محدودیت در تأمین نهادهها، مشکلات بیمهای و نبود سیاستهای پایدار حمایتی، انگیزه تولید را کاهش داده است.
۴. کاهش بهرهوری و تکهتکه شدن اراضی
افزایش قطعهقطعه شدن زمینها، دشواری مکانیزاسیون و کاهش صرفه اقتصادی در زمینهای کوچک نیز از دیگر موانع ادامه کشاورزی در منطقه است.
۵. ضعف نظارت بر تغییر کاربری
به گفته برخی آگاهان محلی، نظارت ناکافی بر تغییر کاربری اراضی و در برخی مواقع نیز ضعف در اجرای قوانین، زمینهساز گسترش ساختوسازهای غیرکشاورزی در زمینهای مستعد شده است.
به اعتقاد کارشناسان بخش کشاورزی، گردشگری بودن منطقه، ارزش افزوده بالای مسکن نسبت به کشاورزی، خرد شدن و قطعه بندی اراضی، اختلاف درآمد حاصل از فروش یک قطعه زمین با محصولات کشاورزی، و افزایش بی ظابطه ساخت و سازهای غیرمجاز، توسعه بیرویه شهرها و روستاها و ساختوسازهای غیرقانونی در حریم شهرها باعث شده تا تغییر کاربری اراضی کشاورزی در طی چند سال اخیر در غرب مازندران و از جمبه در کلاردشت روند افزایشی را در پیش بگیرد که تداوم این روند یک تهدید جدی برای امنیت غذایی کشور محسوب می شود به ویژه در استان حاصلخیزی مانند مازندران که ۴۲ درصد برنج کشور را تامین میکند.
پیامدهای اجتماعی و اقتصادی
افول کشاورزی در کلاردشت تنها یک تغییر در الگوی بهرهبرداری از زمین نیست، بلکه پیامدهای متعددی برای اقتصاد و جامعه محلی به همراه داشته است که نخستین پیامد، کاهش تولید بومی و وابستگی بیشتر به تأمین محصولات از خارج منطقه است موضوعی که هزینه معیشت خانوارها را افزایش میدهد.
دومین پیامد آن نیز کاهش اشتغال پایدار محلی است، زیرا کشاورزی برای بخشی از جمعیت، بهویژه در روستاها، منبع اصلی درآمد بوده است. از سوی دیگر، تغییر کاربری گسترده اراضی میتواند در بلندمدت بر تعادل زیستمحیطی منطقه نیز اثر بگذارد. کاهش سطح سبز، افزایش نفوذپذیری کمتر خاک، تغییر الگوی آبهای سطحی و فشار بر منابع طبیعی، از جمله نگرانیهایی است که کارشناسان محیطزیست و منابع طبیعی مطرح میکنند.
یکی از فعالان محلی در این زمینه میگوید: کلاردشت فقط با ویلا و گردشگری هویت پیدا نمیکند. این منطقه روزی با زمینهای کشاورزی، باغها و محصولات بومی شناخته میشد. اگر این روند ادامه پیدا کند، نسلهای بعدی شاید دیگر چیزی از کشاورزی اینجا نبینند.
چالش هویت بومی در برابر توسعه بیضابط
کلاردشت در سالهای اخیر بیش از هر چیز با رشد گردشگری و ساختوساز شناخته شده است. هرچند این روند در ظاهر موجب رونق اقتصادی و افزایش گردش مالی شده، اما منتقدان معتقدند این نوع توسعه، اگر بدون برنامهریزی باشد، به تضعیف پایههای اقتصاد بومی منجر میشود.
به گفته کارشناسان، توسعه پایدار زمانی معنا دارد که میان حفظ زمینهای کشاورزی، رونق گردشگری، سکونتپذیری و حفاظت از محیطزیست تعادل برقرار شود. در غیر این صورت، مناطق خوشآبوهوا و مستعدی مانند کلاردشت، بهجای تبدیل شدن به قطب تولید و گردشگری پایدار، به سمت الگوهای مصرفمحور و غیرمولد سوق داده میشوند.
ضرورت بازنگری در سیاستهای زمین و تولید
به باور کارشناسان کشاورزی و توسعه روستایی، تقویت نظارت بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی، ایجاد مشوقهای اقتصادی برای ادامه فعالیت کشاورزان، حمایت از محصولات بومی و بازاررسانی محلی، تسهیل بیمه و تسهیلات بانکی برای بهرهبرداران، آموزش و ترویج کشاورزی نوین و کمآببر و حمایت از احیای باغها و اراضی رها شده از جمله اقدامات فوری و میان مدت برای جلوگیری از نابودی کامل کشاورزی در کلاردشت است.
نیاز به سیاستهای حمایتی
کارشناسان معتقدند برای جلوگیری از ادامه این روند، باید مجموعهای از سیاستهای حمایتی و کنترلی بهطور همزمان اجرا شود. از جمله این اقدامات میتوان به تقویت نظارت بر تغییر کاربری اراضی، حمایت مالی از کشاورزان، ایجاد بازار فروش مطمئن برای محصولات محلی، ارائه تسهیلات کمبهره، و ترویج کشاورزی نوین و کمآببر اشاره کرد.
یک مقام محلی مرتبط با حوزه جهاد کشاورزی که نخواست نامش در گزارش ذکر شود به خبرنگار ایرنا گفت: حفظ اراضی کشاورزی در منطقه، بدون همکاری همه دستگاهها و همراهی مردم امکانپذیر نیست و باید میان توسعه شهری و صیانت از زمینهای تولیدی تعادل ایجاد شود.
بابک لطیفی یک شهروند محلی نیز به خبرنگار ایرنا گفت که گلاردشت فقط ویلا و مسافر نیست. اینجا زمینهایی داشت که زندگی مردم به آن وابسته بود. اگر کشاورزی از بین برود، بخشی از هویت این منطقه هم از بین میرود.
ضرورت بازنگری در الگوی توسعه
به باور تحلیلگران، توسعه در مناطقی مانند کلاردشت باید با نگاه بلندمدت و بر پایه حفظ سرمایههای طبیعی و تولیدی صورت گیرد. آنان معتقدند که توسعه بیضابطه شهری، اگرچه در ظاهر نشانه پیشرفت است، اما در عمل میتواند به تخریب منابع پایه، افزایش قیمت زمین، کاهش تولید محلی و تضعیف امنیت غذایی در سطح منطقهای منجر شود.
تداوم برخورد دستگاههای نظارتی
داده های آماری منتشر شده نشان می دهد که معضل تغییر کاربری اراضی کشاورزی کلاردشت بسیار جدی و نگران کننده است بگونه ای که تنها در سال ۱۴۰۳ در مجموع ۱۵۰ فقره تغییر کاربری غیرمجاز در مزارع کلاردشت به وقوع پیوست که از این تعداد ۴۰ مورد آن تخریب و به چرخه تولید بازگشته است.
نهادینه شدن تغییر کاربری اراضی کشاورزی در غرب مازندران
رییس سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی مازندران گفت: طبق بررسی ها، تغییرکاربری غیر مجاز در اراضی باغی و زراعی غرب استان با هدف ویلا سازی به مرحله عرف و نهادینه شدن رسیده است، یعنی مردم منطقه با متقبل شدن پرداخت جریمه به دستگاه متولی این تخلف که در قانون به عنوان جرم تلقی می شود را به راحتی انجام می دهند.
احمد زیارلاریمی چندی پیش در گفت و گو با خبرنگاران با اظهار این که تغییر کاربری های غیر مجاز اراضی کشاورزی به عنوان یک معضل و چالش اساسی در منطقه مرکزی و شرق استان به حداقل رسیده و به نوعی تحت کنترل قرار گرفته است، افزود: دستگاه های نظارتی هم تا کنون نتوانسته اند، نقش برجسته ای در جلوگیری از این تخلف آشکار در غرب استان ایفا کنند.
وی با ذکر این نکته که نظارت بر واحدهایی که تغییرکاربری مجاز در بخش های مختلف استان را انجام می دهند از ماموریت های اصلی این سازمان طی ۱۵ سال اخیر شده است، توضیح داد: به طور یقین وجود انحراف طرح های تولیدی و کشاورزی که به صورت قانونی تغییر کاربری زمین را دریافت کرده اند، نمی توان کتمان کرد، اما از ۲ سال گذشته انحراف طرح های دولتی که مجوز تغییر کاربری مجاز را در استان گرفته اند، به حداقل رسیده است، یعنی ۹۰ درصد زمین هایی که مجوز تغییر کاربری گرفته اند با همان هدف عملیاتی شده است.
طبق آمار رسمی جهاد کشاورزی مازندران در سال جاری یعنی در کمتر از سه ماه بیش از ۶ هزار مورد تغییر کاربری غیرمجاز در اراضی کشاورزی و باغات استان شناسایی شده است.
تغییر کاربری غیر مجاز اراضی حاصلخیز کشاورزی مازندران همواره از تهدید کننده اصلی امنیت غذایی کشور است، چراکه مازندران با تولید حدود هشت میلیون تن محصولات مختلف کشاورزی نقش بسیار مهم و حیاتی در این بخش دارد. استان مازندران با دارا بودن ۱.۵ درصد از اراضی کشور و ۲.۵ درصد اراضی کشاورزی کشور ۱۱ درصد ارزش اقتصادی محصولات کشاورزی کشور را به خود اختصاص داده است.
در شهرستان های غرب مازندران باغ های مرکبات زیادی وجود داشت که طبق آمار سازمان جهاد کشاورزی استان امروز به کمترین میزان خود رسیده و همین مقدار باقیمانده نیز به خاطر گران شدن زمین نیز گردونه تولید خارج می شود تا ویلا و شهرک سازی اختصاص تبدیل شود.
نکته دیگر این که در شهرستان های غرب مازندران در مقایسه با دیگر مناطق کشور بیشترین بنگاه های املاک معاملاتی مسکن فعالیت دارد، این مغازه های پر نقش و نگار مستقر در کنار هم آیا برای رونق کسب و کار و توسعه منطقه فعالیت دارند یا نه پناهگاه تهدید در منطقه به شمار می آیند.
تلاش خبرنگار ایرنا برای گفت و گو و انجام مصاحبه با رییس جهاد کشاورزی کلاردشت و دیگر مسوولان این شهرستان بی نتیجه ماند.
مازندران حدود ۴۶۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی دارد که در آنها سالانه بیش از هفت میلیون تن محصول تولید می شود. ۷۲ نوع محصول کشاورزی در مازندران تولید می شود این استان در تولید ۱۵ نوع از محصولات کشاورزی و باغی هم رتبه اول تا سوم کشور را دارد.
برنجکاری یکی از مهم ترین فعالیت کشاورزی در مازندران و منبع مهم درآمد کشاورزان استان است و با تولید بیش از یک میلیون تن، ۴۲ درصد برنج مورد نیاز کشور از این استان تامین میشود.
طبق آمارهای رسمی، مجموع باغ های مرکبات مازندران ۱۱۲ هزار هکتار با تولید سالانه بیش از سه میلیون و ۵۰۰ هزار تن است، از مجموع باغات مرکبات مازندران ۸۰ هزار هکتار زیر کشت ارقام مختلف پرتقال، ۳۰ هزار هکتار ارقام مختلف نارنگی و بقیه زیر کشت محصولاتی از جمله نارنج و لیمو قرار دارند.
همچنین استان مازندران حدود ۲ میلیون و چهار هزار هکتار مساحت دارد که از این مقدار حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار هکتار عرصه های طبیعی شامل جنگل و مرتع است.
کلاردشت در دوراهی سرنوشتسازی ایستاده است؛ یا باید مسیر توسعه پایدار و صیانت از زمینهای کشاورزی را با مشوقهای اقتصادی هدفمند پیش بگیرد و یا بهزودی به شهرکی ویلایی تبدیل خواهد شد که برای تأمین نیازهای اولیه خود به خارج از مرزهایش وابسته است. حفظ زمینهای کشاورزی امروز، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای بقای هویت و امنیت غذایی این دیار است.
کلاردشت امروز در نقطهای حساس میان گذشته کشاورزی و آینده شهری خود ایستاده است. آنچه در ظاهر نشانه توسعه و رونق به نظر میرسد، در صورت نبود برنامهریزی میتواند به فرسایش تدریجی یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و زیستمحیطی منطقه منجر شود.
کشاورزی در کلاردشت شاید هنوز بهطور کامل از بین نرفته باشد، اما بیتردید زیر فشار توسعه بیضابطه، تغییر کاربری و کمتوجهی به تولید، به حاشیه رانده شده است؛ روندی که اگر مدیریت نشود، ممکن است در آینده نهچندان دور، نام کشاورزی در این منطقه تنها در حافظه قدیمیها باقی بماند.