به گزارش ایرنا؛ در ملایر، بازآفرینی شهری به یک جریان مستمر و نظاممند تبدیل شده؛ جریانی که هر ۱۵ روز در قالب جلسات منظم در شهرداری و کمیته تخصصی آن در فرمانداری، نفس تازهای به بافتهای فرسوده میدمد.
این نظم و انضباط سازمانی، همراه با عملکردی مثبت و رو به جلو، موجب شد تا نام ملایر در میان شهرهای برتر کشور بدرخشد و به عنوان «شهر نمونه بازآفرینی» شناخته شود، افتخاری که با ارائه گزارش اقدامات شهردار ملایر در جلسه ستاد ملی بازآفرینی کشور، رسمیت و اعتبار ملی یافت.
اما آنچه این موفقیت را از یک برنامه صرفاً عمرانی فراتر میبرد، نگاه نوین مدیریت شهری به مقوله بازآفرینی است؛ رویکردی که این بار به جای تخریب و نوسازی صرف، بر توانمندسازی ساکنان و کاهش آسیبپذیری محلات کمبرخوردار متمرکز شده است.
در این رویکرد، مردم نه تماشاگران منفعل که کنشگران اصلی تحولاند و هر پروژه، پلهای برای استحکام بخشیدن به بنیانهای اجتماعی و اقتصادی محله است، این شیوه مشارکتی، نه تنها بافتهای ناکارآمد را به بسترهایی پویا برای زندگی تبدیل کرده، بلکه ملایر را به الگویی فرامنطقهای برای سایر شهرهای ایران در مسیر بازآفرینی انسانی و پایدار بدل ساخته است.
انتخاب مدیر محله از میان شهروندان
نخستین و شاید مهم ترین گام در این مسیر، انتخاب «مدیر محله» از میان خود مردم بود؛ کسی که در محله زندگی میکند، همسایهها را میشناسد، دردشان را میفهمد و میتواند صدایشان را به مدیران برساند، اما نکته کلیدی اینجاست که مدیر محله در ملایر، تنها یک نامهنگار ساده نیست؛ او عضو رسمی ستاد بازآفرینی شهرستان است و پای میز مینشیند و مشکلات محله را مستقیماً به گوش مسوولان میرساند.
در همین رابطه گفتوگویی صمیمی با «غلامرضا کرمی» ریضیس اداره بازآفرینی شهری شهرداری ملایر داشتیم که در پی میخوانید:
ایرنا: در گام نخست برای بازآفرینی محلات دارای بافت فرسوده چه اقداماتی صورت گرفت؟
کرمی: با تشکیل ستاد بازآفرینی به ریاست فرماندار و دبیری شهردار ملایر، اقدامات موثری در سه محور محدودههای حاشیهنشین، بافتهای فرسوده و مناطق تاریخی آغاز شد.
نشست های این ستاد به شکل منظم هر ۱۵ روز یک بار برگزار میشود و مشکلات هر محله بهطور کامل شناسایی و برای هرکدام برنامهریزی مشخصی تدوین میشود.
در کنار همکاری با دستگاههای اجرایی، پروژههایی نظیر احداث مرکز درمانی در محله کوی جویبار (سرجو) و اجرای شبکه فاضلاب در محله شهید زرینی اجرایی شد، همچنین اعمال تخفیف در عوارض پروانههای ساختمانی و هزینههای نظام مهندسی در این محلات تا ۵۰ درصد کاهش یافته تا انگیزه سرمایهگذاری در بافتهای فرسوده تقویت شود.
این تغییر رویکرد، نتایج ملموسی را نیز به همراه داشته است، با هدف ارتقای سطح ایمنی و پایداری سکونت در بافتهای فرسوده، برنامه «آمادهسازی محلات بازآفرینی در برابر بحران» با مشارکت هلال احمر و مدیریت بحران شهرستان ملایر آغاز به کار کرد و تیمهای تخصصی شامل گروههای پنجگانه امداد، آتشنشانی، اسکان، ارتباطات و پشتیبانی تشکیل شد که از میان خود مردم سازماندهی شدهاند تا در زمان وقوع بحران، واکنش سریع و موثر داشته باشند.
در محلاتی نظیر نفت سیاه و شهید زرینی، شهرداری با اختصاص سولههای ۶۰۰ متری، زیرساختهای اشتغال و کارآفرینی را فراهم کرده تا با توانمندسازی اقتصادی ساکنان، از بازگشت دوباره فرسودگی به این محلات جلوگیری شود.
ایرنا: از وسعت بافتهای هدف بازآفرینی و توزیع عادلانه خدمات در این محلات بگویید؟
کرمی: از مجموع ۲ هزار و ۲۰۰ هکتار مساحت شهری، حدود ۸۵۰ هکتار به حوزه بازآفرینی شهری ملایر اختصاص یافته که با اولویت مسایل فرهنگی و اجتماعی دنبال میشود و بر اساس سیاستهای دوره ششم شورای اسلامی شهر و شهرداری، برنامههای مدونی برای توزیع عادلانه خدمات و امکانات تدوین و اجرایی شده است.
استقرار میزهای خدمت در نقاط مختلف شهر از جمله این اقدامات است که در محلات هدف بازآفرینی، خواستهها و نیازهای شهروندان احصاء، اولویتبندی و بر این اساس برای ارتقای خدمات عمومی، فرهنگی، اجتماعی و کالبدی برنامهریزی شده است.
احداث ساختمان فرهنگی و فرهنگسرای محله شهید زرینی با زیربنای یکهزار و ۵۰۰ مترمربع و احداث پارک محلی در این محله و همچنین تملک زمین برای ساخت مدرسه در کوی زرینی، خدماتی است که به ساکنان این محلات ارائه شده است.
همچنین مبلغ یکهزار و ۵۰۰ میلیارد ریال برای جمعآوری آبهای سطحی و احداث کانال در محله شمسآباد اختصاص یافت و شبکه جمعآوری آبهای سطحی این منطقه با ۹۵ درصد پیشرفت فیزیکی در حال اجراست و تا ماه آینده تکمیل و به بهرهبرداری میرسد.
ایرنا: محدودههای اصلی بازآفرینی در ملایر کدام هستند و چه مشوقهایی برای سرمایهگذاری در این محلات در نظر گرفته شده است؟
کرمی: سه محدوده اصلی سکونتگاههای غیررسمی (حاشیه شهر) مانند سرجو، شمسآباد، امامزاده عبدالله، جعفرآباد و شهید زرینی، بافتهای فرسوده نظیر گاز طاهری، ۱۰ متری و شهید صفرخانیان و بافتهای تاریخی شامل محدوده بازار، محله امام رضا(ع) و عاشورا است.
امسال عوارض صدور پروانه ساختمانی ۵۰ درصد کاهش یافته و هزینههای نظام مهندسی نیز ۵۰ درصد تخفیف داده شده تا انبوهسازان به سرمایهگذاری در بافتهای فرسوده ترغیب شوند.
نکته مهم اینکه منطقه مسکن مهر ملایر با بیش از ۲ هزار واحد مسکونی، از محلاتی است که سرانه فرهنگی آن بسیار پایین بود، ما با تملک یک قطعه زمین مناسب در مرکز این منطقه، عملیات ساخت فرهنگسرای جدید را آغاز کردیم که هماکنون بیش از ۷۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.
این فرهنگسرا در دو طبقه با فضایی برای سالن اجتماعات، نگارخانه، کارگاههای صنایع دستی و یک آمفیتئاتر روباز طراحی شده و اعتبار تخصیصیافته برای آن نزدیک به ۵۰ میلیارد ریال است و پیشبینی میکنیم طی سه ماه آینده بهرهبرداری کامل برسد، همچنین برای جذب مشارکت مردمی، قرار است مدیریت برخی بخشها به تشکلهای محلی واگذار شود.
ایرنا: ملایر در حوزه بازآفرینی شهری در چه جایگاهی قرار دارد؟
کرمی: تجربه موفق ملایر در بازآفرینی شهری با تکیه بر مشارکت مردمی و ایجاد ساختاری منسجم برای پیگیری مشکلات نشان داد که میتوان با اعتماد به مردم و توانمندسازی آنها، محلههای فرسوده را به فضاهایی پویا، امن و امیدوارکننده تبدیل کرد.
این رویکرد که در آن مدیر محله به عنوان یک عضو موثر در فرآیند تصمیمگیری ایفای نقش میکند، نه تنها به بهبود کالبدی محلات انجامیده، بلکه روح تازهای به کالبد این مناطق دمیده و امید را به خانههای مردم بازگردانده است.
ملایر امروز به عنوان یکی از شهرهای پیشرو در حوزه بازآفرینی شهری، الگویی است که میتواند در سایر نقاط کشور نیز مورد استفاده قرار گیرد.
ایرنا: مشکل اصلی محلههای فرسوده و حاشیهنشین ملایر چه بود و چه تغییری در آنها ایجاد شده است؟
کرمی: احیای محلههای فرسوده و حاشیهنشین یکی از دغدغههای همیشگی مدیریت شهری است، اما تجربه موفق شهر ملایر نشان داد که برای این تحول، نیازی به بودجههای کلان یا معجزه نیست؛ تنها باور به توان مردم کافی است تا چهره یک محله دگرگون شود.
امروز در محله جعفرآباد ملایر دیگر اثری از ناامیدی و فرسودگی گذشته نیست، ۱۰۰ درصد معابر این محله آسفالت و جدول گذاری شده است، شبکه فاضلاب به تمام خانهها رسیده و چراغهای روشن، امنیت و آرامش را به کوچهها بازگردانده است، زمین چمن مصنوعی محلهای به پاتوقی برای شور و نشاط کودکان و نوجوانان تبدیل شده و تیمهای مدیریت بحران محلی آماده رویارویی با هر بحران احتمالی هستند.
با این حال نقطه عطف این تحول نه در آسفالت و جدول که در توانمندسازی بانوان رقم خورده است و در محله نفت سیاه و خیابان شهید زرینی یک سوله ۶۰۰ مترمربعی که روزگاری متروکه بود، به کارگاهی پویا برای بیش از ۵۰ بانوی قالیباف تبدیل شده است.
شهرداری نیز با تامین مواد اولیه و برندسازی با نام معروف فرش ملایر، زمینه فروش داخلی و صادراتی این محصولات را فراهم کرده و این بانوان قالیباف اکنون ماهانه درآمدزایی دارند؛ درآمدی که نه تنها زندگی خودشان بلکه چرخ اقتصاد خانوادههایشان را نیز متحول کرده است.
ایرنا: موفقیت این الگو را در چه چیزی میدانید؟
کرمی: بدون شک موفقیت این الگو، مرهون نگاه متفاوت مدیریت شهری است،مدیری که به جای برخورد قهری با معضلاتی مانند خانههای بدون سند، دست مردم را بگیرد و برای رفع مشکلاتشان پای کار بیاید.
اعتقاد ما بر این است در یک محله زنده و پویا عوارض اخذ نشود بهتر از این است تا در یک محله مُرده، عوارض ۱۰۰ درصدی برای ۱۰ واحد مشتعل دریافت شود، همچنین باور داریم محلههایی که برای زلزله آماده نیستند، محلههای موفقی نیستند؛ هراندازه هم آسفالت و جدول زیبا داشته باشند.
این الگوی موفق که اکنون به محلههای سرجو، شمسآباد و نفت سیاه نیز تسری یافته است، بر چهار اصل اساسی اعتماد به مردم و توانمندسازی آنها، حضور مدیر محله در ستاد تصمیمگیری، برپایی میز خدمت در مسجد برای حل چهرهبهچهره مشکلات و آمادگی کامل در برابر بحرانها استوار است.
امروز در محله جعفرآباد ملایر، امید به زندگی بازگشته؛ الگویی که ثابت کرد مدیران موفق حوزه مدیریت شهری کسانی هستند که از پشت میز مدیریت فاصله میگیرند و دست مردم را به گرمی میفشارند.
ایرنا: الگوی موفق بازآفرینی شهری ملایر چه پیامی برای مردم دارد؟
کرمی: بازآفرینی محلههای هدف ملایر قابلیت تکرار در سراسر کشور را دارد، تجربه ملایر نشان داد بازآفرینی محلههای فرسوده، نیازی به معجزه ندارد، کافی است در هر شهری یک مدیر محله انتخاب، میز خدمت در مسجد برگزار و به خانههای بدون سند فرصت داده شود و تیم دوام شکل بگیرد.
شاید شروع کار فقط روشن کردن یک کوچه تاریک باشد اما همین شروع کوچک میتواند تحولی بزرگ رقم بزند.
ملایر امروز به پاس این همدلی بینظیر و این رویکرد مردممحور نه فقط در زمره شهرهای موفق ایران که به الگویی زنده از تلفیق اصالت و مدرنیته بدل شده است؛ شهری که در عین تداوم هویت دیرینهاش، آیندهای روشن و پایدار را در آغوش میکشد.