به گزارش ایرنا، پس از چند سال خشکسالی و تنش آبی، بارشهای مناسب سال گذشته و بهار امسال، پوشش گیاهی مناطق حفاظتشده استان را تقویت کرده و در کنار ارتقای ضریب حفاظتی، حضور مستمر محیطبانان، بهبود مدیریت زیستگاهها و افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزشهای حیاتوحش، شرایط مساعدتری را برای زادآوری گونههای شاخص فراهم آورده است؛ شرایطی که اکنون نشانههای آن در رفتار تولیدمثلی حیاتوحش زاگرس بیش از گذشته نمایان شده است.
ثبت تصاویر دوقلوزایی در منطقه حفاظتشده قیصری و چهارقلوزایی نادر یک رأس بز وحشی در منطقه حفاظتشده سبزکوه، تنها بخشی از شواهد این روند است. هرچند کارشناسان تأکید میکنند برای اعلام آمار رسمی افزایش جمعیت گونههای جانوری باید تا پایان سرشماریهای اواخر تابستان و اوایل زمستان منتظر ماند، اما مجموعه این رخدادها از بهبود شرایط زیستی در مهمترین زیستگاههای حیاتوحش استان حکایت دارد.
بیشتر بخوانید:
ثبت ۲ قلوزایی بُز وحشی در منطقه حفاظتشده قیصری چهارمحال وبختیاری
چهارقلو زایی بز وحشی در منطقه حفاظت شده سبزکوه چهارمحالوبختیاری
بارشها و حفاظت؛ زمینهساز افزایش زادآوری
برخی از کارشناسان معتقدند افزایش زادآوری حیاتوحش نتیجه یک عامل واحد نیست، بلکه حاصل همافزایی شرایط طبیعی و اقدامات حفاظتی است؛ موضوعی که به گفته رییس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل حفاظت محیطزیست چهارمحال و بختیاری، در سالهای اخیر بیش از گذشته در زیستگاههای استان نمود پیدا کرده است.
فهمیه اسلامی در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با بیان اینکه دوقلوزایی و سهقلوزایی در حیاتوحش استان موضوع تازهای نیست اظهار داشت: این اتفاق در سالهای گذشته نیز رخ داده، اما آنچه امروز اهمیت دارد، فراهم شدن شرایط مناسبتر برای تکرار این رخدادها است.
وی مهمترین عامل را ارتقای سطح حفاظت در مناطق تحت مدیریت استان دانست و افزود: افزایش گشت و کنترل، حضور مؤثر محیطبانان، بهبود مدیریت مناطق، افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزشهای حیاتوحش و بهویژه بهبود شرایط بارندگی طی ۲ سال اخیر، موجب شده بسیاری از گونهها فرصت بیشتری برای زادآوری و بقا پیدا کنند.
اسلامی ادامه داد: استان چند سال متوالی خشکسالی شدید را پشت سر گذاشت و اگر این روند ادامه پیدا میکرد، شرایط حیاتوحش دشوارتر میشد، اما بارشهای مناسب سال گذشته و بهار امسال، منابع آبی و پوشش گیاهی زیستگاهها را تقویت کرد، بهگونهای که هنوز هم در بسیاری از مناطق، پوشش گیاهی مطلوب مشاهده میشود.
وی افزود: سال گذشته مناطق حفاظتشده تنگه صیاد و شیدا با تنش آبی مواجه بودند، اما بهبود شرایط آبی در زمستان و بهار امسال، همراه با تقویت پوشش گیاهی، شرایط مطلوبی را برای گونههای علفخوار مانند بز و گوسفند وحشی فراهم کرده و نرخ تولیدمثل آنها را افزایش داده است.
دوقلوزایی و چهارقلوزایی؛ نشانه سلامت زیستگاه
نشانههای این بهبود تنها در تحلیلهای کارشناسی خلاصه نمیشود، بلکه پایشهای میدانی محیطبانان نیز آن را تأیید میکند.
مدیرکل حفاظت محیطزیست چهارمحال و بختیاری با اشاره به ثبت ۲قلوزایی، سهقلوزایی و حتی چهارقلوزایی در بز و گوسفند وحشی گفت: این رخدادها از نظر زیستی بسیار ارزشمند و از شاخصهای سلامت اکولوژیک زیستگاهها به شمار میروند.
محسن کریمی افزود: ثبت ۲ قلوزایی در منطقه حفاظتشده قیصری و چهارقلوزایی نادر یک رأس بز وحشی در منطقه حفاظتشده سبزکوه نشان میدهد امنیت زیستگاهها، منابع غذایی، پوشش گیاهی مناسب و شرایط مطلوب زیستی در این مناطق فراهم شده است.
وی ادامه داد: چهارمحال و بختیاری با برخورداری از زیستگاههایی همچون سبزکوه، تنگه صیاد، شیدا، هلن، قیصری و زردکوه، یکی از مهمترین کانونهای تنوع زیستی زاگرس به شمار میرود و تداوم پایش این مناطق، نویدبخش پویایی جمعیت گونههای شاخص حیاتوحش است.
افزایش زادآوری؛ مقدمه افزایش جمعیت حیاتوحش
برخی از کارشناسان تاکید دارند که افزایش زادآوری اگرچه نشانهای امیدوارکننده است، اما برای اعلام آمار قطعی افزایش جمعیت باید به نتایج سرشماریهای رسمی استناد کرد.
رییس اداره حفاظت و مدیریت حیات وحش اداره کل محیط زیست چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه اکنون امکان ارائه آمار دقیق وجود ندارد گفت: سرشماریهای حیاتوحش در ۲ مقطع اواخر تابستان و اوایل زمستان انجام میشود و پس از آن میتوان درباره روند جمعیتی اظهار نظر کرد.
وی افزود: ۲ قلوزایی و سهقلوزایی یکی از شاخصهای سلامت زیستگاه است، زیرا پستانداران زمانی که شرایط محیطی نامناسب باشد، بهطور طبیعی میزان تولیدمثل خود را کاهش میدهند و هر زمان امنیت، منابع غذایی و شرایط زیستی مناسب باشد، نرخ زادآوری نیز افزایش پیدا میکند.
اسلامی افزود: در واقع پستانداران به طور طبیعی متناسب با شرایط زیستگاه رفتار میکنند؛ به این معنا که در شرایط نامناسب، میزان تولید مثل آنها کاهش مییابد و هر زمان امنیت، منابع غذایی و شرایط زیستی بهبود پیدا کند، روند زادآوری نیز افزایش مییابد که ۲قلوزایی و سه قلوزایی یکی از نشانههای این وضعیت به شمار میرود.
این کارشناس محیط زیست با اشاره به وجود ۲ گونه شاخص علفخوار در استان گفت: گوسفند وحشی بیشتر در زیستگاههای دشتی مانند تنگه صیاد مشاهده میشود، در حالی که بز وحشی در ارتفاعات و مناطق کوهستانی زندگی میکند و به همین دلیل کمتر در معرض دید قرار میگیرد، اما هر ۲ گونه در صورت فراهم بودن شرایط مناسب، روند تولیدمثل مطلوبی خواهند داشت.
از علفخواران تا پلنگ؛ زنجیرهای که کاملتر میشود
افزایش جمعیت علفخواران، تنها به معنای افزایش شمار این گونهها نیست، بلکه کل زنجیره غذایی را تحت تأثیر قرار میدهد.
اسلامی در این باره گفت: گونه شاخص گوشتخوار استان پلنگ است و زمانی که جمعیت طعمههایی مانند بز و گوسفند وحشی افزایش یابد، گونههایی همچون پلنگ، گرگ و حتی پرندگان شکاری مانند عقاب طلایی نیز از شرایط مناسبتری برای بقا برخوردار خواهند شد.
وی تاکید کرد: خروجی همه اقدامهای حفاظتی، افزایش شانس بقای حیات وحش و در نهایت افزایش جمعیت گونههای جانوری است و همه تلاشهایی که محیطبانان، جوامع محلی و دوستداران طبیعت انجام میدهند، با هدف حفظ این سرمایه ارزشمند صورت میگیرد.
توسعه ناپایدار؛ تهدید جدی حیاتوحش زاگرس
با وجود روند امیدوارکننده کنونی، کارشناسان هشدار میدهند که تداوم این شرایط، بیش از هر چیز به حفظ زیستگاهها و مدیریت صحیح توسعه وابسته است.
اسلامی با بیان اینکه آنچه امروز بیش از هر عامل دیگری میتواند جمعیت حیاتوحش را تهدید کند، توسعه ناپایدار و تخریب زیستگاههاست، گفت: گسترش سکونتگاههای انسانی، اجرای پروژههایی مانند جادهسازی در مناطق بکر و هر اقدامی که به تخریب زیستگاه منجر شود، میتواند روند بهبود جمعیت حیاتوحش را با مخاطره روبهرو کند.
وی تاکید کرد: حفاظت از حیاتوحش تنها وظیفه سازمان حفاظت محیطزیست نیست و همه دستگاههای اجرایی باید در اجرای طرحهای عمرانی، توسعه پایدار و ملاحظات زیستمحیطی را مدنظر قرار دهند، چرا که حفظ زیستگاهها نیازمند همافزایی همه دستگاهها است.
اسلامی با اشاره به اینکه تغییرات اقلیمی و خشکسالی در سالهای اخیر بر رفتار گونههای جانوری نیز اثر گذاشته است گفت: کاهش منابع آب و علوفه، برخی گونهها را به جابهجایی، تغییر الگوی پراکنش و نزدیک شدن به سکونتگاههای انسانی واداشته و این موضوع، ضرورت مدیریت منابع آبی و افزایش تابآوری زیستگاهها را دوچندان کرده است.
وی افزود: موفقیت در حفاظت از حیاتوحش بدون مشارکت مردم و تلاش محیطبانان امکانپذیر نیست. محیطبانان خط مقدم حفاظت از طبیعت هستند و جوامع محلی نیز بهعنوان نزدیکترین ذینفعان، نقش تعیینکنندهای در صیانت از زیستگاهها و گونههای جانوری دارند.
در کنار این رویکرد، حفاظت فیزیکی از مناطق نیز تقویت شده است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست چهارمحال و بختیاری با اشاره به اینکه استان دارای هشت منطقه تحت مدیریت حفاظت محیط زیست که شامل ۶ منطقه حفاظت شده، یک پارک ملی و یک اثر طبیعی ملی است گفت: تمامی این مناطق به صورت مستمر توسط محیطبانان پایش میشوند.
وی افزود: اکنون مناطقی مانند سبزکوه و تنگه صیاد به سامانههای پایش آنلاین، دوربینهای دید در شب و دوربینهای تلهای مجهز هستند که علاوه بر ثبت گونههای جانوری، در شناسایی متخلفان و افزایش امنیت زیستگاهها نقش مؤثری دارند.
مدیرکل حفاظت محیطزیست چهارمحال و بختیاری تاکید کرد: مقابله با شکار غیرمجاز همچنان با جدیت دنبال میشود و یگان حفاظت محیطزیست با وجود همه دشواریها، بهصورت شبانهروزی برای صیانت از گونههای ارزشمند استان در عرصههای طبیعی حضور دارد.
به گفته وی، امروز آنچه در قالب ۲ قلوزایی، سهقلوزایی و چهارقلوزایی در زیستگاههای چهارمحال و بختیاری دیده میشود، تنها یک رخداد طبیعی نیست؛ بلکه نتیجه سالها حفاظت، مدیریت علمی زیستگاهها، بهبود شرایط اقلیمی، تلاش محیطبانان و همراهی مردم با برنامههای حفاظتی است.
حفظ تعادل اکولوژیک؛ شرط پایداری حیاتوحش
رییس اداره حفاظت حیات وحش محیطزیست چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه افزایش جمعیت گونهها باید متناسب با ظرفیت زیستگاه باشد گفت: در طبیعت؛ حفظ تعادل اکولوژیک اهمیت زیادی دارد و اگر جمعیت یک گونه بیش از ظرفیت زیستگاه افزایش یابد، ممکن است فشار بر منابع غذایی و زیستگاهی بیشتر شود.
اسلامی ادامه داد: پایش مستمر جمعیت گونهها، حفاظت از زیستگاهها، حفظ روابط طبیعی میان گونهها و اتخاذ تصمیمهای مدیریتی بر پایه دادههای علمی، مهمترین ابزارهای حفظ این تعادل است.
وی یادآور شد: اولویتهای حفاظت محیطزیست در ادامه این روند، تقویت حفاظت فیزیکی مناطق، ارتقای تجهیزات محیطبانی، احیای زیستگاهها، مدیریت منابع آب، توسعه برنامههای آموزشی و پژوهشی، افزایش مشارکت جوامع محلی و همکاری دستگاههای اجرایی برای کاهش آثار توسعه ناپایدار است.
کلام آخر
امروز آنچه در قالب دوقلوزایی، سهقلوزایی و چهارقلوزایی در زیستگاههای چهارمحال و بختیاری دیده میشود، تنها یک رخداد طبیعی نیست، بلکه نتیجه سالها حفاظت، مدیریت علمی زیستگاهها، بهبود شرایط اقلیمی، تلاش شبانهروزی محیطبانان و همراهی مردم با برنامههای حفاظتی است.
هرچند راه حفاظت از طبیعت زاگرس همچنان با چالشهایی همراه است، اما استمرار این روند میتواند آیندهای امیدوارکنندهتر برای حیاتوحش این منطقه ارزشمند رقم بزند و آنگونه که کارشناسان تأکید میکنند، خروجی نهایی همه این تلاشها، حفظ تنوع زیستی و افزایش جمعیت حیاتوحش خواهد بود.
به گزارش ایرنا، ۱۵ درصد مساحت چهارمحال وبختیاری جزو مناطق چهارگانه تحت مدیریت حفاظت محیط زیست استان قرار دارد که ۹ منطقه تحت مدیریت محیط زیست استان شامل ۶ منطقه حفاظت شده، یک اثر طبیعی ملی، یک پناهگاه حیات وحش و یک پارک ملی است.