خبرگزاری تسنیم ـ محمد ملک زاد؛ شهید مظلوم آیتالله دکتر بهشتی بیتردید از برجستهترین معماران نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران بهشمار میرود؛ شخصیتی که هم در بنیانگذاری ساختارهای حقوقی و نهادی قوه قضاییه نقشآفرین بود و هم در تبیین مبانی فکری عدالت در نظام اسلامی. از همین رو، بررسی جایگاه او تنها مرور یک نام در تاریخ انقلاب نیست، بلکه بازخوانی بخشی از هویت نهاد عدالت در جمهوری اسلامی است.
شهادت آیتالله بهشتی و 72 تن از یاران انقلاب، یکی از تلخترین و سرنوشتسازترین وقایع تاریخ معاصر ایران بود. این حادثه در زمانی رخ داد که کشور در مرحله تثبیت نهادهای اساسی خود قرار داشت و قوه قضاییه نیز در آغاز راه شکلگیری و انسجام سازمانی بود. از این منظر، شهادت شهید بهشتی تنها فقدان یک مدیر عالیرتبه نبود، بلکه محروم شدن نظام از اندیشهورزی بود که میتوانست مسیر عدالتمحوری و قانونمداری را با استحکام بیشتری پیش ببرد. با این همه، خون او و دیگر شهدای هفتم تیر، نام و راه او را به نمادی ماندگار از عدالتخواهی، استقامت و التزام به قانون تبدیل کرد.
یکی از مهمترین ابعاد اندیشه شهید بهشتی، نگاه جامع او به عدالت بود. در دیدگاه او، عدالت مفهومی صرفاً شعاری یا احساسی نبود، بلکه حقیقتی اجتماعی و نهادی بود که باید در متن قانون، سازمان، مدیریت و رفتار حاکمیت تحقق یابد. او عدالت را در پیوند با قانونمندی، کرامت انسان، حقوق مردم و مسئولیتپذیری حکومت میفهمید. در چنین نگاهی، قانون نباید به ابزاری خشک و بیروح تبدیل شود، بلکه باید در خدمت احقاق حق و پاسداری از شأن انسانی قرار گیرد. به همین دلیل، دستگاه قضایی در این رویکرد نهتنها مرجع رسیدگی به دعاوی، بلکه پناهگاه مردم برای دفاع از حق و عدالت است.
شخصیت شهید بهشتی نیز در همین جامعیت معنا پیدا میکند. او از یکسو فقیهی آگاه، اندیشمندی ژرفنگر و شخصیتی علمی بود و از سوی دیگر مدیری توانمند، منظم و ساختارگرا. آشنایی او با مسائل اجتماعی و اقتضائات دنیای جدید، سبب شده بود عدالت را تنها در چارچوب مفاهیم سنتی نبیند، بلکه به لوازم تحقق آن در جامعه معاصر نیز توجه کند. او بهخوبی دریافته بود که عدالت در جهان امروز، افزون بر مبانی اخلاقی و دینی، به نهادهای منظم، قوانین کارآمد، آیین دادرسی روشن و مدیران صالح نیاز دارد. در حقیقت، یکی از خدمات ماندگار شهید بهشتی، پیوند دادن میان اندیشه اسلامی و ضرورتهای اداره یک نظام حقوقی نوین بود.
در کنار این جایگاه تاریخی، گرامیداشت نام شهید بهشتی در هفته قوه قضاییه نیز معنایی فراتر از یک بزرگداشت نمادین دارد. این نامگذاری یادآور آن است که تحقق عدالت تنها با شعار ممکن نیست، بلکه نیازمند تفکر روشن، سازمانیافتگی، مسئولیتپذیری، سلامت اداری و پایبندی عملی به قانون است. شهید بهشتی در حافظه تاریخی قوه قضاییه، نماد چنین رویکردی است؛ رویکردی که عدالت را با عقلانیت، نظم، شفافیت و حقمداری همراه میبیند.
در سالهای اخیر و در دوره ریاست حجتالاسلام محسنی اژهای نیز قوه قضاییه تلاش کرده است در چارچوب قانون، با عوامل ناامنی، اخلال، نفوذ و شبکههای وابسته به بیگانگان مقابله کند. برخورد با پروندههای مهم امنیتی، مقابله با حمایتهای سازمانیافته از آشوب و رسیدگی به اقدامات عناصر وابسته، در راستای صیانت از نظم عمومی، امنیت ملی و حقوق مردم ارزیابی میشود. قوه قضاییه تلاش کرده که برخورد با مجرمان همواره با دقت قضایی، رعایت قانون و حفظ حقوق افراد همراه باشد. با این حال با وجود همه تلاشها، واقعیت آن است که قوه قضاییه برای رسیدن به نقطه مطلوب، همچنان نیازمند اصلاح و ارتقای مستمر است. امروز بیش از هر زمان دیگری، اجرای عدالت بدون تبعیض، تسریع در رسیدگی به پروندهها، مبارزه قاطع و بیملاحظه با فساد، تکریم اربابرجوع، بهرهگیری از قضات و مدیران متخصص و متعهد، توسعه فناوریهای نوین و افزایش شفافیت و پاسخگویی، از مطالبات اصلی جامعه بهشمار میرود. اعتماد عمومی، مهمترین سرمایه دستگاه قضایی است و این اعتماد جز با سلامت، کارآمدی و رفتار عادلانه به دست نخواهد آمد.
در نهایت، بازخوانی شخصیت و اندیشه شهید بهشتی به ما یادآوری میکند که عدالت در جمهوری اسلامی، اگر بخواهد به حقیقتی زنده و مؤثر بدل شود، باید بر پایه قانون، عقلانیت، کرامت انسان و مدیریت صالح استوار باشد. این همان مسیری است که شهید بهشتی ترسیم کرد و همچنان میتواند چراغ راه قوه قضاییه و همه خدمتگزاران نظام در مسیر تحقق عدالت و حقوق مردم باشد.
*عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی
انتهای پیام/