گروه اقتصادی - در حالی که صنعت برق کشور خود را برای اوج مصرف تابستان و تامین پایدار انرژی دهها میلیون مشترک آماده میکند، آمارهای رسمی از کشف هزاران دستگاه استخراج غیرمجاز رمزارز با استفاده از برق یارانهای حکایت دارد. این پدیده که دامنه آن صنایع، مزارع کشاورزی و حتی برخی مصارف خانگی و تجاری را در بر گرفته، علاوه بر تحمیل فشار مضاعف بر شبکه، این سوال را در ذهن مخاطب ایجاد می کند که چرا باید عده ای باید از برق ارزان (۲۱ تومان به ازای هر کیلووات ساعت در بخش کشاورزی) برای کسب سود کلان شخصی استفاده کنند؟
دولتها طبق قانون برای تامین ارزاق و اشتغال مردم مجبور به تامین برق یارانهای با قیمت پایین برای بخش تولید در حوزه کشاورزی و صنعتی هستند تا در نهایت اقلام مورد نیاز مردم با قیمتی مناسبتر تهیه و تولید شود.
اما گاه اوضاع همانگونه که قانون تعیین کرده، پیش نمیرود، همواره عدهای هستند که بخواهند از فرصت و فضای ایجاد شده برای تامین نفع شخصی بهره ببرند، به طور مثال بخواهند از برق یارانهای ارزان قیمت برای استخراج رمز ارز استفاده کنند.
بر اساس اعلام مصطفی رجبی مشهدی سخنگوی صنعت برق، میزان مصرف برق کشور در سال حدود ۳۵۰ میلیارد کیلوواتساعت برآورد شده که پیشبینی میشود در اوج مصرف امسال به ۳۸۰ میلیارد کیلوواتساعت افزایش یابد.
معاون برق و انرژی وزارت نیرو، با اشاره به اهمیت پایداری شبکه در این دوره حساس، تاکید دارد که ایران از جمله کشورهایی است که عظیمترین یارانهها را در بخش انرژی پرداخت میکند و حدود یکچهارم این یارانهها به بخش برق اختصاص دارد.
وی به الگوی توزیع ناعادلانه مصرف در بخش خانگی اشاره کرده و گفته است: ۷۵ درصد مشترکان خوشمصرف، فقط نیمی از برق بخش خانگی را مصرف میکنند، در حالی که ۲۵ درصد مشترکان پرمصرف، ۵۰ درصد این مصرف را به خود اختصاص دادهاند.
اما مشکل تامین برق فقط به مصرف خانگی و مدیریت آن محدود نمی شود؛ مشکل آنجاست که شاهد سوء استفاده بخش های یارانه بگیر از برقی هستیم که با یارانه فراوان تولید و توزیع می شود.
نزدیک یه ۱۳ هزار دستگاه ماینر در دام قانون
سوء استفاد از ماینرها یکی از مواردی است که به شبکه برق بویژه در زمان اوج مصرف فشار وارد می کند؛ محمد الهداد مدیرعامل شرکت توانیر از کشف ۱۲ هزار و ۷۲۱ دستگاه استخراج غیرمجاز رمزارز در ۶۵۹ واحد متخلف صنعتی و کشاورزی از ابتدای سال 1404 تا پنجم خرداد ۱۴۰۵ خبر داده و گفته است: ۱۰ هزار و ۷۲۱ دستگاه در ۴۹۴ واحد صنعتی و هزار و ۹۸۰ دستگاه نیز در ۱۶۵ مشترک کشاورزی شناسایی و جمعآوری شدهاند.
وی با اشاره به سهم عمده بخش صنعت در این تخلفات، اعلام کرد: در سال گذشته ۴۶۹ واحد صنعتی با ۹ هزار و ۸۲۱ دستگاه و از ابتدای سال جاری نیز ۲۵ واحد صنعتی دیگر با ۹۰۰ دستگاه اقدام به مصرف غیرقانونی برق برای استخراج رمزارز کردهاند.
بر این اساس در دوره مورد بررسی دستکم ۳۵ میلیون و ۶۸۳ هزار و ۱۵۲ کیلوواتساعت برق را بهصورت غیرمجاز توسط ماینرها مصرف شده است که این رقم معادل مصرف سالانه برق بیش از ۱۱ هزار و ۱۰۹ مشترک خانگی است.
این میزان مصرف، هرچند در مقیاس کل مصرف سالانه کشور که ۳۵۰ میلیارد کیلوواتساعت است، سهم ناچیزی دارد، اما فشار متمرکز آن بر شبکه، بهویژه در ساعات اوج مصرف، میتواند منجر به افت ولتاژ، افزایش احتمال خاموشی و آسیب به تجهیزات شود.
قاچاق برق با استخراج رمزارز
عباس علی آبادی وزیر نیرو در همین زمینه با اشاره به اینکه قاچاق از طریق برق هم انجام میشود، معتقد که برق مصرفی در ماینرها تبدیل به رمزارز شده و رمزارز هم به خارج از کشور میرود بنابراین باید گفت با واحدهای اقتصادی که مجوز گرفته اند اما برق را برای تولید رمزارز به کار گرفته اند، برخورد قاطع شود.
به همین دلیل و در پی گسترش این پدیده، وزیر نیرو در نامههایی جداگانه به وزیر صنعت، معدن و تجارت و وزیر جهاد کشاورزی نگاشته و خواستار برخورد قاطع با واحدهای متخلف و اعمال مجازاتهای بازدارنده تا حد ابطال پروانه فعالیت آنها شده است.
برق یارانهای ابزاری برای سوءاستفاده قاچاقچیان برق
موضوع استخراج غیرمجاز رمزارز با برق یارانهای، ابعاد تازهای به پدیده برقدزدی میبخشد. مسئولان صنعت برق تاکید دارند که تعرفههای پایین در بخشهایی مانند کشاورزی، با هدف حمایت از تولید محصولات استراتژیک و تامین امنیت غذایی تعیین شده است اما در مواردی، این برق یارانهای که با نرخی در حدود ۲۱ تومان به ازای هر کیلوواتساعت به دست کشاورز میرسد، بهجای پشتیبانی از تولید گندم، برنج یا سایر کالاهای اساسی، صرف فعالیتهایی با ارزش افزوده متفاوت و سودآوری سریعتر مانند استخراج رمزارز میشود.
مدیرعامل توانیر در این باره بارها گفته است: زمانی که در یک چاه کشاورزی، آب با تعرفه ارزان برای تولید گندم، برنج و مایحتاج عمومی تامین میشود، عدهای از همین تعرفهها برای فعالیتهایی با ارزش افزوده دیگر استفاده میکنند. این انحراف منابع عمومی، ضمن ایجاد بیعدالتی در توزیع یارانه، فشار مضاعفی بر شبکه وارد میکند.
البته بررسیهای شرکت توانیر نشان میدهد دامنه سوءاستفاده از برق یارانهای، فقط به بخش کشاورزی محدود نمیشود بلکه این تخلفات در بخشهای صنعتی از صنایع غذایی تا پلاستیک و فولاد، خانگی، تجاری و حتی سکونتگاههای غیرمجاز و برخی خانههای بزرگ در مناطق برخوردار نیز مشاهده میشود.
راهکارها؛ از هوشمندسازی شبکه تا طرح مهتاب
مقابله با این پدیده، در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفته است. تاکنون بیش از هفت میلیون کنتور هوشمند در سراسر کشور نصب شده که بیش از ۶۰ درصد انرژی مصرفی را پوشش میدهد و امکان پایش دقیق مصرف را فراهم کردهاست.
همچنین، طرح مهتاب با تمرکز بر شناسایی و مدیریت تلفات غیرفنی که اغلب ناشی از دستکاری و انشعاب غیرمجاز بوده، اجرا شده است. طرحی که به گفته مسئولان، موفق شد تنها در مدت ۶۰ روز، یکهزار مگاوات بار غیرمجاز را از شبکه آزاد کند.
سامانه ۱۲۱ نیز برای جمعآوری گزارشهای مردمی در خصوص مصرف غیرمجاز فعال است. در مجموع بدنه وزارت نیرو، آستین بالا زده تا بخشی از ناترازی انرژی برق را که ناشی از هدررفت در شبکه یا برق دزدی است، به شبکه بازگرداند و به این ترتیب تا حدودی با مدیریت مصرف بهینه، مانع از هدررفت آن شده و ناترازی موجود را جبران کند.