به گزارش خبرنگار فرهنگی تسنیم، به مناسبت سالروز شهادت امام زینالعابدین(ع)، به سراغ علیاصغر وارستهکاشانی، پژوهشگر حوزه اجتماعی و متخصص مسائل نسل زد و آلفا رفتیم؛ وی در این گفتگوی تفصیلی، با کالبدشکافی هوشمندانه سیره امام سجاد(ع) ، به بررسی چالشهای هویتی، بحران تنهایی و انزوای مدرن نوباوگان عصر دیجیتال پرداخته و راهکارهای رسانهای و تربیتی صحیفه سجادیه را برای خروج از این بنبستهای فرهنگی تبیین کرد که مشروح این تحلیل جامع در ادامه میآید:
وارسته کاشانی در ابتدای این مصاحبه بیان داشت؛ در عصر غلبه الگوریتمها و در فصلی از تاریخ که حقیقت در انبوهی از فیکنیوزها و پروپاگاندای رسانهای امویان دفن شده بود، امام سجاد (ع) بزرگترین، دقیقترین و هوشمندانهترین کمپین رسانهای تاریخ اسلام را پایهگذاری کردند. برای نسلی که امروز در بستر تیکتاک، اینستاگرام و دیسکورد نفس میکشد و همهچیز را در قاب اسکرین و با خطکش تعداد لایک و ویو میسنجد، شاید درک شخصیتی متعلق به 1400 سال پیش دشوار به نظر برسد؛ اما اگر با ادبیات بومی همین نسل صحبت کنیم، امام چهارم شیعیان قویترین و مدرنترین کنشگر رسانهای تاریخ در اوج خفقان بودند. نسل زد و آلفا به شدت عاشق روایت گری هستند و تمام ساختار هویتی خود را بر مبنای روایتهایی که از جهان دریافت میکنند یا میسازند، بنا مینهند. در دوران پس از واقعه عاشورا، یزیدیان یک بایکوت خبری و ترور رسانهای مطلق را علیه خاندان پیامبر اعمال کرده بودند تا روایت کربلا تحریف شود و جامعه در جهل مرکب باقی بماند.
علیاصغر وارستهکاشانی با اشاره به این خفقان رسانهای اذعان کرد که امام سجاد (ع) در چنین اتمسفر مسمومی، ابزار دعا و گریه هدفمند را به یک رسانه تعاملی و مهارناپذیر تبدیل ساختند. صحیفه سجادیه صرفاً یک کتاب دعا برای پناه بردن به گوشه عزلت نیست؛ بلکه یک شبکه اجتماعی منسجم، پویا و ساختاریافته بود که امام سجاد(ع) از طریق آن به کادرسازی، آگاهیبخشی و تربیت جامعهای همت گماشتند که هویتش توسط رسانههای حکومتی مسخ شده بود. ایشان با استفاده از قالب دعا، خطوط قرمز سیاسی و اجتماعی امپراتوری اموی را دور زدند و مفاهیم عمیق عدالتخواهی، حریت و کرامت انسانی را در کالبد جامعه تزریق کردند و این دقیقاً همان کاری است که یک فعال رسانهای هوشمند در عصر سانسور و فیلترینگ انجام میدهد؛ یعنی خلق یک پلتفرم جدید برای رساندن صدای حقیقت به گوش جهانیان است.
وارسته افزود:یکی از بزرگترین چالشها و ابربحرانهایی که نسل زد (متولدین اواسط دهه 70 تا اواخر دهه 80 شمسی) و به ویژه نسل آلفا (متولدین دهه 90 به بعد) با آن دستوپنجه نرم میکنند، احساس تنهایی مفرط، اضطراب اجتماعی و بحران عمیق هویت است. این نسل در دنیایی رشد یافته که با کمالگرایی سمی و فیلترهای زیبایی مجازی بمباران میشود؛ فضایی که در آن تظاهر به خوشبختی و بینقص بودن، ارزش تلقی میگردد و هرگونه ضعف یا شکست، مایه سرافکندگی است که این پدیده منجر به شکلگیری یک تنهایی تاریک و انزوای روانی شدید در پشت نقابهای دیجیتال شده است. از این رو صحیفه سجادیه دقیقاً پادزهر این اضطراب وجودی و خستگی مفرط نسل جدید از استانداردهای دروغین فضای مجازی است.
وی در تحلیل خود اظهار داشت که در دعاهای امام سجاد (ع)، ما با یک خود واقعی، عریان و بدون فیلتر مواجه هستیم. امام سجاد(ع) در پیشگاه پروردگار، با شجاعتی بینظیر به بیان ضعفها، ترسها، لغزشها و نیازهای عاطفی انسان میپردازند که این شفافیت و اصالت همان گمشده اصلی نسل زد است.همچنین امام سجاد(ع) به انسان معاصر یاد میدهند که چگونه در اوج تنهایی، ناامیدی و بریدگی از ساختارهای مادی جهان، به منبع لایتناهی قدرت و آرامش متصل شود. صحیفه سجادیه در واقع همان اتاق امن پایداری است که نوجوانان و جوانان امروزی در سرورهای دیسکورد، کانالهای تلگرام و گروههای ناشناس به دنبال آن میگردند، اما هرگز در آن بسترهای موقت و ناپایدار پیدایش نمیکنند. از این رو این کتاب شریف به مخاطب خود میآموزد که پذیرش ضعفهای فردی در محضر خداوند، آغازگر یک قدرت درونی شگفتانگیز برای مواجهه با سختیهای جهان واقعی است.
این پژوهشگر و استاد دانشگاه در ادامه اظهار داشت:نسل آلفا که کاملاً متمایز از نسلهای پیشین خود است، به عنوان نخستین نسلی شناخته میشود که به طور 100 درصدی در قرن بیستویکم و در آغوش فناوریهای پیشرفته نظیر هوش مصنوعی، واقعیت مجازی و متاورس متولد شده و رشد کرده است. این نسل به شدت متنگریز، بصریمحور و به شکل عجیبی حساس به مفاهیمی چون حقوق شهروندی، احترام به تفاوتها، حفاظت از محیط زیست و آزادیهای فردی است.
وارستهکاشانی با تاکید بر ضرورت تغییر پارادایم در نظام آموزش مذهبی گفت که ما نمیتوانیم با ابزارها و روشهای سنتی دهه شصت و هفتاد، با نسلی صحبت کنیم که تفکرش توسط الگوریتمهای یوتیوب و بازیهای جهانباز شکل گرفته است.همچنین مقصر اصلی دوری این نسل از مفاهیم دینی، متولیان فرهنگی هستند که نتوانستهاند گنجینههای عظیمی چون رساله حقوق امام سجاد (ع) را به زبان تصویری و تعاملی امروزی بازآفرینی کنند.
این متخصص مسائل نسل زد و آلفا خاطرنشان کرد؛امام سجاد (ع) در رساله حقوق، نظامنامهای فوق پیشرفته و شگفتانگیز ارائه دادهاند که در آن برای چشم، گوش، زبان، دست، پا و حتی جزئیترین رفتارهای انسان، اعضای بدن و ارکان جامعه، حق و مسئولیت تعیین شده است و این یعنی بالاترین و دقیقترین سطح از تکریم انسان و احترام به حقوق متقابل که اتفاقاً امروز به اصلیترین دغدغه و ترند ذهنی نسل آلفا در سراسر جهان تبدیل شده است. وارستهکاشانی ابراز داشت که اگر ما بتوانیم این حقوق پنجاهگانه را به سناریوهای جذاب بازیهای ویدئویی ، انیمیشنهای باکیفیت مفهومی یا پادکستهای روانشناختی تبدیل کنیم، خواهیم دید که این نسل چگونه تشنه دریافت این معارف ساختاریافته خواهد شد؛ چرا که این مفاهیم دقیقاً به نیازهای قطعی آنان برای زندگی در دنیای پیچیده فردا پاسخ میدهد.
وی بزرگترین خطری که نسل جدید را در اقیانوس بیانتهای فضای مجازی تهدید میکند، تبدیل شدن به یک مصرفکننده منفعل، بیاراده و دنبالهرو است که هویت، سبک زندگی، علایق و حتی باورهایش توسط ترندهای زودگذر و سلبریتیهای فیک هدایت میشود. همچنین الگوریتمهای شبکههای اجتماعی به گونهای طراحی شدهاند که اراده انسان را سلب کرده و او را به سمتی بکشند که بیشترین سود تجاری را برای غولهای فناوری به همراه داشته باشد.
وارستهکاشانی در بخش پایانی این گفتگوی عمیق تبیین کرد؛پیام محوری و زنده امام زینالعابدین (ع) برای جوانی که امروز در غرقاب این الگوریتمها دستوپا میزند، یک دستورالعمل رهاییبخش است؛ جهان را با روایت و اصالت خودت تغییر بده، نه این که تسلیم روایتهای دیکتهشده الگوریتمها شوید. از این رو امام سجاد (ع) در مظلومانهترین و تاریکترین دوره تاریخ اسلام، زمانی که حتی نزدیکترین یاران اهلبیت نیز دچار تردید و وحشت شده بودند، هرگز امید خود را از دست ندادند و منفعل نشدند. ایشان با کمترین امکانات مادی و در غربت مطلق مدینه، چنان جریان فکری و فرهنگی عمیقی ایجاد کردند که در نهایت به رسوایی و انزوای سلبریتیهای دروغین، قاریان دنیاطلب و حاکمان ستمگر شام و کوفه منجر شد. بنابراین نسل زد و آلفا اگر میخواهند از بردگی مدرن دیجیتال رها شوند، باید تفکر انتقادی و استقلال هویتی را از امام چهارم بیاموزند و با تمسک به نگاه رسانهای و معرفتی امام سجاد (ع)، میتواند از یک مهره بیاختیار در زمین بازی دیگران، به یک جریانساز هویتمند، مستقل و مصلح در هر دو جهان واقعی و دیجیتال تبدیل شود و روایت خود را از حقیقت، زیبایی و عدالت به گوش دنیا برساند.
انتهای پیام/