به گزارش خبرنگار قضایی ایرنا، محمد کاظمی فرد روز یکشنبه در یک تور رسانهای که همزمان با سالروز شهادت سید محمد بهشتی و یاران ایشان در مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه برگزار شد، اظهار کرد: دستاوردهای حوزه هوش مصنوعی و تحول دیجیتال در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، حاصل یک برنامه پنجساله بوده است. در این مدت، سه تحول اساسی را دنبال کردیم.
وی توضیح داد: نخستین تحول، تحول مردمی و توسعه دسترسی به خدمات قضایی بود و در این حوزه تلاش شد تا موانع فیزیکی و اداری دسترسی مردم به خدمات قضایی را کاهش دهیم.
کاظمی فرد اضافه کرد: سالانه بیش از ۱۲ میلیون درخواست به صورت غیرحضوری ثبت و رسیدگی میشود و حدود ۱۰۰ میلیون ابلاغ الکترونیکی صادر و ابلاغ میشود.
وی افزود: برآوردها نشان میدهد که این اقدامات سالانه حدود هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان صرفهجویی به همراه داشته است. علاوه بر این، سالانه بیش از ۲۰ میلیون نوبت الکترونیکی در سامانههای قضایی ثبت میشود. هدف این بوده است که عدالت برای همه مردم، فارغ از موقعیت جغرافیایی و شرایط اجتماعی، در دسترس باشد و در واقع، مفهوم «عدالت در دادگستری» به «عدالت در خانه هر شهروند» تبدیل شود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه گفت: برای نخستین بار، اقدام به انتشار ۱۰ میلیون رأی گمنامسازی شده در سامانه شفافیت قوه قضاییه کردیم همچنین سامانه جامع پایش و تحلیل با بهرهگیری از ۱۵ سال داده قضایی ایجاد شد.
کاظمی فرد اظهار کرد: از دیگر اقدامات مهم، راهاندازی سامانه قرارداد الکترونیکی وکالت بود که سالانه حدود ۳ میلیون قرارداد الکترونیکی در آن ثبت میشود. نتیجه این تحول، تبدیل قوه قضاییه به یکی از بازیگران کلیدی در نظام حکمرانی دادهمحور کشور بوده است.
وی گفت: دومین تحول، تحول فناورانه و توسعه هوش مصنوعی بوده است. در این بخش، تلاش کردیم هوش مصنوعی را وارد فرایندهای اصلی قضایی کنیم. در همین راستا، دستیار هوشمند قاضی بر پایه تحلیل بیش از ۱۰۰ میلیون دادنامه طراحی و پیادهسازی شده است همچنین امکان تحلیل خودکار آرای قضایی و استخراج ساختارهای حقوقی و قضایی فراهم شده است.
کاظمی فرد افزود: در دوره تحول و تعالی، بیش از ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده و در حال حاضر، حدود ۸۵ درصد جلسات رسیدگی به زندانیان به صورت الکترونیکی انجام میشود. علاوه بر این، سامانه انتخاب هوشمند کارشناس، زمان ارجاع کارشناسی را از ۲۸ روز به حدود ۲ روز کاهش داده است.
وی گفت: سومین تحول، توسعه زیستبوم فناوری و زیرساختهای نوآورانه بوده است. در این زمینه، همکاری گستردهای با شرکتهای دانشبنیان و فعالان زیستبوم فناوری شکل گرفته است. همچنین خدمات قضایی در بستر پیامرسانهای داخلی توسعه یافته و ماهانه حدود ۲۰ میلیون بازدید از این خدمات ثبت میشود. در کنار این اقدامات، توسعه زیرساختهای امن و هوشمند، بستر لازم را برای ارائه خدمات قضایی الکترونیکی و هوشمند فراهم کرده است.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه با بیان اینکه میزان استفاده از خدمات الکترونیک قضایی به بیش از ۹۲ درصد رسیده است، افزود: این موضوع موجب شده بخش قابل توجهی از مراجعات حضوری مردم به دستگاه قضایی کاهش یابد.
وی ادامه داد: سامانه اطلاعرسانی پرونده نیز امروز بیش از یک میلیون مراجعهکننده دارد و شهروندان میتوانند بسیاری از خدمات قضایی از جمله ثبت درخواستها، ارسال لوایح، ثبت اظهارنامهها و پیگیری فرایندهای اجرایی را به صورت غیرحضوری انجام دهند.
میانگین زمان صدور گواهی سوءپیشینه از حدود ۶ روز به ۱۸ ساعت کاهش یافته است
کاظمی فرد اضافه کرد: در حوزه صدور گواهی عدم سوءپیشینه نیز در ابتدای سال ۱۴۰۰ تنها حدود ۳۰ درصد خدمات به صورت غیرحضوری ارائه میشد، اما این میزان اکنون به بیش از ۷۰ درصد رسیده است. همچنین، میانگین زمان صدور این گواهی از حدود ۶ روز به ۱۸ ساعت کاهش یافته است.
وی گفت: سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص نیز راهاندازی شده و در آن، افراد بر اساس ۱۲ شاخص و ویژگی مورد ارزیابی و دستهبندی قرار میگیرند تا امکان آگاهی بیشتر طرفین از وضعیت معاملاتی و حقوقی فراهم شود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه اظهار کرد: این سامانه اکنون در بستر «کاتب» و در حوزه معاملات ملکی مورد استفاده قرار میگیرد همچنین سامانه «سامع» و سامانه ارتباطات مردمی عدلیه توسعه یافتهاند تا شهروندان بتوانند هرگونه درخواست، نظر، گزارش یا مشکل مرتبط با دستگاه قضایی را به صورت الکترونیکی ثبت و پیگیری کنند.
ارائه بیش از ۵۰ هزار خدمت قضایی رایگان به مردم
وی افزود: در راستای تحقق عدالت برای همه اقشار جامعه، بهویژه در مناطق محروم و مناطقی که فاصله زیادی با مراکز قضایی دارند و یا دسترسی کافی به خدمات الکترونیکی ندارند، با همکاری دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، طرح «خدمات جهادی قضایی» راهاندازی شده است. در قالب این طرح، تاکنون بیش از ۵۰ هزار خدمت رایگان به مردم ارائه شده است.
وی ادامه داد: این رویکرد موجب شده است که خدمات الکترونیکی قوه قضاییه صرفاً محدود به خدمات قضایی نباشد و خدمات مرتبط با سازمان زندانها، از جمله ملاقات الکترونیکی خانوادهها با زندانیان و سایر خدمات مرتبط نیز در بسترهای هوشمند و غیرحضوری ارائه شود.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه افزود: در حوزه شناسایی و ارائه خدمات به گروههای خاص نیز اقدامات متعددی انجام شده است. برای برخی گروههای هدف، فرآیند شناسایی به صورت هوشمند و از طریق تبادل داده با سایر دستگاهها انجام میشود. به عنوان مثال، این خدمات حدود ۵۰۰ هزار نفر از اشخاص حقیقی و حقوقی را در بر میگیرد.
وی ادامه داد: امروز در سامانه ثنا، بخش قابل توجهی از استعلامات به صورت برخط و هوشمند انجام میشود. به عنوان نمونه، استعلام مدارک تحصیلی از طریق ارتباط با وزارت علوم صورت میگیرد و در صورتی که اطلاعات مورد تأیید باشد، دیگر نیازی به مراجعه حضوری افراد وجود ندارد. این رویکرد در تعامل با سایر دستگاهها از جمله فراجا نیز توسعه یافته است.
برگزاری بیش از ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی
کاظمی فرد گفت: در حوزه هوشمندسازی و فناوری، تاکنون بیش از ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده است همچنین، «دستیار هوشمند قاضی» طراحی و راهاندازی شده که در آن مجموعه قوانین، مقررات، نظریات مشورتی و آرای قضایی بارگذاری و تحلیل شده است. این سامانه به عنوان یک دستیار تخصصی، امکان دسترسی سریع و هوشمند به منابع حقوقی و قضایی را برای قضات فراهم میکند.
وی افزود: در کنار آن، سامانه راهنمای هوشمند خدمات قضایی برای عموم مردم توسعه یافته است. به این ترتیب، هر شهروندی که به خدمات قضایی نیاز داشته باشد، میتواند مساله خود را در سامانه مطرح کند و متناسب با موضوع، راهنماییهای لازم، مسیرهای قانونی و حتی متنهای مورد نیاز را دریافت کند.
به گفته رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، پیشبینی میشود در آینده نزدیک، این سامانه امکان ثبت خودکار برخی درخواستها و اظهارنامهها را نیز فراهم کند.
کاظمی فرد تصریح کرد: همچنین، سامانه هوشمند سنجش و ارزیابی آرای قضایی راهاندازی شده است که در آن، آرای صادره به صورت برخط مورد بررسی قرار میگیرند و ایرادات، پیشنهادهای اصلاحی و تحلیلهای ساختاری همراه با استدلالهای حقوقی و قضایی ارائه میشود. استفاده از این سامانه در سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
وی افزود: از دیگر اقدامات مهم، ایجاد «سامانه اطلاعات مؤثر اشخاص» است. در این سامانه، اطلاعات مربوط به اشخاصی که به دلایل مختلف نیازمند توجه ویژه در فرآیندهای قضایی هستند، تجمیع و تحلیل میشود؛ از جمله مجرمان حرفهای، افراد دارای سوابق خاص، شهود حرفهای و ضامنان حرفهای. این سامانه با تحلیل سوابق و تکرار رفتارها در فرآیندهای مختلف قضایی، در صورت وجود مخاطرات یا الگوهای تکرارشونده، هشدارهای لازم را به قاضی رسیدگیکننده ارائه میکند. از این سامانه برای شناسایی محکومان فراری نیز استفاده می شود.
۶۰ درصد ارجاعات کارشناسی هوشمند انجام میشود
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه گفت: در حوزه کارشناسی، سامانه انتخاب هوشمند کارشناس راهاندازی شده است. در حال حاضر، حدود ۶۰ درصد ارجاعات کارشناسی از طریق این سامانه و به صورت هوشمند انجام میشود. این اقدام موجب شده است که توزیع کار کارشناسی میان کارشناسان به شکل عادلانهتری صورت گیرد و از تمرکز ارجاعات به افراد خاص جلوگیری شود. همین رویکرد در حوزه ارجاع پروندهها به شعب قضایی نیز اجرایی شده است.
کاظمی فرد اظهار کرد: سامانه هوشمند ارجاع پرونده، با هدف توزیع عادلانه پروندهها و جلوگیری از هرگونه سوگیری، پروندهها را به صورت خودکار میان شعب مختلف توزیع میکند. این موضوع یکی از محورهای مورد تأکید در ارتقای عدالت و شفافیت در فرآیندهای قضایی بوده است.
وی گفت: یکی دیگر از اقدامات مؤثر، توسعه همکاری با نهادهای حاکمیتی و ارائه خدمات زیرساختی به آنهاست. در این چارچوب، سامانه ابلاغ الکترونیکی در اختیار برخی دستگاهها و نهادهای خارج از قوه قضاییه نیز قرار گرفته است که این اقدام، علاوه بر تسریع فرایندها، موجب حفظ و استیفای بهتر حقوق اشخاص و رفع بسیاری از مشکلات ناشی از تأخیر در اطلاعرسانی شده است. مجموعه این اقدامات در قالب برنامه تحول و تعالی قوه قضاییه دنبال شده است.
همه خدمات قضایی تا پایان تابستان الکترونیکی میشود
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در پاسخ به سوالی درباره تداوم ارائه خدمات الکترونیکی، گفت: فرایند هوشمندسازی تا پایان تابستان امسال تکمیل و همه خدمات قضایی غیرحضوری میشود و شهروندان برای دریافت هیچ خدمتی ناچار به مراجعه حضوری نخواهند بود.
وی با بیان اینکه ۶۰ درصد از افراد تمایل به دریافت خدمات حضوری دارند در عین حال خاطرنشان کرد: این اقدام به معنای حذف ارائه خدمات حضوری نیست بلکه انتخاب کاربران در دریافت خدمات افزوده میشود و امکان دریافت خدمات غیرحضوری وجود دارد.
وی با اشاره به توسعه سامانههای هوشمند در دستگاه قضا اظهار کرد: یکی از مهمترین سامانههای راهاندازی شده، سامانه اطلاعات مؤثر اشخاص (ساما) است که بهصورت برخط اطلاعات مربوط به مراجعات افراد به مراجع قضایی و انتظامی را ثبت و پایش میکند. این سامانه اطلاعاتی مانند سابقه مجرمان حرفهای، مجرمان متواری، شاهدان حرفهای و ضامنان حرفهای را بهصورت هوشمند در اختیار مراجع قضایی قرار میدهد و دادههای آن بهطور مستمر بهروزرسانی میشود.
کاظمیفرد با تأکید بر اهمیت تصمیمگیری مبتنی بر داده افزود: ارزش این سامانه تنها در ثبت اطلاعات نیست، بلکه امکان مقایسه واقعیتهای آماری با برداشتها و تصورات موجود را فراهم میکند. این دادهها مبنای تصمیمگیری مدیران دستگاه قضایی قرار میگیرد و به تحقق حکمرانی دادهمحور کمک میکند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به بانک اطلاعات آرای قضایی گفت: در حال حاضر بیش از ۱۲۰ میلیون رأی قضایی در بانک اطلاعاتی قوه قضاییه وجود دارد که تمامی آنها گمنامسازی شدهاند. همچنین بیش از ۱۰ میلیون دادنامه در اختیار شرکتهای دانشبنیان قرار گرفته تا از ظرفیت هوش مصنوعی برای توسعه ابزارهای مشاوره حقوقی و دستیارهای هوشمند استفاده شود.
وی افزود: هماکنون حدود ۵۰ شرکت دانشبنیان در حال ارزیابی و توسعه خدمات مبتنی بر این دادهها هستند تا سامانههایی طراحی شود که بتوانند مسیر احتمالی رسیدگی به پروندهها، قوانین مرتبط و مشاوره اولیه حقوقی را به شهروندان ارائه دهند.
کاظمیفرد همچنین از توسعه خدمات سامانه «عدل ایران» خبر داد و گفت: شهروندان اکنون میتوانند بسیاری از خدمات از جمله ثبت لایحه، ارسال مستقیم آن به شعبه، ثبت اظهارنامه، درخواست گواهی عدم سوءپیشینه، استشهادیه الکترونیکی و سایر خدمات قضایی را از طریق این سامانه انجام دهند و هدف اصلی، سادهسازی فرآیندها و کاهش مراجعات حضوری است.
وی با اشاره به موضوع اطلاعرسانی ممنوعالخروجی نیز اظهار کرد: براساس تکالیف پیشبینیشده در برنامه هفتم پیشرفت، مقرر شده است هر دستگاهی که حکم ممنوعالخروجی صادر میکند، از طریق سامانه ابلاغ الکترونیک، موضوع را به فرد اطلاع دهد تا شهروندان پیش از سفر از وضعیت خود آگاه شوند و دغدغهای در این زمینه نداشته باشند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در پاسخ به پرسشی درباره برخی مشکلات فنی سامانههای قضایی نیز گفت: بخشی از اختلالات ایجادشده ناشی از زیرساختهای ارتباطی و بخشی دیگر مربوط به سامانههای داخلی است که برای رفع آنها اقدامات اصلاحی در حال انجام است. تلاش این است که با تقویت زیرساختها، پایداری سامانهها افزایش یابد و کاربران با کمترین اختلال بتوانند خدمات مورد نیاز خود را دریافت کنند.
وی تأکید کرد: توسعه خدمات الکترونیک و هوشمندسازی فرآیندهای قضایی با هدف تسهیل دسترسی مردم به عدالت، کاهش مراجعات حضوری و ارتقای کیفیت خدمات قضایی با جدیت دنبال میشود.