خبرگزاری تسنیم، یادداشت- مجتبی لشکربلوکی، مدرس دانشگاه|محرم تنها روایت شمشیر و میدان نیست؛ گاهی تداوم یک نهضت، نه در میدان نبرد بلکه در میدان اندیشه و فرهنگ رقم میخورد. اگر عاشورا روز حماسه و شهادت بود، دوران پس از عاشورا عصر صیانت از پیام این حماسه محسوب میشود؛ رسالتی که بر دوش امام سجاد(ع) قرار گرفت و ایشان با شیوهای متفاوت اما مؤثر، آن را به سرانجام رساندند.
اراده الهی بر آن تعلق گرفت که سلسله امامت از نسل حضرت زهرا(س) استمرار یابد. از همین رو، امام سجاد(ع) در واقعه عاشورا به بیماری مبتلا شدند و نتوانستند در میدان نبرد حضور یابند. پس از شهادت امام حسین(ع) نیز اگرچه دشمن قصد داشت آخرین یادگار کربلا را به شهادت برساند، اما تقدیر الهی بر بقای امام و تداوم جریان هدایت استوار بود.
امامت حضرت زینالعابدین(ع) در یکی از تاریکترین ادوار تاریخ اسلام آغاز شد. حکومت اموی نه تنها از مسیر عدالت و ارزشهای اسلامی فاصله گرفته بود، بلکه آشکارا به تحریف معارف دینی و تضعیف کرامت انسانی میپرداخت. فضای رعب و اختناق به گونهای بود که امکان هرگونه قیام نظامی و حرکت آشکار سیاسی را از جامعه اسلامی سلب کرده بود.
در چنین شرایطی، امام سجاد(ع) راهبردی متفاوت را برگزیدند؛ راهبردی که شاید در ظاهر آرام و بیصدا بود اما در واقع بنیانهای فکری جامعه را بازسازی میکرد. ایشان به جای رویارویی نظامی، جهاد فرهنگی و تربیت انسانها را در دستور کار قرار دادند. این همان حقیقتی است که نشان میدهد مبارزه با جریان باطل، همواره یک شکل ثابت ندارد و متناسب با شرایط زمان و مکان، ابزارها و روشهای متفاوتی مییابد.
دو میراث ماندگار امام سجاد(ع) یعنی «صحیفه سجادیه» و «رساله حقوق» را باید ستونهای این جهاد فرهنگی دانست. صحیفه سجادیه تنها مجموعهای از دعاها و مناجاتها نیست؛ بلکه مدرسهای جامع برای تربیت انسان مسلمان است. در این اثر گرانسنگ، معارف اعتقادی، اجتماعی، اخلاقی، فرهنگی و حتی سیاسی در قالب دعا عرضه شده است. به همین دلیل، صحیفه سجادیه پس از قرآن کریم و نهجالبلاغه، از مهمترین منابع معرفتی شیعه به شمار میرود و به «خواهر قرآن» و «انجیل اهلبیت(ع)» شهرت یافته است.
در کنار آن، رساله حقوق را میتوان یکی از کاملترین منشورهای حقوقی و اخلاقی جهان اسلام دانست. امام سجاد(ع) در این اثر، شبکهای دقیق از روابط انسانی را ترسیم میکنند؛ از رابطه انسان با خداوند گرفته تا حقوق نفس، خانواده، حاکمان، زیردستان و اقشار مختلف جامعه. در واقع این رساله تلاش میکند جامعهای مبتنی بر کرامت، مسئولیتپذیری و عدالت را پایهگذاری کند.
نکته مهم آن است که این دو اثر، صرفاً کتابهایی برای مطالعه تاریخی نیستند؛ بلکه نسخهای برای همه دورانها محسوب میشوند. امام سجاد(ع) به مسلمانان آموختند که هنگامی که دشمن در میدان فرهنگ و اندیشه وارد میشود، پاسخ نیز باید متناسب با همان میدان باشد. ایشان نشان دادند که حفظ هویت دینی و مقابله با تحریف، تنها از مسیر آگاهیبخشی، تربیت فکری و تقویت بنیه فرهنگی جامعه امکانپذیر است.
امروز نیز جهان اسلام با شکل جدیدی از تقابل مواجه است؛ تقابلی که بیش از آنکه نظامی باشد، فرهنگی و رسانهای است. جنگ شناختی، تحریف واقعیتها، عملیات روانی و تلاش برای تغییر باورها و سبک زندگی جوامع، بخشی از این نبرد پیچیده به شمار میرود. در چنین شرایطی، سیره امام سجاد(ع) بیش از هر زمان دیگری الهامبخش است.
پیام روشن امام چهارم شیعیان این است که فرهنگ، یکی از مهمترین عرصههای جهاد و مقاومت است. جامعهای که اهل مطالعه، تفکر، معرفت و آگاهی باشد، کمتر در معرض تحریف و سلطه قرار میگیرد. از همین رو، ترویج فرهنگ اسلامی، تعمیق معرفت دینی و ارتقای سطح آگاهی عمومی، صرفاً یک فعالیت فرهنگی نیست؛ بلکه بخشی از مأموریت تمدنی امت اسلامی محسوب میشود.
عاشورا با شهادت امام حسین(ع) پایان نیافت؛ بلکه با مجاهدت فرهنگی امام سجاد(ع) استمرار پیدا کرد. اگر کربلا پیام مقاومت را به تاریخ سپرد، صحیفه سجادیه و رساله حقوق نیز راه حفظ و گسترش آن پیام را به نسلهای آینده آموختند. این همان درسی است که امروز نیز میتواند چراغ راه جامعه اسلامی در مواجهه با چالشهای فکری و فرهنگی عصر حاضر باشد.
انتهای پیام/