شفقنا- استاد حوزه علمیه قم گفت: انتقام الهی منحصر به خونخواهی نیست و با استناد به آیه ۴۶ سوره ابراهیم: «وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ» بیان کردند که خداوند نه تنها از قاتلان و ستمگران انتقام میگیرد، بلکه فریبکاران، توطئهگران و کسانی که با نیرنگ و مکر به بندگان خدا ظلم میکنند نیز در دایره انتقام الهی قرار دارند.
به گزارش شفقنا، استاد هادی سروش در جمع عزادارن هیئت انصارالمهدی در ادامه شرح فرازهای زیارت مطلقه امام حسین به تبیین فراز ؛ «وَبِكُمْ يُدْرِكُ اللَّهُ تِرَةَ كُلِّ مُؤْمِنٍ يُطْلَبُ بِهَا» پرداخت.
در این فراز خدمت حضرت حسین عرض می کنیم؛ «خداوند به وسیله شما اهلبیت علیهمالسلام خونخواهی و دادخواهی هر مؤمنی را که حقی از او ضایع شده یا خونی از او به ناحق ریخته شده است، محقق میگرداند.»
دو بحث در رابطه با انتقام و امام حسین
در زمینه انتقام و امام حسین بحث در دو محور است و باید جداگانه طرح شود. اول؛ خون امام حسین (ع) که ثارالله است. این انتقام که خونخواهی آن در طول تاریخ توسط گروههایی مانند توابین و مختار به صورت ناقص انجام شده، به طور کامل تنها به دست حضرت ولیعصر (عج) در زمان ظهور محقق خواهد شد.
دوم ؛ انتقام توسط امام حسین (ع) از ظلمهای وارده بر مؤمنان مطرح است. این مفهوم پیچیده ای است و سؤال این است که امام حسین (ع) که شهید شده، چگونه انتقام مظلومان را میگیرد؟ خون امام حسین را انتقام می گیریم و امام حسین هم انتقام و دادگری دارد. پرسش اساسی درباره امام حسین و انتقام است؛ اگر امام حسین علیهالسلام خود از بزرگترین مظلومان تاریخ و شهید راه خداست و ما معتقدیم که حضرت مهدی (عج) خونخواه ایشان هستند، چگونه در این فراز، امام حسین (ع) خونخواه همه مظلومان عالم معرفی شدهاند؟ مرحوم محمدتقی مجلسی (مجلسی اول) این فراز را به “رجعت” معنا و تفسیر کرده که حضرت حسین در زمان ظهور رجعت می کند و انتقام مومنان را میگیرد.
رجعت و موضوع انتقام
استاد سروش گفت؛ اجمال مسئله رجعت این است؛ بر اساس روایات رجعت، در عصر ظهور حضرت ولیعصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف است که جمعی از رهبران الهی و اولیای خدا به دنیا بازمیگردند و آنان به اذن الهی مأمور اجرای عدالت، احقاق حقوق مظلومان و انتقام از ستمگران خواهند بود.
امام حسین هر لحظه دادگری و انتقام دارد
در اینجا می توان تحقیق دیگری را رقم زد و پاسخی متفاوت را ارائه نمود. امام حسین از طریق مکتب و تربیتیافتگان مدرسه فکری و معنوی خود هر لحظه دادخواهی از ظالمان دارد. و این موضوع حتی پیش از رجعت هم مطرح است. خون امام حسین (ع) همواره در تاریخ جوشان است و مکتب او دائماً نیروهای جدیدی تولید میکند. عالمان ربانی و مجاهدان راه خدا که در دامان این مکتب تربیت شدهاند، در هر عصری میآیند و با قیام علیه ظلم، اجازه نفس راحت کشیدن را از ظالمان میگیرند. مثال پدری شجاع زده میشود که پس از مرگش، پسر یا شاگردش راه او را ادامه میدهد و نمیگذارد ظالمی در آن منطقه جولان دهد. بنابراین، دادخواهی مؤمنان به واسطه این تربیتیافتگان مکتب حسینی به طور مداوم زنده میماند. بنابراین خونخواهی امام حسین علیهالسلام تنها محدود به واقعه عاشورا نیست؛ بلکه ایشان مظهر دادخواهی همه مظلومان تاریخ خواهند بود.
انتقام ؛ و تشفی مظلوم و تعذیب ظالم
در ادامه، سخنران برای ارتقای بینش مخاطبان درباره مفهوم “انتقام”، با استناد به آیات ۱۴ و ۱۵ سوره توبه ، سه سطح برای آن تعریف میکند: سطح اول ؛ تشفی دل است که در مانند قصاص هم مطرح است و صرفاً خنک شدن دل شخص مصیبتدیده. ما این نوع انتقام را در مانند خوشحالی از سرنوشت قاتلان کربلا در قیام مختار درک می کنیم. سطح دوم ؛ انتقام برای وارد کردن درد و عذاب به متجاوز و دشمن است . در واقع بازگرداندن همان درد و ضربهای که ظالم زده، به خود اوست. سطح سوم ؛ انتقام فراتر از تشفی و تعدیب است، بلکا جمع کردن بساط ظلم است. این بالاترین و مهمترین سطح انتقام است. هدف این است که ریشه ظلم کنده شود و دیگر هیچ ظالمی نتواند عرض اندام کند.
رویکردی فراتر از تشفی و تغدیب در انتقام
سخنران تأکید میکند که آرزوی نهایی یک شیعه از عبارت زیارت عاشورا ؛ “اللهم ارزقنی طلب ثاری مع امام منصور” فراتر از تشفی و تعذیب، این معنای انتقام است که می خواهم انتقام بگیرم تا بساط ظلم و طغیان از صفحه زمین جمع است . رسیدن به این سطح سوم از انتقام است که کار ویژه حضرت بقیهالله (عج) بوده و طی آن، نه فقط افراد خاص، که کل بساط ظلم برچیده و زمین پر از عدل و داد میشود.
مفهوم انتقام در فرهنگ قرآن
استاد سروش برای تتمیم بحث به توضیح بحث انتقام از منظر قرآن به تبیین معنای «انتقام» پرداخت. ایشان با استناد به آیه ۱۹۴ سوره بقره: «فَمَنِ اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَىٰ عَلَيْكُمْ» بیان کردند که انتقام در منطق قرآن به معنای کینهتوزی و خشونت کور نیست؛ بلکه به معنای اجرای عدالت و مقابله متناسب با ظلم و تجاوز است. در حقیقت، انتقام الهی همان بازگرداندن حق به صاحب حق و جلوگیری از استمرار ظلم در جامعه است.
انتقام یا گذشت ؟
استاد سروش در بخش دیگری از سخنان خود به توسعه بحث انتقام در رابطه با مسایل شخصی و یا اجتماعی و امکان عفو پرداخت و گفت : علامه طباطبایی در جلد دوازدهم المیزان بحث مهمی درباره انتقام دارد که می توان با اضافاتی مرزهای “گذشت و انتقام” مطرح نمود. انتقام در مسائل شخصی: عفو و گذشت، برتر و به تقوا نزدیکتر است. انتقام در برخی مسائل اجتماعی جزئی: در صورت جبران حقوق و مصلحت عمومی، حاکم شرع میتواند گذشت کند. بله ؛ در ظلم به دین و مقام امامت: در اینجا هیچکس، حتی خود امام، حق بخشش ندارد. زیرا این حق، حق خداست. استناد میشود به سیره امیرالمؤمنین (ع) توصیه به بخشش قاتل نکرد ، چرا که دست او به خون امام آلوده شده بود.
انتقام؛ ضامن حیات اجتماعی
استاد با اشاره به دیدگاه علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، بیان کردند که اصل مجازات و انتقام عادلانه از ارکان اساسی زندگی اجتماعی است؛ زیرا اگر ظالم مطمئن باشد که هیچ پاسخ و کیفر عادلانهای در انتظار او نیست، امنیت و عدالت از جامعه رخت برمیبندد.
انتقام الهی
قرآن کریم خداوند را با وصف انتقام معرفی نموده است :«وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ» (آل عمران، ۴) و تکرار شده «وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ» (مائده، ۹۵) خلاصه ، یعنی خداوندی که مقتدر است و حقوق پایمالشده را بازمیستاند.
مجریان انتقام الهی
در ادامه بیان شد که خداوند اجرای عدالت و انتقام الهی را از طریق پیامبران و اولیای خویش در جهان محقق میکند.
اشارهای به جایگاه حضرت مهدی (عج)
استاد سپس به معرفی شیخ محمدحسن نجفی، صاحب کتاب ارزشمند «جواهر الکلام» در جلد ۲۰ کتابش روایتی اشاره کرده که در شب معراج، خداوند انوار اهلبیت علیهمالسلام را به پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله نشان داد و در میان آن انوار، نور حضرت مهدی علیهالسلام درخشندگی ویژهای داشت که نشاندهنده عظمت جایگاه ایشان در تحقق وعده نهایی الهی است.
انتقام تنها مربوط به خون نیست
انتقام الهی منحصر به خونخواهی نیست و با استناد به آیه ۴۶ سوره ابراهیم: «وَقَدْ مَكَرُوا مَكْرَهُمْ وَعِنْدَ اللَّهِ مَكْرُهُمْ» بیان کردند که خداوند نه تنها از قاتلان و ستمگران انتقام میگیرد، بلکه فریبکاران، توطئهگران و کسانی که با نیرنگ و مکر به بندگان خدا ظلم میکنند نیز در دایره انتقام الهی قرار دارند. جمعبندی: فراز «وَبِكُمْ يُدْرِكُ اللَّهُ تِرَةَ كُلِّ مُؤْمِنٍ يُطْلَبُ بِهَا» بیانگر یکی از جلوههای مهم ولایت اهلبیت علیهمالسلام و خصوص حضرت حسین (ع) است؛ یعنی خداوند اراده کرده است که احقاق حقوق مظلومان و اجرای عدالت نهایی در جهان به دست اولیای الهی انجام شود.