به گزارش ایرنا، خراسان جنوبی اگرچه از خشکترین استانهای کشور به شمار میرود و سالهای متوالی خشکسالی، فشار زیادی بر منابع آبی آن وارد کرده است، اما بخش شیلات این استان طی سالهای اخیر با تکیه بر روشهای نوین آبزیپروری، استفاده از استخرهای ذخیره آب کشاورزی و بهرهگیری از منابع آب غیرمتعارف توانسته جایگاه خود را در تولید آبزیان حفظ کند.
در شرایطی که کاهش بارندگیها و محدودیت منابع آبی، توسعه بسیاری از فعالیتهای کشاورزی را با چالش مواجه کرده، آبزیپروری در خراسان جنوبی به سمت الگوهای کممصرف و سازگار با اقلیم خشک حرکت کرده است.
وضعیت فعلی شیلات در خراسان جنوبی
ظرفیتهای سرمایهگذاری، امکان توسعه گونههای مقاوم به کمآبی، نقش شیلات در امنیت غذایی و اشتغال روستایی و همچنین چالشهای پیشروی این صنعت، محور گفتوگوی تفصیلی خبرنگار ایرنا با «علی حیدرپور»، مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی است.
وی با تشریح وضعیت کنونی شیلات در خراسان جنوبی، افزود: براساس آخرین آمار، چهار هزار و ۱۵۷ تن انواع آبزیان در استان تولید شده که این میزان به دلیل کاهش نزولات جوی و محدودیت منابع آبی نسبت به سالهای عادی با کاهش همراه بوده است.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی اظهار کرد: هماکنون ۷۸۶ واحد شیلاتی شامل گلخانههای پرورش ماهی، استخر، سد و آبندانها در خراسان جنوبی فعال هستند و گونههای کپور و آمور بیشترین سهم تولید آبزیان استان را به خود اختصاص دادهاند.
وی در ادامه گفت: شهرستانهای قاینات و سرایان بیشترین سهم را در تولید آبزیان استان دارند و در مجموع ۸۳۱ نفر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم در بخش شیلات و آبزیپروری خراسان جنوبی اشتغال دارند.
حیدرپور درباره روند تولید آبزیان در سالهای اخیر افزود: کاهش بارندگیها در سال ۱۴۰۳ و آبگیری نشدن بسیاری از منابع آبی از جمله سدها، آبندانها و قنوات موجب کاهش رهاسازی بچهماهی شد و در نتیجه تولید آبزیان استان حدود ۱۵ درصد کاهش یافت.
وی بیان کرد: با وجود این شرایط، توسعه شیلات در استان خراسان جنوبی متوقف نشده و تلاش شده با بهرهگیری از شیوههای نوین و متناسب با اقلیم خشک منطقه، تولید حفظ و تقویت شود.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی گفت: یکی از مهمترین راهبردهای این استان برای توسعه آبزیپروری، استفاده از منابع آبی غیرمتعارف و آبهای لبشور است که برای کشاورزی محدودیت دارند اما برای پرورش برخی گونههای آبزی مناسب هستند.
وی ادامه داد: پرورش گونههای مقاوم به شوری و کمآبی از جمله تیلاپیا در محیطهای گلخانهای و سیستمهای مداربسته و بازچرخانی آب، از جمله برنامههایی است که امکان توسعه آبزیپروری را در شرایط کمآبی فراهم کرده است.
حیدرپور اظهار کرد: همچنین استفاده از استخرهای دومنظوره کشاورزی برای پرورش ماهی موجب شده از منابع آبی موجود حداکثر بهرهبرداری صورت گیرد و بدون مصرف آب جدید، تولید آبزیان افزایش یابد.
آبهای لبشور؛ فرصتی برای سرمایهگذاری در شیلات
وی مهمترین ظرفیتهای سرمایهگذاری در بخش شیلات خراسان جنوبی را وجود منابع آب لبشور، امکان توسعه سیستمهای مداربسته و موقعیت جغرافیایی استان عنوان کرد و گفت: بخش قابل توجهی از منابع آب زیرزمینی استان دارای شوری است که برای برخی گونههای آبزی بهویژه تیلاپیا مناسب بوده و میتواند زمینه توسعه سرمایهگذاری را فراهم کند.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: همجواری با مرز و دسترسی به بازارهای منطقهای نیز فرصت مناسبی برای فروش و صادرات محصولات شیلاتی ایجاد کرده است.
حیدرپور درباره ظرفیتهای جدید شیلاتی استان گفت: پرورش ماهیان زینتی یکی از گزینههای مناسب برای خراسان جنوبی است زیرا امکان راهاندازی آن در فضاهای کوچک و گلخانهها با استفاده از سیستمهای مداربسته وجود دارد.
وی ادامه داد: بازار مناسب در شهرهای بزرگ کشور و امکان صادرات به کشورهای همسایه نیز از دیگر مزیتهای این بخش محسوب میشود.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: توسعه مدلهای نوین مانند آکواپونیک و همچنین پرورش ماهیان خاویاری با استفاده از سیستمهای مداربسته، به دلیل ارزش اقتصادی بالای خاویار و گوشت ماهی، از دیگر ظرفیتهای قابل توجه استان است.
وی با اشاره به نقش استخرهای ذخیره آب کشاورزی در توسعه شیلات گفت: استفاده از این استخرها عملاً ستون اصلی توسعه آبزیپروری در خراسان جنوبی بوده زیرا مدل توسعه شیلات در استان بر افزایش بهرهوری آب موجود استوار است، نه مصرف منابع آبی جدید.
حیدرپور تاکید کرد: این رویکرد علاوه بر افزایش تولید، زمینه مشارکت کشاورزان خرد را نیز در فعالیتهای شیلاتی فراهم کرده است.
چالشها و مشکلات شیلات خراسان جنوبی
وی مهمترین مشکلات فعالان بخش شیلات استان را محدودیت و ناپایداری منابع آب، افزایش هزینه نهادهها و کمبود زیرساختهای تخصصی عنوان کرد و گفت: نبود کارگاههای تکثیر کافی و کارخانه خوراک آبزیان از جمله چالشهای این بخش است.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با بیان اینکه خشکسالی موجب کاهش سطح آب چاهها و قنوات شده و در برخی سالها به افت تولید منجر شده است، اظهار کرد: همچنین کاهش منابع آبی باعث افزایش هزینه تولید شده زیرا بهرهبرداران ناچار به استفاده بیشتر از تجهیزات هوادهی و کاهش تراکم پرورش هستند.
حیدرپور با اشاره به اینکه افزایش قیمت نهادهها بهویژه خوراک آبزیان فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده است، تصریح کرد: در پرورش ماهی، خوراک بین ۵۰ تا ۷۰ درصد هزینه تولید را تشکیل میدهد و هرگونه افزایش قیمت، مستقیماً سودآوری واحدهای تولیدی را کاهش میدهد.
وضعیت صنایع فرآوری و بازار
وی با اشاره به وضعیت صنایع وابسته اظهار کرد: زیرساختهای بازار فروش، بستهبندی و فرآوری شیلات هنوز متناسب با ظرفیت تولید استان خراسان جنوبی توسعه نیافته است.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی گفت: اکنون ۲ کارگاه فرآوری و بستهبندی با ظرفیت ۴۰۰ تن در استان فعالیت میکنند اما فاصله زیاد خراسان جنوبی از بازارهای عمده مصرف موجب افزایش هزینههای حملونقل شده است.
وی مهمترین موانع توسعه صادرات محصولات شیلاتی را محدودیتهای زیرساختی در مرزها، ضعف بازاریابی و شبکه صادرات و همچنین مشکلات مرتبط با استانداردها و مجوزهای صادراتی عنوان کرد.
حیدرپور درباره برنامههای توسعهای شیلات استان توضیح داد: توسعه پرورش ماهی در استخرهای ذخیره آب کشاورزی، گسترش سیستمهای مداربسته در محیطهای گلخانهای، آموزش و توانمندسازی بهرهبرداران و توسعه صنایع فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش از مهمترین برنامههای در دست اجرا است.
وی با بیان اینکه سرمایهگذاران و بهرهبرداران پس از دریافت پروانه تأسیس از سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی میتوانند از تسهیلات اعتبارات تکلیفی بهرهمند شوند، گفت: با حمایتهای ویژه ریاست سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، بخش شیلات در اولویت تخصیص اعتبارات قرار دارد.
چشمانداز شیلات استان
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با تاکید بر اینکه توسعه پرورش ماهی در استخرهای ذخیره آب کشاورزی همچنان یکی از محورهای اصلی توسعه شیلات استان است، افزود: این روش علاوه بر ایجاد درآمد جانبی برای کشاورزان، موجب غنیسازی آب مصرفی در بخش کشاورزی، کاهش هزینههای تولید و افزایش عملکرد مزارع میشود و با شرایط اقلیمی استان نیز سازگاری بیشتری دارد.
وی درباره چشمانداز این صنعت ادامه داد: آینده شیلات استان خراسان جنوبی بر پایه بهرهوری بیشتر و فناوریهای کممصرف آب شکل خواهد گرفت و توسعه مزارع پرمصرف آبی در دستور کار نیست.
حیدرپور ادامه داد: حرکت به سمت سیستمهای مداربسته، توسعه تدریجی صنایع فرآوری، استفاده از گونههای دارای نیاز آبی کمتر و ارزش اقتصادی بالاتر و بهرهگیری از ظرفیت بازارهای منطقهای و نواحی مرزی، مسیر آینده شیلات استان را ترسیم میکند.
وی با تاکید بر نقش شیلات در امنیت غذایی گفت: آبزیان از مهمترین منابع پروتئین سالم و باکیفیت هستند و توسعه آبزیپروری میتواند دسترسی مردم به منابع غذایی متنوع را افزایش دهد.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی بیان کرد: فعالیتهای شیلاتی فرصتهای شغلی متعددی ایجاد میکند و در بسیاری از روستاهای استان بهعنوان فعالیتی مکمل در کنار کشاورزی، موجب افزایش درآمد خانوارها و تقویت تابآوری اقتصادی شده است.
وی اظهار کرد: توسعه بازارهای منطقهای و صادرات محصولات شیلاتی نیز میتواند به ایجاد درآمد و رونق اقتصادی استان کمک کند.
توسعه پایدار شیلات در اقلیم خشک
حیدرپور در پاسخ به این پرسش که توسعه آبزیپروری در شرایط کمآبی تا چه اندازه توجیهپذیر است؟ گفت: اگر آبزیپروری با روشهای سنتی و پرمصرف انجام شود توجیه چندانی نخواهد داشت اما استفاده از الگوهای کممصرف، تلفیقی و مبتنی بر بهرهوری آب میتواند این فعالیت را از نظر اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی توجیهپذیر کند.
وی افزود: پرورش گونههای دارای ارزش اقتصادی بالا در سیستمهای بازچرخانی آب، ایجاد اشتغال محلی، افزایش درآمد کشاورزان، کاهش مهاجرت روستاییان، تنوعبخشی به فعالیتهای اقتصادی و تولید غذای سالم از مهمترین مزیتهای توسعه پایدار شیلات در استان است.
مدیر شیلات سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: از منظر زیستمحیطی نیز استفاده مجدد از آب و بهرهگیری از مواد مغذی موجود در آب استخرها بهعنوان کود طبیعی برای مزارع، میتواند به افزایش بهرهوری منابع طبیعی کمک کند.
وی تاکید کرد: توسعه سیستمهای مداربسته، استفاده از استخرهای ذخیره آب کشاورزی، انتخاب گونههای متناسب با شرایط اقلیمی و گسترش مدلهای تلفیقی مانند آکواپونیک، مهمترین راهکارهای توسعه پایدار شیلات در خراسان جنوبی به شمار میرود.