به گزارش ایرنا گردشگری آئینی، شاخه ای از گردشگری مذهبی و فرهنگی است که بر جاذبه های مذهبی، معنوی و سنت های آیینی تمرکز دارد و فرصتی برای تجربه عمیق تر فرهنگ ها، تاریخ و باورهای جوامع مختلف فراهم می آورد.
ایران با پیشینه تاریخی غنی و تنوع فرهنگی و مذهبی، از ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری آیینی برخوردار بوده و استان لرستان نیز به عنوان نمونه ای از مناطقی که دارای رسوم آیینی منحصر به فردی مانند گِل مالی و چهل منبر است، می تواند الگویی برای بررسی چالش ها و فرصت های این حوزه باشد.
لرستان در ایام محرم، میزبان آیین های متنوعی نظیر تعزیه خوانی، چهل منبر و گل مالی است که هر کدام جذابیت های بصری و معنوی خاص خود را برگرفته از اصالت تاریخی و چندین هزار ساله دارند.
باتوجه به فرارسیدن ایام تاسوعا و عاشورای حسینی رسوم آیینی گِل مالی و چهل منبر در لرستان طبق روال هرساله برگزار می شود که از اصالت و جذابیت بالایی برای گردشگران علاقهمند به تجربه های ناب و واقعی برخوردارند، آیین هایی با بار معنوی و احساسی قوی که می توانند پیوند عمیقی بین گردشگر و فرهنگ بومی ایجاد کنند.
اما در طول سالیان، این آئین از قاب دوربین عکاسان و فیلمبرداران و قلم خبرنگاران منعکس شده و گردشگران مذهبی کمتری به صورت سازمان یافته حضور داشته اند و این درحالیست که آیین های منحصربهفرد و کمتر شناخته شده می تواند جذابیت زیادی برای گردشگران خارجی، به خصوص افرادی که به دنبال تجربه های فرهنگی متفاوت هستند، داشته باشد.
گردشگری آئینی، تجربه نزیسته
به گفته مجتبی رومانی رئیس بنیاد ایران شناسی لرستان این استان علاوه بر جاذبههای طبیعی و تاریخی فراوان، آیین های ملی، مذهبی و دینی دارد که این بسته می تواند به تکمیل تجربه گردشگر کمک کند.
وی با اشاره به ثبت چهل منبر به عنوان یک میراث معنوی در فهرست آثار ملی ایران و تنوع و جذابیت آیینی در این خصوص گفت: این آیین های غنی، ظرفیت جذب گردشگران زیادی را داشته و می توانند به عنوان یکی از محورهای اصلی توسعه گردشگری استان عمل کنند.
وی در خصوص ضعف در روایتسازی و معرفی آیین ها تصریح کرد: با وجود قدمت و غنای بالا، این آیین ها به درستی به نحوی که موجب جذب گردشگران ماندگار شوند برای مخاطب عام و خاص روایت نشده اند.
رومانی فقدان ساماندهی و سازماندهی مشخص را از دلایل ضعف گردشگری آیینی برشمرد و افزود: برگزاری این مراسم عمدتا به صورت خودجوش و مردمی است و ساختار سازمان یافته و مدونی برای بهره گیری از ظرفیت گردشگری آن وجود ندارد.
وی ادامه داد: کمبود و یا فقدان زیرساخت های مناسب اقامتی، رفاهی و خدماتی یکی از موانع اصلی توسعه گردشگری در لرستان است که باید برای جذب گردشگران آیینی در زمان های خاص، به این امر توجه ویژه ای شود تا انگیزه بازگشت گردشگران در سال های بعد نیز حفظ شود.
وی ضمن تاکید بر ترویج گردشگری آیینی در عین حال نسبت به «خطر کالایی شدن» هشدار داد و گفت: تبدیل این آیین های معنوی به محصولی صرفا برای گردشگر، خطر از دست رفتن اصالت و بار معنوی آنها را به همراه دارد که باید در برنامه ریزی ها به این نکته مهم نیز توجه شود.
توسعه گردشگری آیینی در گرو روایت سازی و توسعه زیرساخت
رئیس بنیاد ایران شناسی لرستان در خصوص راهکارهای تقویت گردشگری آیینی افزود: روایت سازی، تولید محتوای حرفه ای، مستندهای فاخر، عکس های حرفه ای و محتوای دیجیتال برای شبکه های اجتماعی با هدف معرفی دقیق و جذاب این آیینها به مخاطبان داخلی و بین المللی ضرورت دارد.
رومانی با تاکید بر ساماندهی و برنامه ریزی منسجم اظهار داشت: تشکیل کارگروهی متشکل از میراث فرهنگی، گردشگری، نهادهای تاریخی، بنیاد ایران شناسی، اوقاف و روحانیون برای تدوین تقویم اجرایی، ایجاد غرفه های اطلاع رسانی و تسهیل حضور گردشگران در این مراسم نیز به تقویت گردشگری آیینی در لرستان کمک می کند که در این راستا سرمایه گذاری روی اقامتگاه های بوم گردی، بهبود راههای دسترسی و ارائه خدمات رفاهی با کیفیت برای تبدیل لرستان به یک مقصد گردشگرپذیر موثر خواهد بود.
وی گفت: باید حضور شخصیت های تاثیرگذار در مناسبت های آیینی در دستور کار باشد تا با دعوت از چهره های مطرح فرهنگی، ورزشی، اجرایی، مذهبی کشور و حتی کشورهای مختلف، ضمن ایجاد پوشش رسانهای گسترده، این آیینها را به جهانیان معرفی کرد.
رئیس بنیاد ایران شناسی لرستان اظهار داشت: استفاده از ظرفیت سفارتخانه ها و رایزنی های فرهنگی: دعوت از سفرای کشورها و نمایندگان فرهنگی برای بازدید و معرفی آیین های خاص نیز به روایت سازی و ماندگاری این آیین ها کمک می کند.
رومانی با تاکید بر ایجاد فرصت برای روایتگری افزود: باید بستری برای این چهره ها فراهم کرد تا بتوانند تجربه خود از حضور در مراسم و مشاهده آیین های مردم را روایت کنند و با مخاطبان خود به اشتراک بگذارند چراکه این روایت ها می تواند به ابزاری قدرتمند برای معرفی و جذب گردشگر تبدیل شود.
وی برگزاری دوره های آموزشی برای راویان بومی را از دیگر راهکارهای توسعه گردشگری آیینی برشمرد و افزود: آموزش افراد محلی برای ایفای نقش راوی و راهنمای گردشگران، ضمن حفظ اصالت روایت، تجربهای عمیق و دست اول برای بازدیدکنندگان فراهم خواهد کرد.
رومانی تاکید کرد: با اتخاذ این راهکارها، لرستان می تواند ضمن حفظ اصالت آیین های خود، به یکی از قطب های مهم گردشگری آیینی کشور تبدیل شود و از این ظرفیت عظیم برای توسعه اقتصادی و فرهنگی استان بهره ببرد.
روایت گری، حلقه مفقوده معرفی آیین های عاشورایی لرستان
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان نیز در این خصوص می گوید: تقویت روایت گری و برگزاری رویدادهای تخصصی می تواند آیین های عاشورایی و مسیرهای زیارتی منتهی به عتبات عالیات را به برندهای شناخته شده گردشگری مذهبی در سطح جهان تبدیل کند.
عطا حسن پور با تاکید بر ظرفیت های کم نظیر آیین های مذهبی و مسیرهای تاریخی غرب کشور در توسعه گردشگری، گفت: تقویت روایت گری و برگزاری رویدادهای تخصصی می تواند آیین های عاشورایی و مسیرهای زیارتی منتهی به عتبات عالیات را به برندهای شناخته شده گردشگری مذهبی در سطح جهان تبدیل کند.
وی با تاکید بر نقش بخش خصوصی در توسعه گردشگری ادیان و اشاره به جایگاه ویژه آیین های عزاداری در فرهنگ ایرانی اظهار کرد: بسیاری از آیین های مذهبی در لرستان و استان های غربی کشور، علاوه بر ارزش معنوی و اعتقادی، از ظرفیت های قابل توجهی برای جذب گردشگران داخلی و خارجی برخوردار هستند.
حسن پور افزود: آیین های عاشورایی لرستان از جمله گلمالی و چهلمنبر، به دلیل برخورداری از پیشینه تاریخی، مفاهیم نمادین و ویژگی های منحصربهفرد فرهنگی، می توانند در قالب بسته های گردشگری مذهبی و آیینی به مخاطبان داخلی و بینالمللی معرفی شوند.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان با بیان اینکه بخش مهمی از این آیین ها در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت شده اند، تصریح کرد: ثبت میراث معنوی گام مهمی در صیانت از این داشتههای فرهنگی بوده اما معرفی و بهرهبرداری صحیح از این ظرفیت ها نیازمند برنامه ریزی، تولید محتوا و روایتگری حرفهای است.
حسنپور با اشاره به پیشینه تاریخی مسیرهای منتهی به عتبات عالیات در غرب کشور گفت: این مسیرها در طول تاریخ نقش مهمی در جابجایی زائران داشته اند و آثار و زیرساختهای تاریخی متعددی در امتداد آنها شکل گرفته است که می تواند به عنوان بخشی از مسیرهای گردشگری مذهبی مورد توجه قرار گیرد.
وی یکی از چالشهای اصلی حوزه گردشگری را ضعف در روایت پردازی دانست و افزود: بسیاری از کشورها توانسته اند با تکیه بر داستان ها، روایت ها و رویدادهای فرهنگی برای خود برندهای گردشگری قدرتمند ایجاد کنند در حالیکه ما هنوز نتوانسته ایم روایت های جذاب و اثرگذاری از ظرفیت های ارزشمند آیینی و تاریخی خود ارائه دهیم.
وی ادامه داد : برگزاری جشنواره، همایش و رویدادهای تخصصی در محورهای تاریخی و آیینی، علاوه بر معرفی فرهنگ عاشورایی، زمینه حضور گردشگران و پژوهشگران را فراهم و به رونق اقتصادی جوامع محلی کمک می کند.
حسن پور با تاکید بر نقش بخش خصوصی در توسعه گردشگری خاطرنشان کرد: تحقق اهداف توسعه گردشگری مذهبی بدون مشارکت سرمایه گذاران، فعالان اقتصادی، اتاق های بازرگانی و تشکل های فرهنگی امکانپذیر نیست و همافزایی این بخش ها می تواند به معرفی هرچه بهتر ظرفیت های فرهنگی کشور در عرصه بینالملل منجر شود.
وی تاکید کرد: آیین های عاشورایی، میراث معنوی ارزشمند و مسیرهای تاریخی زیارت در غرب کشور، ظرفیت آن را دارند که به عنوان برندهای شاخص گردشگری ایران در جهان شناخته شوند و نقش موثری در توسعه فرهنگی و اقتصادی مناطق مختلف ایفا کنند.
آیین های دینی، گنجینه ارزشمند گردشگری مذهبی
گردشگری آیینی، به ویژه در مناطقی مانند لرستان گنجینه ای محسوب می شود که نیازمند شناسایی، ساماندهی و روایت سازی خلاقانه است و می توان این ظرفیت عظیم را با سرمایه گذاری در زیرساخت ها، توسعه روایت ها، بستهبندی مناسب خدمات و بهره گیری از ظرفیت های تبلیغاتی و چهره های تاثیرگذار به فعلیت درآورد.
در این میان استان هایی مانند لرستان که تاریخ شفاهی آیین های مذهبی آن غنی و همچنان جذاب است می توانند پایلوت گردشگری آیینی کشور باشند تا با اجرای راهکاری ذکر شده، این بخش از حوزه گردشگری را با قدرت بیشتری تجربه کنند.
هر آیین، روایتی گمشده در هیاهوی زمان است که زخم بازخوانی را در پیکر خود دارد و برخی از آنها در غیاب قصه، رنگ می بازند، بنابراین سامان بخشی و هدفمند سازی برنامه های فرهنگی در این حوزه می تواند خاموشی یک روایت را به اوج اثرگذاری مبدل سازد.